1.
Ulytaýdyń basynan kósh keledi,
Uly kúnniń tusaýyn kesken edi.
Ulan-baıtaq tarıh áli kúnge,
Ulytaýdyń atynan seskenedi.
Ulytaýdyń basynan kósh keledi,
Ulylyqtan bastalyp, hosh keledi.
Umytylǵan ǵasyrlar shańy basyp,
Uly armandar urpaqqa kóshken edi.
Ulytaýdyń basynan kósh keledi,
Umtylmasań ustaryń bos keledi.
Umtyl, ultym, Uranyń – Ulytaýyń,
Uqqanyńdy jaý menen dos kóredi.
Ulytaýdyń basynan kósh keledi,
Uly kúnniń maqsatyn eskeredi.
Ular-daýys ultymnyń oı-armany,
Urpaǵyma ólmeıtin ses beredi.
Ulytaýdyń basynda uly armanǵa,
Uıyp turyp, ult bolyp qýanǵanda.
Ulytaýdyń basynda janǵan shyraq,
Uıytqyp janyp, aınaldy shyraǵdanǵa.
Ulaǵattap erlikti sherge bókken,
Uran salyp erkindik kelgen óktem.
Uıasyna namystyń qonaqtaǵan,
Ular-oıdyń úni de elge jetken.
Ulytaýdyń basynda ulaǵat bar,
Uly kúnniń tynysyn synap, aqtar.
Ulan-baıtaq dalamdy jyrmen súıdim,
Uldyń daýsyn estisin bula-baqtar.
Uly Dala! Uly Taý! Ulyq bári,
Umytyldy zar zaman ǵuryptary.
Ultymyzdyń Basshysy – Elbasymyz,
Ulytaýdy qadirlep, ulyqtady.
Ulyqtady ótkenin halqymyzdyń,
Uly ekenin aıǵaqtap saltymyzdyń.
Uran tastap Elbasy el bastady,
Uıqymyzdy oıatyp jalpymyzdyń.
«Uly qazaq» dedi ol arǵy atamyz,
Ulytaýǵa ult týyn ornatamyz.
Uly kóshtiń basy bar, baıany bar,
Ulaǵattap erteńge jalǵatamyz.
Ultym qandaı, jańaǵa julqynǵandaı,
Ul men qyzym ýaqytpen qulpyrǵandaı.
Urany bir el edik, qyrany bir,
Uran salsam halqym bar umtylǵandaı.
Umtyl, halqym, eseń bar ótken kúnde,
Uǵarmysyń sen oǵan jetken kúnde.
Ulytaýdyń tórinde sóz óreıin,
Uǵyp alsyn, kýá bop kók pen kún de.
Uly tilim, uly dil, uly dinim,
Ulttyń jany sende ǵoı kúni búgin.
Ulytaýym – uly arman aldymdaǵy,
Ulytaýym – ulylyq, iriligim.
Ulytaýym – maqsatym, muratym da,
Uly sózben bostandyq gúl atýda.
Ultymyzdy tórt qubyla, segiz qıyr,
Ulaǵattap, kúlli álem unataýda.
Ulytaýym – uly jol, uly baıan,
Uzaq, sátti jol tússin qubyladan.
Ujymym bar, aty onyń – Qazaqstan,
Uly tańda nur shashqan shuǵyladan.
Ulytaýym, tórińde sheshileıin,
Uǵar sózdi irikpeı, kósileıin.
Usynǵanym – ultymnyń qazynasy,
Uıqy ashatyn samal bop esileıin.
Ulytaýym – suhbatym, syrym meniń,
Umytylmas, shań baspas shynym meniń.
Umsyndym da, janymdy jaıyp salyp,
Ultyma ǵumyr ber dep kúbirledim.
Ulan-baıtaq jerimniń qasıeti –
Uly, uly babalar ósıeti.
Ulytaýym, uly eldiń bıigisiń,
Ul-qyzdaryń qashanda bas ıetin.
Ulytaýym – namysqa qolbasymyz,
Uly isterge attansaq – joldasymyz!»
...Uzaq sózdiń qysqasy, suhbattan soń,
Ulytaýǵa bas ıdi Elbasymyz.
2.
Qulagerin kóńilimniń jarataıyn,
Baldaı syryn janymnyń jalataıyn.
Ulytaýym – ata sóz, shejire shal,
Baıanyńdy barynsha tarataıyn.
Kóshken jeldiń óleńim uıqasyndaı,
Kóńil kózi jabylǵan – uıqy ashylmaı.
Baıtaq eldiń Ulytaý batysynda,
Saryarqanyń sary altyn quıqasyndaı.
Terisaqqan, bir jaǵy Qaratorǵaı,
Áýlıeata, Jeldiadyr dara taýdaı.
Aıbastyń darasy bar altyn japqan,
Aıaqqamyr, Shotqara – Qarataýdaı.
