Qashanda oılaı bilgen mańyzdy

Daryndy er balalarǵa arnalǵan oblystyq qazaq-túrik lıseı-ınternaty hımııa pániniń muǵalimi Almas ORDABAEVPEN áńgime – Almas, Astanada ótken respýb­lıkalyq patrıottar forýmynan qandaı kóńil-kúımen oraldyń?.. – Árıne, «Máńgilik El – bolashaǵy birtutas el!» atty forým elin, jerin, Otanyn súıetin árbir jasty oılandyrady, jigerlendiredi. Elbasy quttyqtaý joldady. Bul Uly Dala eline degen erekshe súıispenshilikti búkil elge tanystyrǵan jıyn dep oılaımyn. Nursultan Nazarbaevtyń «Máńgilik El» jalpyulttyq ıdeıasyna arnalǵan forým, árıne, meniń esimde erekshe saqtalady. О́ıtkeni, bul ıdeıa árbir qazaqstandyqtyń júreginen oryn alǵany belgili. «Máńgilik El» – ortaq strategııalyq maqsat, bıik murat joly. Men de Elbasyna ózim jazyp, daıyndap ákelgen júrekten shyqqan oı, pikirimdi, qurmetimdi bildirdim. Osy arqyly elime degen mahabbatty, Otanǵa degen súıispenshilikti, elimizdiń bolashaǵyna senimmen qaraıtynymdy kórsettim. Patrıottar forýmy elimizdiń órkendeýine erekshe úles qosyp júrgen ul-qyzdardyń, orta býyn aǵa-apaılardyń basyn qosty. Sondyqtan olarǵa bıik minberden syı-qurmettiń kórsetilýi óte oryndy. Jastar úshin forýmnyń tárbıelik máni mańyzdy. El tutastyǵyn saqtaýda «Máńgilik El» qundylyqtary asa qajet. Táýelsizdik, Astana, ulttyq birlik, yntymaq pen kelisim, azamattyq teńdik, eńbeksúıgishtik pen adaldyq, shynaıylyq pen patrıotızm uǵymdary turǵysynan forýmnyń mán-maqsaty kimge bolsyn aıqyn. – Bárekeldi! Forýmda óziń jaıly tanystyrylymda «Hımııa pániniń muǵalimi Almas Ordabaevtyń jasy 26-da, shákirtteri 3 jyldyń ishinde hımııadan 22 respýblıkalyq, 18 halyqaralyq jarysqa qatysqan. Ádil Qabylda degen shákirti Vetnamda ótken Dúnıejúzilik olımpıadada kúmis medal alǵan...» dep atap ótti. – Bizdiń oblys ortalyǵyndaǵy er balalarǵa arnalǵan qazaq-túrik lıseıiniń oqýshysy, shákirtim Ádil Bakýde ótken olımpıadada 75 elden kelgen 300 balanyń ishinen dara shyqty. Bıylǵy respýblıkalyq olımpıadanyń hımııa páni boıynsha altyn medal, Máskeý jáne Erevan qalalarynda ótken halyqaralyq Mendeleev olımpıadasynyń eki márte kú­mis medal ıegeri atandy. Bul Ádildiń zııatkerlik jetistikteri – ǵylymmen aınalasýdaǵy arma­nynyń alǵashqy bastamasy. Búginde ol ózim sııaqty M.V.Lomo­nosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıtetinde bilim alýda. Ozyq oıly jastar, zamanyna saı bilim alyp, óz zamanynyń damýyna zor úlesin qosatyn bolady. Shákirtterim hımııa álemindegi izdeniske toly tynymsyz eńbegimdi qanattandyrǵan naǵyz daryn, talant ıeleri. Árqaısysy erteńgi kúnine senimdi qadam basatyn daıyn mamandar. Tipti, qazirdiń ózinde hımııa ǵylymy salasynda óz betterimen jumys jasaýda tájirıbeleri de az emes. Oqýshylarymdy maqtan etemin. О́ıtkeni, meniń qol jetkizgen jetis­tikterimniń negizgi ıeleri olar. Bilim báıgesine túsý ońaı emes. Shákirtterime oqý, bilimdi ǵylym arqyly alýdy, olardyń oılaı, oılana bilgenderin uqtyrdym. Adamzattyń asqan oıshyldaryn oıǵa qaldyrǵan máseleler jaıly aıtyp oılantamyn, tolǵantamyn. Synypta ózara básekelestikti oryndy paıdalana bilgen oıly oqýshy utady. Oqýshylardyń ǵylymǵa