«Jambyldyq ádis»

Qazaq kúresindegi osyndaı tásildi bilesiz be? Bar sanaly ǵumyryn kúres ónerin damytýǵa arnap, el sportyna  eńbegi sińgen tulǵa,  KSRO-nyń eńbek sińirgen jattyqtyrýshysy, sambo kúresinen 122 KSRO sport sheberin, 8  halyqaralyq  dárejedegi  sport sheberin,  2 KSRO-nyń eńbek sińirgen sport sheberin tárbıelep shyǵarǵan Marat Jaqyttyń esimi kópshilikke jaqsy tanys. Marat Nurmuhamedulynyń 70 jyldyq mereıtoıyna arnalyp jaqynda Taraz qalasynda qazaq kúresinen jasóspirim uldar men qyzdar arasynda el chempıonaty ótti. Osy dúbirli jarystyń sońynda M.Jaqytpen az-kem áńgimelesýdiń sáti túsken edi. – Marat aǵa, sport jolyn­daǵy qadamyńyz qalaı bastaldy? О́zińizdi alǵash ret sportqa baýlyǵan bapkerińiz esińizde me? –  Árıne, esimde. Alǵashqy – bap­kerim   Petr Tereshenko de­gen azamat edi. Men Semeı oblysynyń, Aıakóz aýdanyndaǵy, Aqshataý aýylynda dúnıege kelip, sol aýdanǵa qarasty Mamyrsý degen jerde mektepti támamdadym. Sodan keıin Almatydaǵy aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtynyń agronomııa fakýl­tetine  oqýǵa túskenmin. Bapkerimmen de sol jerde tanystym. Biraq bári birden bola qoıǵan joq. Basynda erkin kúreske baryp edim, biraq, úmitkerler kóp bolǵandyqtan, qabyldamady. Sol kezde ınstıtýtqa qaıtyp kelsem, oqý ornyna sambodan Petr Tereshenko degen jattyqtyrýshy shákirt jınap jatyr eken. Birden qabyldady. Osylaısha alǵashqy jattyǵýdy bastap kettim. Eki aıdan keıin jarysqa qatysyp, 68 kılo salmaq dárejesinde birinshi oryn aldym. Sosyn ınstıtýt birinshiligine qatysyp, jeńimpaz atandym... Keıinirek sportpen túbegeıli aınalysyp, Qazaqstan qurama komandasynyń qataryna endim. Keńestik kezeńde 103 aýyl sharýa­shylyǵy ınstıtýttarynyń arasynda Keńes Odaǵynyń birin­shiligi ótedi. Bizdiń komanda sondaı iri jarystarda alǵashqy úshtikten tómendegen emes. Qysqasy, sport­taǵy jolym osylaı bastaldy. 16 jyl KSRO quramasyna qarasty aýyl sportynyń bas bapkeri jáne Jambyl oblysynyń bapkeri qyzmetterin atqardym. Bir aıtatyny, mende «sportshy» degen mamandyq bolǵan emes. Biraq adamnyń taýdaı talaby eshteńege qaramaıdy eken ǵoı. – Jas kezińizde shańǵy tebýden oblys jeńimpazy atanypsyz. Sporttyń bul túrin nege jalǵastyrmadyńyz? –  Ras, men es bilgennen sporttyń osy túrimen shuǵyldandym. Shańǵymen jarysýda aýdandyq, tipti, oblystyq jarystarda aldyma jan salmadym. Áıtse de ınstıtýtta shańǵy sport úıirmesi bolmady. Onyń ústine, kúni boıy taýda júrýiń kerek. Oqý kezinde oǵan ýaqyt ta, múmkindik te joq. Sondyqtan sporttyń bul túrimen qoshtasýǵa týra keldi. – Búgingi tańda qazaq kúre­sine sheteldiń sportsúıer qaýy­my qyzyǵýshylyq tanytýda. Sońǵy jyldary qazaq kúre­siniń de nasıhattalý sheń­beri keńeıdi. Jalpy, qaı memleket­tiń balýandary bizdiń basty qar­sy­lasymyz bolady dep oılaısyz? – Bizdiń qarsylastarymyz negizinen Mońǵolııa balýandary. Olar dzıýdodan da, sambodan da sheber kúrese biledi. Bir sózben aıtqanda, sportshylary ámbebap. Buǵan qosa, ózbekter men qyrǵyzdardyń, tájikterdiń balýandary da osal emes. Reseıdiń jýan bilektileri búginde bizben taıtalasqa túsip júr. Grýzııa men Irannyń kúresi de bizdikine óte uqsas. Al dzıýdodan japon men koreı balýandary ońaı shaǵylatyn jańǵaq emes... – Kilemde kúresip júrgen sportshylardyń arasynda «Jam­byldyq ádis» degen bar. Bul qandaı tásil? – Ol ras. Buryn bul ádis bolmaǵan. Muny osy Jambyl jerinde júrgende ózim oılap taptym. Bul – qarsylasyn bastan asyryp laqtyrý ádisi. Buryn arqadan ustap laqtyrýshy edik. Keıin qarsylastyń bir qolyn orap alyp, ekinshi qolmen belbeýden ustap aınaldyryp jiberetin boldyq. Árıne, ony árkim óz múmkindigine qaraı iske asyrady. Ereksheligi, kez kelgen jaǵdaıda qoldanýǵa bolady. Ásirese, Almas Musabekov osy ádisti jaqsy jasaıdy. Muny tolyq ıgergen balýan qarsy ádiske eshqashan túspeıdi. Qazirgi tańda qoldanysta bar. Erejege saı. Úıretkende de «Jambyldyq ádis» dep qoldanylady. –  Qazaq kúresiniń bolashaǵy jóninde bir aýyz sóz aıtsańyz. – Aldaǵy jyldarda qazaq kúresin Azııa oıyndarynyń qataryna qossaq degen oıymyz bar. Onyń josparynda elýden asa memleketti qamtý tur. Osy oı-armanymyz oryndalsa, qazaq kúresi qanatyn keńge jaıatyny anyq. Bir sózben aıtqanda, qazaq kúresiniń bolashaǵy óte zor!  Áńgimelesken Nurjan SERIKHANULY. Jambyl oblysy.