Obalysaı, bir jaǵy Aıaqbulaq,
Qarakeńgir, Sarykeńgir keler qulap.
Júrgen jeri Joshynyń qymyz iship,
Quryq salyp qulanǵa, saıat qurap.
Aq kúmisteı qaınaǵan Ordajylan,
Qanatyn kúnge jaıǵan almas qyran.
Ket Buǵa saýsaǵynan saz bop shyqqan,
Joshynyń jan azasy – «Aqsaq qulan».
Kúı bolyp ótken kúnnen jetken ańyz,
Kún astynan Kúnikeı ópken aýyz.
Qorym bop qoryp jatyr bul dalany,
Saqalyn samal saýyp ótken abyz.
Mezolıt, neolıt pen qola dáýir,
Jez ben tas kirikkende bolady aýyr.
Ekeýi enshi alǵanda sertten taıǵan,
Temiriń qan maıdanda – qara daýyl.
Muzbeldiń shoqysyna qyran qonar,
Munartqan munaralar uran bolar.
Toqtamys Edigemen aıqasqan jer,
Baýyrlar shaıqasqanda ylań bolar.
Qos batyr, qos hanymyz eregesken,
Sert berip, semser siltep, serelesken.
Ekeýi bir qyratta jatyr endi,
Ne kórdik kóz baılaǵan tóbelesten.
Syr aıtady syryqty obalarym,
Toqtaýyl, Dombaýyldaı molalarym.
Taldysaı, tal boıyńda bir miniń sol,
Jamanaıbat jaıyńdy jobaladym.
Tulpar minip, tý alǵan babalarym,
Qaıda qaldy temirden taǵalaryń?
Sarysýyń saǵynysh bul kúnderi,
Ashykóldi amalsyz jaǵaladym.
Baıqońyrdyń ózeni qumǵa sińdi,
Basyp alyp boıyna tul ǵasyrdy.
Betpaqdala bezerip til qatpaıdy,
Baraqkóliń bozarǵan syrǵa syndy.
Arǵanaty alystan syr aıtady,
Syr men birge sher menen muń aıtady.
Terektiniń taýlary boıyn túzep,
Tirshiliktiń tal boıyn tyńaıtady.
Alasha han, qaı kezeń, qaı ǵasyrym,
Ulytaýym aıtqan ǵoı aıǵa syryn.
Handyǵymnyń san qıly kezeńderi,
Asha salmas kóringen jaıǵa syryn.
Azattyq kep alyndy shiderlerim,
Oǵan deıin tózimdi únemdedim.
Jezqazǵannyń aımaǵyn jele sholyp,
Ulytaýdyń mańaıyn túgendedim.
Dáýir munda qalǵıdy almasqaly,
Ulytaýdyń juldyzdy máńgi aspany.
Kendi aımaqtyń keýdesin ashyp ketken,
Sátbaevtyń súrleýin shań baspady.
Elge nuryn shashady erjetip kún,
Umyttyryp bolǵanyn kem-ketiktiń.
Qanysh aǵa jolymen júrgen kezde,
Izin kórem izashar kerzi etiktiń.
Izin kórdim dúrbeleń, san bulańnyń,
Qolamtany úrleýmen jandyrarmyn.
Paleolıt dáýirin izdep edim,
Tústim kelip izine Marǵulannyń.
Aǵalar-aı, aıbozdar, ardaqtylar,
Alys-alys dáýirge samǵap turar.
Aıtar sózi qashanda salmaqtylar,
Arǵy kúndi bergimen jalǵap turar.
Kóńilimniń kartasy – kóne taqyr,
Ulytaýym, ultyńdy ele, batyr.
Baýbek bolyp jalǵasyp sózdiń serti,
Júrsin bolyp jyr tógip kele jatyr.
Tas dáýiri sol kúnnen til qatady,
Shaqpaq tastar shyndyqty jyrlatady.
Qola dáýir qolqańdy sýyrady,
Tún uıqyńdy tynymsyz urlatady.
Shejiresin jaıyp sap bul dalanyń,
Saǵymynan sóz terip, syr baǵamyn.
Aıbalta men qylyshtan jón surasam,
Til qatady kúmbirlep qumyralarym.
Týǵan jerdiń árqashan ultan uly –
Aqyn degen eliniń jyr-tamyry.
Ulytaýdyń tósinde ulyq bolǵan,
Kóne saqtyń qudiret Kún táńiri.
«Kúnnen týǵam» dep jyrlap Maǵjanymyz,
Jyryn jazǵan – qazyna, marjanymyz.
Ulytaý bul – ultymnyń qazynasy,
Ulytaý – bul – ar-ıman, mal-janymyz.
Jaǵam bútin – jaýlarym jarmasqanym,
Japan túzdiń kóp kórdik shańdy aspanyn.
Jat kózdiler suqtansa baıtaǵyma,
Qynynda áli qylpyǵan aldaspanym.
Tarıhym bar taýsylmas – dúr-ónerim,
О́tken kúnniń baǵasyn biledi elim.
