Nursultan NAZARBAEV: Syr eli meniń udaıy nazarymda

Túbi bir túrkiniń kıesi, shanaǵynan kúı saýlaǵan qara qobyzdyń ıesi Qorqyt ata jerine, dalasyn dán, halqyn án terbegen qasıetti Syr eline Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev arnaıy saparmen keldi. Sońǵy jyldary Qyzylorda oblysy qarqyndy qurylys alań­yna aınaldy. О́ńirde áleý­mettik ny­sandardan bólek, turǵyn úı­ler de kóptep salynyp jatyr. Qyzylorda oblysynda bıyl qurylys kólemi 3,5 esege ósti. Onyń ishinde Qyzylorda qala­syn­da atalǵan kórsetkish 8 esege art­ty. О́tken jyly Qyzylorda qala­synda 364 páter salynsa, bıyl 2406 páterli turǵyn úıdiń qu­rylysy júrip jatyr. Qyzylorda oblysy áleýmettik salaǵa qarjy bólýden respýblı­kada kósh bastap tur. Bıylǵy jyl­dyń ózinde 19 mektep, 4 balabaqsha boı kóterdi. 1 qyrkúıek kúni 11 bilim oshaǵy paıdalanýǵa berilse, jyl sońyna deıin 20 mekteptiń qurylysy aıaqtalady dep josparlanyp otyr. Eń atap aıtarlyǵy, osy jyly jetim balalarǵa qamqorlyq jasaý maqsatynda balalar aýyly paıdalanýǵa berildi. «Atameken» dep atalatyn aýylda ata-ana qamqorlyǵynsyz qalǵan balalarǵa barlyq jaǵdaı jasalǵan. Densaýlyq saqtaý salasy boıynsha 6 nysannyń qurylysy júrgizilýde. Mádenıet salasy da quralaqan emes. Oblys sheńberinde 7 aýyldyq klýb, kitaphana jáne murajaıdyń qurylysy bastalyp, barlyǵy bıyl paıdalanýǵa be­rilmek. Munyń syrtynda Y.Al­tynsarın atyndaǵy kınoteatr­dy «Dostyq úıine» beıimdep, qaıta jańǵyrtý jumystary ja­salyp jatyr. Údemeli ındýs­trııalyq-ınnovasııalyq damý baǵd­arlamasy aıasynda kúlli túrki halqynyń abyzy Qorqyt ata eskertkishi jańǵyrtylyp, zııarat etý ortalyǵynyń qurylysy aıaqtaldy. Zamanaýı keshen 2017 jyly ótetin EKSPO kórmesiniń qonaqtaryn qabyldaýǵa ázir. Sport salasyna kelsek, jýyrda ǵana ıppodromnyń qurylysy aıaq­talyp, el ıgiligine berildi. Ob­lystyń jańa kelbetin qalyp­tastyratyn óndiris oryndaryn salýda da qarqyn bar. Atap aıtar bolsaq, shyny zaýytynyń qu­ry­lysyna tıisti 33 mıllıard teńge bólinip, jobanyń barlyq máselesi tolyǵymen sheshildi. Elbasy «Araı» shaǵyn aýda­nynda salynyp, paıdalanýǵa berilgen turǵyn úılerdiń qury­lysymen tanysty. Osy jerde qala ákimi Nurlybek Nálibaev qu­ry­lys salasyndaǵy qarqyndy tir­likterdi baıandady. – Dál qazir Qyzylorda qala­synda 52 kóp qabatty turǵyn úı­diń qurylysy júrgizilýde. Qala boıyn­sha búginde 16 myńnan astam azamat páter kezeginde tur. Qolǵa alǵan jobalardyń aıasynda osy turǵyndardyń 17 paıyzy jańa turǵyn úımen qamtamasyz etiletin bolady. Jyl basynan beri 420 páterdi quraıtyn 8 turǵyn úıdi paıdalanýǵa berdik. Al búgin ózińizdiń qatysýyńyzben saltanatty túrde «Báıterek» ulttyq basqarýshy holdıngi salǵan 10 turǵyn úıdi tabystaǵaly otyrmyz,– dedi qala ákimi Nurlybek