Bılik júıesinde óz orny bar

Senat Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaevtyń jetekshiligimen ótken palatanyń keshegi jalpy otyrysynyń qaraýyna tórt másele shyǵaryldy. Kún tártibindegi máselelerdi talqylamas buryn Tóraǵa osydan 20 jyl buryn, ıaǵnı 1996 jyldyń 30 qańtarynda Elbasy N.Nazarbaev tuńǵysh kásibı Parlamenttiń sessııasyn ashqandyǵyn erekshe atady. Osy ýaqyt ishinde Parlament zań shyǵarýshy joǵary ókildi organ retinde tolyq qalyptasyp, memlekettik bılik júıesinde óziniń laıyqty ornyn ıelendi. Parlamentshiler el táýelsizdigin nyǵaıtý jolynda orasan zor jumystar atqaryp, Prezıdent reformasyn tabysty júrgizýge belsene qatysyp keledi, dedi Qasym-Jomart Kemeluly. Bul rette, Q.Toqaev osy jyldar kezeńinde elimizdiń berik ulttyq negizi qalanǵanyn, sonymen qatar, áleýmettik-ekonomıkalyq órleýdi qamtamasyz etýge baǵyttalǵan eki myńnan astam zań qabyldanǵanyn alǵa tartty. Biz Qazaqstan qoǵamy úshin aıryqsha mańyzdy tarıhı beles – el Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵy qarsańynda memleketimizdi nyǵaıtý jolyndaǵy jasampaz isterge barynsha den qoıýymyz qajet. Sapalyq jaǵynan múldem jańa, kún saıyn ózgerip otyrǵan ekonomıkalyq jaǵdaıda Elbasy usynǵan aýqymdy jańǵyrtý sharalaryn júzege asyrý búgingi kúnniń asa mańyzdy mindeti, dedi Senat Tóraǵasy. Budan keıin kún tártibindegi máselelerdi qaraǵan palata ózderi 2014 jyly Konstıtýsııalyq Keńes múshesi laýazymyna taǵaıyndaǵan Qazaqstan Respýblıkasy Kons­tıtýsııalyq Keńesiniń múshesi Anar Jaıylǵanovanyń ókilettigin toqtatý týraly máseleni sheship aldy. Tóraǵanyń sózinen belgili bolǵandaı, Anar Nuralyqyzy «Nur Otan» saıası partııasynyń quramyna kirýine baılanysty Konstıtýsııalyq Keńes múshesi retindegi ókilettigin toqtatý týraly ótinish beripti. Sondyqtan da tıisti zańǵa sáıkes, onyń múshelik ókilettigi saıası partııaǵa kirýi jaǵdaıynda toqtatylsa, sheshimdi taǵaıyndaǵan memlekettik organ qabyldaýy qajet. Al Kons­tı­týsııalyq Keńes tóraǵasy Igor Rogov áriptesteriniń bul tańdaýyna syılastyqpen qaraıtyndyqtaryn jetkizdi. Jalpy otyrysta depýtattar «Qazaqstan Respýblıkasy men Cheh Respýblıkasy arasyndaǵy Tabys pen kapıtalǵa salynatyn salyqqa qatysty qosarlanǵan salyq salýdy boldyrmaý jáne salyq tóleýden jaltarýǵa jol bermeý týraly konvensııaǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyn qarap, qabyldady. Qarjy mınıstri Baqyt Sultanov Hattama maqsatynyń biri salyqtan jaltarýdy boldyrmaý jáne aldyn alý úshin salyq salý máseleleri boıynsha aqparat almasýdy qamtamasyz etý bolyp tabylatynyn aıtty. Mınıstr eki memlekettiń tıisti organdary yntymaqtastyq aıasyn keńeıtetinine de toqtaldy. Sondaı-aq, ol qoldanystaǵy Konvensııa eki eldegi aqparattyń qupııalylyǵyna baılanysty zańǵa sáıkes, eki memlekettiń quzyretti organdary arasynda salyq tóleý boıynsha aqparat almasýǵa múmkindik berilmeıtinin jetkizdi. Al Hattamadaǵy ózgerister arqyly aqparattyń qupııalylyǵyna qa­tys­ty normalardyń bolýyna qa­ra­mastan, ýaǵdalasýshy memle­ketterdiń aqparat almasý min­deti kózdelgen. Sonymen qatar, Qazaqstan aýmaǵynda tabıǵı resýrs­tarǵa