Teristigim týraly teris aıtqan,
Tentek oıdy dúrelep jiberemin.
Buǵan kýá óshpeıtin Tańbalytas,
El emespiz elpildek, armany pás.
Janymyzdy beremiz jer degende,
Jasyq emes jurtymyz jalǵany las.
Uly Jibek jolynda san izderim,
Taptym ázer, taýyp ap, taǵy izdedim.
Oǵyz-qypshaq zamany oıymda tur,
Odan beri adaspas tárizdi edim.
Adaspaımyz, adaspas jolymyz bar,
Altyn orda, Han orda tórimiz bar.
Aqordadan jol shyqty Ulytaýǵa,
Alash degen ardaqty qolymyz bar.
Erligi uran, egemen elimiz bar,
Ulan-baıtaq, ulysty jerimiz bar.
Jahan kelse jaınaǵan tórimiz bar,
Eltańbamyz, Gımn men Mórimiz bar.
Dostyq degen salatyn ánimiz bar,
Dáýletine sáýlet saı sánimiz bar.
Yntymaqshyl, meıirli janymyz bar,
Qarǵa tartar qazaqty qanymyz bar.
Yrys toly darhandaı dalamyz bar,
Jahan biler jaınaǵan qalamyz bar.
Aıta bersek aıtatyn san ańyz bar,
Aıdaı álem, kóz tastap qarańyzdar.
Elordamyz bar bizdiń – Astanamyz,
Saryarqada boı tikken jas qalamyz.
Sımpozıýmdar, Quryltaı, Sammıtterdi,
Osy jerde biz, qazaq, basqaramyz.
Jańa zaman, jaınaǵan jaryq nursyń,
Kún sáýlesin kóńildiń alyp tursyń.
Qazaqstan – kóshinde planetanyń,
Qazaǵymdy kúlli álem tanyp bilsin!
Qulaq túrseń shejire, qart ańyzǵa,
Tórt qubylasy Otannyń ortamyzda.
Aspan men jer bul jerde toǵysady,
Mendeleev kestesi kartamyzda.
Tústik bizder ejelgi saırar izge,
Joǵyń bolsa, jas kúnim, jaınap izde.
Báıterektiń basynda kún qonaqtap,
Appaq nuryn tógedi aı da bizge.
Kóz sýarar kórgender kelbetine,
Týǵan elim jatqanda terbetile.
Jahan kelip janaryn toltyrsyn dep,
Juldyzdardy qondyrdyq jer betine.
Taýlar sóılep, kól kúlip, jaınaǵan ór,
Jannyń nury, samalǵa aınala ber.
Jeruıyǵyń dál osy – Qazaq eli,
Qazaqstan urany – Máńgilik El!
Bir halyqpyz, bir elmiz, jyr-ánimiz,
Turaqty eldiń tý ustar quralymyz.
Ulytaýdyń tórinde ultqa jetken,
Máńgilik El – máńgilik uranymyz.
Beý, Ulytaý, atamyz, batamyz da,
Boı bermeımiz biz endi jat ańyzǵa.
Aq seleýi – aq shashy Ulytaýdyń,
Babalardyń saqalyn satamyz ba?
Joq, satpaımyz saqaldy – namysymyz,
Ar, uıat pen bastaldy jańa isimiz.
Jańa ǵasyr bizdiki, tanysyńyz,
Jańa kúnder, bizdermen tabysyńyz.
Azat el bop keńeıdi órisimiz,
Jyldan-jylǵa kóbeıdi jeńisimiz.
Jańa zaman, bizderge nazaryń sal,
Jańa tańdar, bizdermen kórisińiz.
Ulytaýym, qart babam, jan jyrlasym,
Iyǵyńdy zamanyń taldyrmasyn.
Azat elim, sen máńgi egemen bol,
Kóńilińdi bul ǵasyr qaldyrmasyn.
3.
Til qatady búginge ańyz qashyq,
Ulytaýdy qalmapty saǵym basyp.
Baıtaq Otan, barym sen, baqytym sen,
Júregimdi kór meniń, janymdy ashyp.
Júregimdi kór meniń «Elim» degen,
Jahan aıtsa jaqsysyn, kóńildenem.
Týǵan eldi jyrlaýǵa til berdi Alla,
Osy shyǵar shyn baqyt, ómir degen.
Aıdaı álem, ordamdy – Otandy kór,
Tý kóterip, Táýelsiz atandyq el.
Qaǵba aldynda halqymdy aýyzǵa alyp,
Kókke qaraı qol jaıdym: «Batańdy ber»!
Shapaǵaty boı kernep shýaq kúnniń,
Shybyn jandy el úshin shyraq qyldym.
Janym tolqyp, tebirenip, jylap turdym,
Máńgilik El bolsyn dep – Qazaq Eli,
Bir Alladan tek sony surap turdym!
О́tegen ORALBAIULY.