Basty maqsat – halyqtyń turmysyn jaqsartý

Keshe Májilistiń kezekti jalpy otyrysy tús qaıta ótkizildi. Bul túske deıin ótken «Nur Otan» partııasynyń kezekti HVI sezimen baılanysty bolyp otyr. Májilistiń jalpy otyrysy barysynda Palata Spıkeri Qabıbolla Jaqypov «Nur Otan» partııasynyń XVI sezinde aıtylǵan máselelerdiń mańyzdylyǵyna toqtaldy. Tóraǵa sezde aldaǵy prezı­denttik saılaýǵa Nursultan Nazar­­baevty kandıdat retin­de usyný týraly sheshim qabyl­danǵanyn, atalǵan jıynda sóz alǵan elimizdiń ár óńir­lerinen kelgen delegattardyń qazirgi is basyndaǵy Prezıdenttiń qazaq­standyq memlekettilikti qalyp­tastyrýdaǵy teńdessiz róline aıryqsha nazar aýdarǵanyn erekshe atady. Spıker sóz reti kelgende Májilistiń depýtattyq korpýsy halyqtyń ómirin jaqsartý úshin Elbasy júktegen qoǵam men memleket aldynda turǵan bes basym baǵytty júzege asyrý jolyn­da bar kúsh-jigeri men bilimin jumsaıtynyna sendirdi. Budan keıin kún tártibindegi máseleler qaraldy. Aldymen depýtattar nazaryna «Qazaqstan Respýb­lıkasynyń keıbir zańna­malyq aktilerine zııatkerlik men­shik salasyn quqyqtyq retteý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyna Senat engizgen ózgerister men tolyqtyrýlar usy­­nyldy. Májilis depýtaty Ońal­syn Jumabekov engizilgen ózgerister zań jobasynyń tu­jy­­rymdamalyq erejelerin qozǵa­maıtyndyǵyna nazar aýdartty. Senat Azamattyq kodeksine zııatkerlik shyǵarmashylyq qyzmettiń nátıjelerin jáne daralaný quraldaryn zańnamalyq aktilerde belgilengen jaǵdaılarda quqyq ıelenýshiniń kelisiminsiz paıdalanýǵa qatysty ózgerister engizgen. Sondaı-aq, keshendi kásip­kerlik lısenzııa shartyn tirkeý týraly erejeni qoldaný da nazardan tys qalmapty. Sonymen birge, Senat «Avtorlyq quqyq jáne sabaqtas quqyqtar týraly» Zańyna engiziletin ózgerister avtorlardyń, oryndaý­shylardyń, fonogrammalardy jasaýshylardyń, avtorlyq nemese sabaqtas quqyqtardy ózge de ıelenýshilerdiń múliktik qu­qyqtaryn ujymdyq negizde basqaratyn uıymnyń ýákiletti organyna aqparat usynýyna jatatyn normaǵa qatysty óz ustanymdaryn da engizipti. Budan basqa joǵary palata taýar tań­balary men menshik obektilerine qatysty jáne ózge de ózgerister usynǵany belgili bolyp otyr. Májilis atalǵan usynystardy qa­rap, ózderiniń kelisimderin berdi. Kún tártibine shyǵarylǵan Qazaqstan Respýblıkasy Aza­mat­tyq prosestik is júrgizý kodek­si­niń jobasy jáne oǵan ilespe zań jobalary birinshi oqylymda qaralyp, qoldaý tapty. Zań jobasy sot isin júrgizýde bitistirý re­simderin belsendi qoldaný úshin ony jańǵyrtý arqyly je­ke jáne zańdy tulǵalardyń kon­stıtýsııalyq quqyqtary men bos­tandyqtaryn sotta tıimdi qor­­ǵaýdy qamtamasyz etýge, sondaı-aq sottardyń qyzmetine aqparattyq tehnıkalyq quraldardy paıda­lanýdy qamtamasyz etýge baǵyt­talǵan. Bul rette isti sot tal­qylaýyna daıyndaý merzimi ul­ǵaıtylyp, sot qýynym aryzyn qabyldaǵannan keıin sýdıa men proseske basqa qatysýshylardyń áreketi neǵurlym naqty regla­menttelgen. Sotqa deıingi talqy­laýǵa barlyq qatysýshylar dálel­demelerdi usynýǵa tıis. Eger olar aǵymdaǵy kezde usyna almasa, onda dáleldemeler keıinirek, sot talqylaýy barysynda