Nálibaev. – Búginde tek Qazaqstanda ǵana emes, búkil álemde qar­jy­lyq jaǵdaı qıyn bolyp tur. «Qol­jetimdi baspana-2020» baǵdar­lamasy aıasynda memleket turǵyn úı qurylysyna keń kólemde qarjy bólip keldi. Biraq aldaǵy ýaqytta jaǵdaı basqasha damýy kerek. Mundaı qurylystardy áleýetti ınvestorlarǵa berip, turǵyn úı qurylysyn solar ar­qyly júrgizýdi qolǵa alý qajet,– dedi Elbasy. «Beıneý–Bozoı–Shymkent» gaz magıstrali Qyzylorda obly­syn kóldeneńnen qıyp ótip jatyr. Sonyń arqasynda bıyl aý­dan ortalyqtaryna gaz jet­ti. Atap aıtqanda, osyǵan deıin Jańaqorǵan jáne Shıeli aý­dan­darynyń turǵyndary kógildir otynnyń ıgiligin kórýde. Endi birer kúnde taǵy eki aýdan otyn men kómirden arylyp, gazdyń paıdasyn kóredi. Jalpy, 2017 jylǵa deıin aımaqtaǵy barlyq aýyldarǵa gaz jetkizý josparlanǵan. Memleket basshysy buǵan deıin aımaqtarǵa sheteldik ınvestorlardy kóptep tartýdy tapsyrǵan bolatyn. Elbasy tapsyrmasyn tuńǵysh oryndaǵan Qyzylorda oblysy desek, artyq aıtqandyq emes. Mysaly, Eýropa Qaıta qurý jáne damý banki Qyzylorda oblysynda 9 jobany qolǵa alyp, oǵan 100 mıllıard teńgeniń kóleminde ınvestısııa salýǵa kelisimin berdi. Munyń syrtynda Azııa damý bankimen de kelisimder jasaldy. Osynyń ózinde Azııa damý banki Syrdarııanyń sol jaǵa­laýynan salynatyn jańa qala­nyń ınfraqurylymyn qarjy­landyrýdy maquldap otyr. Ol úshin 172 mıllıard teńge qar­jy salýǵa daıyn ekenderin jet­kizgen. Jalpy, Syrdarııanyń sol jaǵalaýy ıgerilse, onda Qyzyl­orda qalasynyń kórkine kórik qosylaıyn dep tur. Qazirdiń ózinde darııanyń eki betin jalǵaıtyn kópirdiń qurylysy júrip jatyr. Aımaqtaǵy osyndaı aýqymdy jumystardyń barysymen ta­nys­qan Nursultan Ábishuly: «Ob­lysqa gaz tartý jumystary qar­qyndy júrip jatyr. Sý bar. Infra­qurylym jasaqtalǵan. Osyn­daı múmkindikterdi paıdala­na otyryp, shaǵyn jáne orta bız­nesti damytý kerek», – dep tap­syrdy. О́z kezeginde oblys ákimi Qyrymbek Kósherbaev bir ǵana «Batys Qytaı – Batys Eýropa» avtodáliziniń boıynda 33 nysannyń salynyp jatqanyn, olardyń halyqqa laıyqty qyzmet kórsetýge jaraıtynyn jetkizdi. Sonymen qatar, sheteldik ınvestorlardyń esebinen 300 mıllıard teńge kóleminde ınvestısııa tartylǵanyn da aıtty. Munan soń Elbasy jańa ǵana qonystanǵan Shalqar Demestiń úıine kirip, qutty bolsyn aıtty. Oblystyq bilim basqarmasynda jumys isteıtin jas maman bes jyl kezekte turyp, jańa baspanaǵa ıe bolyp jatyr eken. О́ziniń qýanyshyn Elbasynyń ózi bóliskenine zor rıza. Memleket basshysy qonys toıyn toılap jatqan turǵyndarmen de kezdesti. – Sizderdiń jańa qonys­tary­ńyzǵa qutty bolsyn aıtaıyn dep arnaıy keldik. «Qoljetimdi bas­pana-2020» baǵdarlamasyn bıýdjet qyzmetkerleri, onyń ishinde muǵalimder men dárigerler baspana jaǵdaıynan