degen qyzyǵýshylyqtaryn oıatý qajet. Jalpy, halyqaralyq olımpıada – búkil álem oqýshylary arasyndaǵy bedeldi zııatkerlik doda. Bul saıys tek óz pániniń tereń bilgiri bolýdy ǵana emes, tanymdyq, ǵylymılyq, aqparattyq saýattylyqty talap etedi. Jáne de taǵy bir jaqsy jetistigimiz, jańalyǵymyz biz qazir OYLA degen jýrnal shyǵara bastadyq. Bizdiń lıseı túlekteri Iаkýtııadaǵy Týımaada halyqaralyq olımpıadasynyń altyn medal ıegeri Nursálim Ahmetjanov, Reseıdegi olımpıa­daǵa daıyndyq mektebiniń tá­lim­­gerleri Shyńǵys Qamarov, Amangeldi Sársembaı, Saılaý Hakimderdiń jeńisi – tynymsyz eńbektiń nátıjesi. – Abaı atamyz «Teginde adam balasy adam balasynan aqyl, bilim, ar, minez degen qasıetterimen ozady» degen ǵoı... – Meniń ózim de 2012 jyly M.V.Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıtetiniń hımııa fakýltetin bitirdim. Eńbek ótilime 3-aq jyl boldy. Bıyl muǵalimderdiń tamyz máslıhatynda oblys ákimi Qanat Bozymbaev kólik kiltin tabys etkende, joǵaryda ózińiz aıtqan shákirtteri 3 jyldyń ishinde hımııadan 22 respýblıkalyq, 18 halyqaralyq jarysqa qatysqan degen az ǵana eńbektiń baǵalanǵanyn túsindim. Oblystyq bilim basqarmasynyń basshysy Baqyt Bekseıitovaǵa, qazaq-túrik lıseıi basshylyǵyna alǵysymyz sheksiz. Baqyt Maqanqyzy jańashyl, shyǵarmashyl ustazdardy qoldaı­tyn bastamashyl basshy eken. Oqýshy kezimnen-aq, hımııa páni boıynsha halyqaralyq olımpıadalar men saıystardyń birneshe márte júldegeri atandym. О́zińiz biletindeı, áke-sheshem ózińiz ósken Jarsý aýylynan, zaısandyqtar. Men О́skemendegi qazaq-túrik lıseıin «Altyn belgimen» bitirdim. Ákem Erkin maǵan ylǵı hımık bol, hımııa páni ǵajaıypqa toly deýshi edi. Qazir anam Raıa ekeýi О́skemende turady. Jas kezimnen naqty ǵylymdarǵa qyzyǵýshylyq oıandy, fızıka, hımııaǵa erekshe kóńil bóldim. Máskeýde oqyp júrgen 2009-2012 jyldary hımııa salasyna baılanysty Jańa tehnologııalar ınstıtýtynda ǵalym professordyń assıstenti bolyp tájirıbe qajettiligi úshin qyzmet ettim. Ushaqtardyń syrtyn qaptaıtyn kómirtegi suıyqtyǵyn jasaıtyn joba jumysyna qatystym. – Máskeýde qalýǵa úgittegen joq pa? – Kómirtegi suıyqtyǵyn jasaıtyn joba bul meniń dıplomdyq jumysym boldy. Iаǵnı, qorǵaıtyn jumysym tikeleı óndiriske baılanysty. О́te qyzyq­ty taqyryp. – Bizdiń elde de ushaqtar, tikushaqtar jasaı bastap edi. Kómirtegi suıyqtyǵy bizdiń ushaqtarǵa da kerek shyǵar?.. – ? – Ǵylymǵa, ǵylymı izdenisterge, jobalarǵa suranys, qajettilik, qoldaý bolýy kerek deısiń ǵoı, túsinikti. – Sodan, Pavlodarǵa kelgen soń qaıtadan óndiriske degen qyzyǵýshylyq oıandy. Mysaly, Ekibastuzdaǵy kómir kenishterimen jumys jasap kórdik te. Iаǵnı, kúli kóp kómirdiń kúldiligin azaıtý, sóıtip, kómirdiń sapasyn jaqsartý jobasyn jasadym. Qazir kenishter osy jobamen jumys jasaýda. Biraq, men ómirimdi ǵylymǵa, bilimge, shákirtterge arnaǵym keldi. О́ndiristen góri maǵan mektep, oqýshylar áldeqaıda jaqyn. Adamzat qansha nárseni bilse de, kún saıyn álemde tańǵajaıyp jańalyqtar ashylyp jatady. Biz ǵylymdy sheksiz súıemiz, sondyqtan, bizdiń jan dúnıemizde ishki rýhanı terbelis júrýde, árkim óz tańdaýyn jasaıdy. Evolıýsııa