barlaý júrgizýden alyna­tyn kiristerge aıyppuldar men boryshtyq quraldar boıynsha turaqsyzdyq aıyptary tetikterine qatysty ózgerister de engizilgeni belgili boldy. Jalpy, Qazaqstan men Chehııa arasyndaǵy saýda aınalymy 2014 jyly 453 mıllıon dollardy qurasa, sonyń ishinde eksport 96 mıllıon, al ımport 357 mıllıon dollar bolǵan eken. Jáne de Senat «Qazaqstan Respýblıkasy men Halyqaralyq Qaıta qurý jáne damý banki (Ener­gııa tıimdiligin arttyrý jáne jastar korpýsyn damytý baǵdarlamasy úshin bir donordyń Trast qory ákimshisi retinde áreket etýshi) arasyndaǵy Grant týraly kelisimdi (Jastar korpýsyn damytý jobasy) ratıfıkasııa­laý týraly» zań jobasyn da qoldaý kerek dep sheshti. Bilim jáne ǵylym mınıstri Aslan Sárinjipovtiń sózine qaraǵanda, Kelisimniń birneshe maqsattary bar. Birinshiden, jastardy, ásirese, jumyssyz, tabysy az, múgedek, osal toptarǵa jatatyn sanattaǵy jas­tardy qoǵam ómirine tartý bolyp tabylady. Ekinshiden, qoǵamdyq paıdaly qyzmet daǵdylaryna oqy­tý baǵdarlamalary arqyly olar­dyń ómirlik mańyzdy daǵdy­laryn damytý kózdeledi. Osyǵan baılanysty Dúnıejúzilik bank Jastar korpýsyn damytý joba­syn qarjylandyrýǵa járdem kórsetý úshin Qazaqstanǵa osy keli­simde jazylǵan nemese aıtyl­ǵan tártippen 21,7 mln. dollar mól­sherinde grant bóledi, dedi Aslan Bákenuly. Mınıstrdiń sózinen málim bol­ǵandaı, Grant Trast qory­nyń qarajaty esebinen qarjy­lan­dyrylyp, ony tolyqtyrý úshin Dú­nıejúzilik Trast qorynyń donorynan kezeńder boıynsha jarnalar alynyp otyrady. Ne­gi­zinen, Jastar korpýsyn da­my­tý úsh quramdas bólikten tura­dy. Birinshi kezeńde 18 jáne 29 jas aralyǵyndaǵy jastardyń qo­ǵamdyq paıdaly qyzmetti júzege asyrýǵa baǵyttalǵan jobalary qarjylandyrylady. Ár jobanyń uzaqtyǵy alty aıǵa sozylady já­ne qarjylandyrý sany bes adam­ǵa deıin jetedi. Al jobaǵa qaty­sý­shylar aı saıyn áleýmettik stıpendııa alady. Qazirgi aqshamen bul kórsetkish 50-100 myń teńgeniń aralyǵynda. Sonymen birge, jas­tar úshin bir aptalyq qarjylyq saýat­tylyq jáne jobany basqarý boıynsha oqytý ótkiziledi dep kútilýde. A.Sárinjipov ol týraly bylaı dedi: «Tutastaı alǵanda, Jastar korpýsyn damytý jobasynyń bi­rinshi baǵytyn júzege asyrýdyń nátıjesinde respýblıka boıynsha 1700 jastar jobasyn júzege asy­rý kózdeledi. Buǵan 8,5 myń jas azamat tartylady. Sonymen qatar, 100-ge jýyq jastar uıymy da osy jumysqa qatysady». Jo­bany júzege asyrý úshin jas­tar kóp shoǵyrlanǵan Almaty, Oń­tús­tik Qazaqstan, Qaraǵandy jáne Pavlodar oblystary tańdap alynypty. Sondaı-aq, Senat kún tár­ti­bindegi sońǵy másele – «Qazaqstan Res­pýblıkasy men Úndistan Res­pýb­lıkasy arasyndaǵy sottalǵan adamdardy berý týraly kelisimdi ratıfıkasııa­laý týraly» zań jobasyn da qarap, qabyldady. Atal­ǵan kelisimge 2015 jylǵy 8 shil­dede Astana qalasynda qol qoı­ylǵan. Eki el arasyndaǵy keli­sim sottalǵan azamattardy olar ózderi azamattary bolyp taby­la­tyn memlekette jazasyn óteý­ge berý múmkindigine baılanys­ty máselelerdi rettep, sottal­ǵan­dardyń ózderi azamaty bolyp tabylatyn qoǵamǵa oralýyna múmkindik beredi. Asqar TURAPBAIULY, «Egemen Qazaqstan».