qıynshylyq kórmesin dep arnaıy qabyldadyq. Aren­dalyq turǵyn úı degen túsinikti qalyptastyrdyq. Mysaly, tur­ǵyndar páterdi jaldaǵany úshin basqa bireýge aqy tólemeıdi. Onyń ornyna bolashaqta óziniń menshiginde qalatyn baspanaǵa aqsha salady. Mundaı baǵdarlama Qazaqstannan basqa esh jerde joq,– degen Elbasy turǵyndardy jańa qonysymen quttyqtap, otbasylaryna amandyq tiledi. Jańa páterge qol jetkizgen №120 mekteptiń mu­ǵa­limi Jadyra Quseıinova Pre­zıdentke alǵysyn bildirdi: – О́zim ustazdyq qyzmet etip kelemin. Tórt balanyń anasymyn. Siz­diń tikeleı bastamańyzben qol­ǵa alynyp, iske asyp jatqan baǵ­dar­lamalardyń arqasynda bala-shaǵamyzdyń bolashaǵy jarqyn bolady dep senemin. Biz Sizdiń qamqorlyǵyńyzdy udaıy sezinip kelemiz. Syr eliniń búkil halqynyń atynan, turǵyndarynyń atynan Sizge sheksiz alǵys bildirýge ruq­sat etińiz. О́zińiz aıtqandaı, «Syr – Alashtyń anasy» desek, Qorqyt baba jatqan kıeli mekendegi ata-baba arýaqtary Sizdi árqashan jelep-jebep júrsin. Sizge úlken rahmet! – dedi ustaz. Osy oraıda, Elbasy mem­le­ket qabyldaǵan baǵdarla­mal­ar­dyń jergilikti jerde óz dáre­jesinde atqarylýyna aımaq bas­shylyǵynyń da úlken úles qosyp jatqanyn aıtyp: «Qyrymbek Eleýuly Qyzylorda oblysynda qyrýar sharýa atqaryp jatyr. Berilgen barlyq tapsyrma tap-tuınaqtaı oryndalady. Syr eli meniń udaıy nazarymda. Kóńi­limde júredi. Sondyqtan, alda­ǵy ýa­qytta da jumys qarqyny bá­seń­de­meıdi», – dedi Nursultan Ábishuly. Turǵyn úı qurylysymen tanysyp, jańa baspana ıelerine tilektestigin bildirgen Elbasy táýligine 80 tonna quramajem óndiretin jáne 150 tonna kúrish óńdeıtin zaýyttyń jumysyn kórdi. Zaýytta 250-ge jýyq adam jumys isteıdi. Kásiporynda shıkizat jáne daıyn ónimder saqtaıtyn qoımalar, avtotarazy men zerthana, qaltalaý sehy, un tartý dıirmeni men makaron shyǵarý óndiristeri bar. Atalǵan óndiristerden shyǵatyn dándi daqyl qaldyqtary quramajem shyǵarýǵa paıdalanylady. Jyl saıyn oblys kóleminde mal sanynyń kóbeıýi óz keze­gin­de quramajem zaýytynyń qajet­tiligin arttyrýda. Kásiporyn bas­shy­sy Baqdáýlet Maqashev bul ju­mystardyń ári qaraı jalǵasa­tynyn aıta kele, keleshekte un shyǵarý zaýytyn jáne makaron fabrıkasyn iske qosýdy josparlap otyrǵanyn jetkizdi. Qazirgi tańda oǵan qajetti barlyq ǵımarat salynyp qoıǵan. Al quramajem shyǵaratyn zaýyt jobasynyń quny – 375,9 mıllıon teńge. Zaýyt memlekettik jáne jeke áriptestik negizinde jumys isteıdi. Atap aıtqanda, «Baıqońyr» áleýmettik kásipkerlik korpo­ra­sııa­synyń» úlesi 49 paıyz bolsa, qalǵany «Jan-Araı Jem» JShS-niń óz úlesinde. О́ndiris osha­ǵyna «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy arqyly ınfra­qurylym tegin jetkizip berilgen. Kásiporynǵa qajetti shıki­zat­ty, ıaǵnı