usy­nylýǵa tıis. Erekshe jaǵ­daılarda, eger ýaqtyly usynbaý sebepteri dá­leldi dep tanylsa, onda olardy apellıasııalyq saty sotyna da usynýǵa ruqsat etiledi. Munda azamattyq proseste advokatýranyń rólin kúsheıtý de kózdelipti. Kodeks jobasynda advokattardyń qatysýymen bitis­tirýdiń jańa tásili – partı­sıpatıvtik rásim engizilip otyr. Ol daýǵa qatysýshylarǵa kelis­sózderdi advokattardyń belsendi qatysýy arqyly ótkizý múmkindigin beredi. Taraptardy tatýlasýǵa qosymsha yntalandyrý úshin olarǵa sotqa qýynym bergen kezde tólegen memlekettik baj qaıtarylatyn bolady. Jáne de medıasııa ınstıtýtyn keńinen qoldaný, ony sýdıa taraptardyń ótinishhaty boıynsha júrgizetini erekshe ataldy. Sot bekitken medıasııa tártibimen daýdy retteý týraly kelisim tatýlasý keli­si­mine uqsas oryndalatyn bolady. Kodeks jobasynyń aıryq­sha máni ınvestorlardyń qu­qyq­­taryn qorǵaý jónindegi sot­tardyń ma­mandandyrylǵan quramdaryn engizý bolyp taby­lady. Kodekstiń jobasymen As­tana qalasynyń sotynda ınves­tısııalyq daýlardy qaraý jónin­degi mamandandyrylǵan quramdy qurý, sondaı-aq Joǵarǵy Sot­ta apellıasııalyq alqa qurý kóz­delgen. Bul shara ınvestısııa­lar­dy quqyqtyq qorǵaýdy art­tyrýǵa, bıznesti júrgizýdiń qo­laı­­ly sharttaryn qurýǵa baǵyt­talǵan. Jalpy, Kodeks jobasynyń erejeleri tatýlastyrý resimderin jáne daýlardy sheshýdiń balama tásilderin keńinen qoldanýdy kózdeıdi. Osyǵan baılanysty zań jobasynda zııatkerlik menshik quqyqtaryn qorǵaý salasynda, eko­logııalyq, jer, neke-otbasy quqyqtyq qatynastary jáne ın­vestısııalyq qyzmetten týyndaıtyn quqyqtyq qatynastar salasynda daýdy sotqa deıin retteýdi mindetti túrde qoldaý qarastyrylǵan. Osyǵan oraı, zań jobasynda daýdy beıbit jolmen retteýge kómektesýdi advokatýra mindetteriniń biri retinde belgileý kórinis tapqan. Soǵan baılanysty advokattar zań kómegin kórsete otyryp tatýlastyrý rásim­derin de júrgizýge tıis. Bul rette notarıattyq áreketterdi jasaýdyń jańa túri – atqarýshylyq jazba engizilip otyr. Usynylyp otyr­ǵan norma azamattyq quqyqtyq qa­ty­nastarǵa qatysýshylardyń daý­syz talaptar boıynsha buzylǵan quqyqtardy sotqa barmaı-aq qal­pyna keltirýine múmkindik beredi. Sondaı-aq, Palata «2009 jyl­ǵy 6 qazandaǵy Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Úkimeti men Fran­sýz Respýblıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy Jerdi qashyqtyqtan zondtaýdyń ǵarysh júıesin jáne ǵarysh apparattarynyń qurastyrý-synaý keshenin qu­rý men paıdalaný sharttary týraly kelisimge ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týra­ly hattamany ratıfıkasııalaý týraly» jáne «Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Úkimeti men Dú­nıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy arasyndaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń Almaty qa­la­synda Dúnıejúzilik densaýlyq saq­taý uıymynyń medısınalyq-sanıtarııalyq alǵashqy kómek jónindegi geografııalyq jaǵynan qashyq ornalasqan ofısin ashý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobalary boıynsha qorytyndy ázirleý merzimderin bekitip berdi. Asqar TURAPBAIULY, «Egemen Qazaqstan».