degen osy. – Aıtpaqshy, umytyp baramyz ǵoı, OYLA jýrnaly týraly aıtyp berseń. – «Oıla», aty aıtyp turǵandaı, biz oqýshylarymyzdyń oılaı bilgenderin qajet etemiz. Oqýshylar men olardyń ata-analaryna arnalǵan ǵylymı-kópshilik sýretke toly tanymdyq qazaq tilindegi jýrnal. Men ózim osy jýrnaldyń ǵylymı redaktorymyn. Árbir ata-ana balalarynyń tarıhty jáne kóp tildi bilýin, matematıka men fızıkany túsingenin, hımııalyq tájirıbeler júrgizip, jerdegi san alýan tirshilik formalaryn jaqsy kórgenderin qalaımyz. Mysaly, «Oıla» bylaı deıdi: Aıǵa jetý úshin qaǵazdy qansha qabat búkteý kerek? Qyzyq pa, qyzyq. Oılanta ma, oılantady. Qumyrsqa aýyr zattardy kótere alady deımiz. Qalaı dep oılanasyz. Aǵashtan plastık jasaýǵa bolady. 1-den 100-ge deıingi barlyq sandy qosamyz. Al oılanyńyz. Qazaq handyǵynyń 550 jyldy­ǵyna arnaıy aıdarlar boıynsha da maqalalar berdik. Qazaqstan hal­qy Assambleıasynyń «Úlken el – úlken otbasy» jalpyulttyq joba­sy aıasynda patrıottyq tárbıe basym­dyqtaryn, bolashaǵy birtutas ulty­myzdyń zııatkerlik, mádenı jáne rýhanı qundylyqtaryn ilgeri bastyrý baǵytynda biraz ter tóktik. Elbasynyń «Máńgilik Eldiń» bir tuǵyry bilim men ǵylym degen sózi bar. Máńgilik El ıdeıasyn ómirsheń etý úshin búgingi basty mindet – zııatkerli urpaq tárbıeleý. Iаǵnı, kim-kimniń de endigi jerde «Máńgilik Eldiń» qoldaýshysy, qorǵaýshysy bolyp, óz jerin sheksiz súıýi, sol múdde úshin aıanbaı qyzmet etýi. Otan úshin qaltqysyz qyzmet etý qajet. Týǵan jerdiń ósip-órkendep, bıik belesterdi baǵyndyrýy bizdiń qolymyzda. Elimizdi maqtan tutýymyz kerek. – Jas ustazdyń altyn bas­tamalary degen osy bolar, Almas. Sen meni tańǵaldyrdyń. Patrıot sendeı bolsyn. Sen úshin men de maqtanym júremin. – Rahmet, aıtqanyńyz kelsin. El namysyn qorǵaıtyn, el men jeri, týǵan Otany úshin qyzmet jasaıtyn daryndy balalar, patrıot jastar qatary kóbeısin. Qazir Bekturov atyndaǵy mamandandyrylǵan hımııalyq olımpıada ótkizýdi qolǵa aldyq. Pavlodar – aınala qaptaǵan zaýyttary bar óndiristi óńir. Bolashaqta óńirdiń óndiristi kelbetin jańasha, jańa ǵasyrǵa saı órkendetý – ǵylym men tehnıkanyń qolynda. Sondyqtan, talantty, daryndy hımıkter, fızıkter, matematıkter óńirge asa qajet. Áýeli respýblıkalyq, keıin halyqaralyq deńgeıde ótetin ózimizdiń hımııa olımpıa­damyz kerek. Aldymda partada otyrǵan oqýshylaryma qarap: «Osy balalar bolashaqta ataqty hımıkter bolsa eken» dep armandaımyn. Forýmǵa qatysty taǵy bir aıtarym, Elbasynyń «Máńgilik El» jalpyulttyq ıdeıasy, bes ınstıtýttyq reformasy, «Qazaqstan-2050» Strategııasy, Prezıdentimizdiń AQSh-tyń Nıý-Iork qalasynda ótken BUU-nyń 70-shi mereıtoılyq sessııasyndaǵy bastamalary – bári-bári ǵajaıyp oılardan baryp ómirge keldi. Meniń zamandasym Ashat alǵashqy tapqan 2 mıllıon AQSh dollaryn qaıyrymdylyqqa aýdardy. Bul ǵajaıyp ta oımen keldi. Onyń endigi maqsaty – ǵylymdy kórkeıtý. Adam ózine aýqymdy suraq qoıyp, soǵan qatysty tereń oılanýy kerek. О́mirdiń máni ne? Artyńnan iz qaldyrý. Demek, oıla, oılan! – Rahmet, Almas! Sáttilik, aq jol tileımin! Áńgimelesken Farıda BYQAI, «Egemen Qazaqstan». Pavlodar oblysy.