kúrish, bıdaı, júgeri jáne kúnbaǵysty jergilikti sharýa­shylyqtar ósiredi. Dálirek aıtsaq, «Jan-Araı Jem» zaýyty qazir oblystaǵy birqatar sharýa qojalyq­tarymen birlesip jumys jasaýda. Olardyń qatarynda Jańa­qorǵan aýdanyndaǵy «Túgisken TSh» JShS, Syrdarııa aý­danyndaǵy «Qyzyldıqan» sharýa qojalyǵy, Qarmaqshy aýda­nyn­daǵy «Dostyq Jer MK» JShS bar. Zaýyt táýligine – 80, jylyna 30 000 tonna quramajem óndirýge qaýqarly. Jem zaýytynyń ónimi sapaly, tehnıkalary zamanǵa saı. Kásiporyn quramajemdi nemis tehnologııasy boıynsha óndiredi. Iаǵnı, zaýyttyń qondyrǵylary dándi daqyldar óńdeıtin jab­dyq­tar shyǵarýda álemdegi aldyńǵy qatarly germanııalyq «Petkýs» kompanııasynda daıyndalǵan. – Biz buǵan deıin bilim berý, densaýlyq saqtaý salalaryn damy­týǵa basa nazar aýdardyq. «100 aýrýhana, 100 mektep» baǵdarlamasy sheń­berinde halyqqa qajetti áleý­mettik nysandardy saldyq. Al bú­gingideı daǵdarys zamanynda aýyl sharýashylyǵy salasyn damy­týdy qolǵa alǵanymyz jón. Halqy­myzdyń sany jyl saıyn ar­typ keledi. Soǵan sáıkes, azyq-túlik qajettiligi de ósedi. Osy se­bepti aýyl sharýashylyǵy sala­syna zamanaýı tehnologııalar­dy engizip, onyń sapasyna mán berip, báse­kelestikke qabilettiligin arttyrýymyz kerek. Aýyl sharýashylyǵy salasy daǵdarys kezeńinde bizdiń eko­nomıkamyzdyń lokomotıvi bolyp qala bermek,– dedi Nursultan Ábishuly. Elbasy Syr eline jasaǵan ju­mys saparynyń alǵashqy kú­nin­de oblystyq mekemeler úıine de bardy. Byltyr paıdalanýǵa berilgen mekemeler úıine aımaq­taǵy barlyq basqarmalar toptastyrylǵan. Sonymen qatar, munda oblystyq Ahýaldyq ortalyq ta ornalasqan. Memleket basshysy Amsterdamda ótken aýdıovızýaldyq ınnovasııalar kórmesinde «InAVation Awards» syı­lyǵynyń jeńimpazy atanǵan or­talyqtyń jumysymen de tanys­ty. Ortalyq qyzmeti byltyrǵy maý­­sym aıynan bastap júzege asyp keledi. Jobanyń maqsaty – Qyzyl­orda oblysy ákimdigi qyzme­tiniń tıim­diligin zamanaýı aqpa­rat­­tyq-kom­mýnıkasııalyq teh­nolo­gııalar arqyly arttyrý. Atap aıt­qanda, Ahýaldyq orta­­lyq makro­­ekonomıkalyq kórset­kish­terdi boljamdaý, áleýmettik-ekono­­mı­kalyq damý barysyn monı­to­rıngteý, taldaý jáne boljaý, qaýip­sizdikti baǵalaý jáne ekono­­mıka, qarjy, demografııa, óner­ká­sip, aqparat, taǵy basqa da sala­­lardaǵy táýekelderdi basqarý, qoǵamdyq-saıası ahýaldy tal­daý jumystarymen aınalysady. Son­daı-aq, bul ortalyq sheshim­derdi oryndaýshyǵa jetkizip, onyń oryndalý barysyn da qada­ǵalaıdy. Ahýaldyq ortalyqta arnaıy ázirlengen baǵdarlama boıyn­sha oqyǵan 21 tehnıkalyq maman men sarapshy jumys isteıdi. Elbasy saparynyń birinshi kúni osylaı túıindeldi. Erjan BAITILES, «Egemen Qazaqstan». Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.