Bilim men tárbıe – egiz uǵym

Oǵan bastar baǵyt, sil­kinis týǵyzar serpilis, dańǵyl jol qajet ekendigi de talas tý­dyr­­­maı­dy. Al osy oraıda, El­ba­sy Nursultan Nazarbaevtyń: «Ult Jospary – qazaqstandyq armanǵa bastaıtyn jol» degen túıindi tujyrymdamasy júregi elim dep soqqan árbir azamattyń asyl armanynyń júzege asýyna sara jol ashatyn qundy dúnıe ekendigi kúmánsiz. Memleket basshysy 2016 jyldyń 1 qańtarynan «5 ınstıtýttyq reformany júzege asyrý boıynsha 100 naqty qadam» Ult Josparyn oryndaýdyń praktıkalyq kezeńiniń bas­tal­ǵandyǵyn aıta kele: «Ár ur­paqtyń óz armany bar, olarda jeke jáne otbasylyq ıgilikterge ǵana umtylys kórinis tappaıdy. Olarda qashanda týǵan jerge degen súıispenshilik sezimi, óz halqy men Otanynyń baqyty týraly ańsar aıqyn kórinedi...», deıdi, bul keshegi ata-babalarymyzdyń Qazaq eliniń táýelsizdigi týraly asyl armanynyń zańdy jalǵasy ekendigin eske salady. Sol azat el, táýelsiz Otan týraly ǵasyrlar boıǵy armannyń osydan shırek ǵasyr buryn júzege asyp, jaqsy jalǵasyn taýyp kele jatqanyna qýanady. Osy jańa qazaqstandyq armanmen alǵa basqan qutty qada­mymyzdy qaryshtaı damytyp, HHI ǵasyrdyń ortasyna qaraı Qazaqstannyń álemdegi damyǵan 30 memlekettiń qataryna qosylýǵa qalaı qol jetkizetininiń josparyn alǵa tartady. Kózdegen maqsattarǵa jetýdiń bir joly el ekonomıkasyn damytý bolsa, onyń alǵysharttarynyń biri – júzden astam etnostyq toptar turatyn qazaq jerinde ultaralyq bereke-birlikti qalyp­tastyrý. Osy baǵytta «Bir el – bir taǵdyr» degen ustanymnyń alǵa shyǵarylyp otyrǵany belgili. Bul jalpyulttyq «Máńgilik El» ıdeıasyna aınalýda. Sol úshin el qundylyqtaryn dáriptep, «Máńgilik El» urpaqtaryna sapaly bilim, sanaly tárbıe berý qajettiligi týyndaıdy. Osy­ǵan oraı, mańyzdy qujat­ta bi­lim berý salalaryn reformalaý, mektepke deıin jáne mektepte bilim berýdiń jańa úılestirilgen standarttaryn ázir­leý men bekitý bo­ıynsha tıimdi ju­mystar júrgizilip jatqandyǵy aıtylady. Qazaq, orys já­ne aǵylshyn tilderin meń­gerte otyryp, ós­keleń urpaq boıynda jasampaz qazaqstandyq patrıotızmniń negizin qalaýdy, nyǵaıtýdy ómir aǵymymen ush­tas­tyra júrgizý ýaqyt talaby eken­digine nazar aýdarylady. Jas urpaqqa kóńil bólý – bolashaqqa degen jalpyhalyqtyq senimdi arttyra túseri anyq. I.Jansúgirov atyndaǵy Jetisý memlekettik ýnıversıtetiniń oqytýshylary men stýdentter quramy Elbasy alǵa qoıǵan maqsattardy basshylyqqa ala otyryp, ıgilikti isterdi dáripteý baǵytynda aýqymdy jumystardy júzege asyrýda. О́tken jyly bir halyqaralyq, bes respýblıkalyq, úsh aımaqtyq dárejede ǵylymı konferensııa ótkizilip, ǵylymı jobalar konkýrsyna gýmanıtarlyq, jaratylystaný, tehnıkalyq, áleýmettik jáne ekonomıkalyq salalar boıynsha otyzǵa jýyq bilimger qatysty. Jyl barysynda 22 pán boıynsha respýblıkalyq olımpıadada 64 stýdent baǵyn synap, 10-y júldeli oryndy ıelendi. Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń uıymdastyrýymen jyl saıyn «JOO-nyń úzdik oqytýshysy» memlekettik grant negizinde res­pýblıkalyq baıqaý ótedi. Ýnıversıtettiń oqytýshylary jeti jyldan beri jeńis tuǵyrynan kórinip keledi. K.Bileýtaeva, R.Aral­baeva, M.Tóreǵojına, M.Iman­ǵazınov, A.Sháripov, E.Smaǵulov, B.Orazbekuly, E.Andasbaev, S.Baıdybekova, E.Beıisov, B.Serıev, E.Dúsipov sııaq­ty professor-oqytýshylar úzdikter qatarynda. Ǵalym ustazdarymyz L.Er­kinbaeva, M.Tóreǵojına, E.Qy­dyrbaeva «Bolashaq» halyq­aralyq grantynyń ıegerleri atanǵanyn áriptesteri maqtan tutady. Byltyrǵy jeltoqsan aıynyń ortasynda Bilim já­ne ǵylym mınıstrligi tarapy­nan jasaqtalǵan komıssııa mú­sheleri ýnıversıtettiń bilim sapasyn keshendi testileý arqyly memlekettik attestattaýdan ót­kizdi. Bes jylda bir júrgiziletin attestattaý talabyna sáıkes bilim salasyn­daǵy ba­­ka­lavrıat­tyń 40 mamandyǵy test synaǵynan 96 pa­ıyzdyq úl­ge­rimmen respýblıka boıynsha eń joǵary kórsetkishke qol jetkizdi. Bul je­tistikte ýnı­versıtet rektory, zań ǵy­lymdarynyń dok­­tory, professor, UǴA korrespondent-múshesi Ábdimanap Bekturǵanovtyń da uıymdastyrýshylyq úlesi bar ekendigin aıta ketken jón. Bilim ordasynda el Prezıdentiniń ha­lyqqa Joldaýy, «Ult Jospary – qazaqstandyq armanǵa bastaıtyn jol» baǵdarlamalyq maqalasy keńinen talqylandy. Osynyń barlyǵy Elbasy alǵa qoıǵan ma­ńyzdy reformany júzege asyrý barysynda qolǵa alynyp jatqan ıgilikti isterdiń bir kórinisi. Ult Jospary – qarapaıym halyqtyń armanyn júzege asyrýǵa baǵyttalǵan keshendi qujat. Munda sapaly bilimdi jetildirýmen qatar, medısınany damytý, halyqqa qyzmet kórsetýdiń barlyq túrle­rin ońtaılandyrý kózdelgen. Qarjylandyrý kólemin arttyra otyryp, jumyspen qamtýdyń jol kartasyn jetildirýge, eń­bekke qabiletti adamdardy qys­qa merzimdi qaıta daıarlaý kýrs­tarynan ótkizýge, olardyń bilik­tiligin arttyrýǵa, shaǵyn nesıe alýlaryna múmkindikter jasaýǵa mán berilip otyr. 2017 jyldan bastaý alatyn «Barsha úshin tegin kásiptik-tehnıkalyq bilim berý» jobasy jurtshylyq kóńilinen shyqty. Bul – ósip kele jatqan jas urpaqtyń bolashaǵy úshin jasalyp jatqan ıgi qadam. Kásiptik-tehnıkalyq bilimdi ıgerýge yntalanǵan jastarǵa dańǵyl jol ashylady degen sóz. Ústimizdegi jyldan bas­tap ortalyq jáne jergilikti mem­le­kettik organdarda avtonomdy, derbestik, jarııalylyq baǵy­tyndaǵy Qoǵamdyq keńes­terdiń qurylýy, olardyń jetekshileri memlekettik qyzmette joq belgili qoǵam qaıratkerleriniń qatarynan bolýy, qoǵamdyq keńesterge mem­lekettik organdardyń bıýd­jettik baǵdarlamalarynyń jobalaryn jáne olardyń oryndalýyn, strategııalyq josparlar­dy, aýmaqtardy damytý baǵ­dar­lamalaryn talqylaýǵa qu­qyq berilýi halyq qazynasyn saqtaýǵa, ortaq iske degen jaýap­kershilikti jetildirýge septigin tıgizedi. Qoǵamdyq keńesterde at­qarýshy organdardyń esepteriniń tyńdalýy, azamattardyń qu­qyq­taryna, bostandyqtary men mindetterine qatysty norma­tıvtik-quqyqtyq aktilerdiń jobalary qaralýy ishki tártiptiń nyǵaıýyna jol ashýǵa múmkindik týǵyzady. Muny Elbasynyń mem­lekettik qyzmettiń ashyqtyǵyn kózdegendiginen týyndap otyrǵan ıgilikti shara dep túsinýimiz kerek. Shaǵyn jáne orta bıznestiń irgesin keńeıtý maqsatyndaǵy «Salyq týraly» kodekstiń jetildirilýi, qa­ra­paıym jumysshynyń múdde­sin qor­ǵaıtyn Eńbek kodeksiniń jańa nusqasynyń engizilýi – jalpy qazaqstandyqtar úshin jasalyp jatqan jaqsylyqtardyń belgisi. Qazir DSU-ǵa múshe elderge eksporttaı alatyn sapaly ónimderimiz molaıyp keledi. Halqymyzdyń ál-aýqaty jaman emes. Ne ishemin, ne kıemin demeısiz. Bári jetkilikti. Eń bas­tysy – el irgesi aman, beı­bit dáýirdiń kýásimiz. Ulttyq qun­dylyqtarymyzdan bastaý alǵan táýelsizdigimizdiń baıandy bolý­yn kózdeıtin Ult Josparyn jú­ze­ge asyrý – ortaq is. Bul – keshegi el bostandyǵyn ańsaǵan ata-babalarymyzdyń, búgin­gi bar­sha qazaqstandyqtardyń asyl armany. Táýelsizdigimizdiń tańy araılap atqan kúnnen bas­tap elimizdi órkenıetti mem­le­ketterdiń qataryna qosýǵa bar­lyq kúsh-jigerin jumsap kele jatqan Tuńǵysh Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaev: «Men qazaqstandyqtardy Ult Jos­paryn júzege asyrýǵa jáne refor­malardy júrgizýge barynsha belsendi qatysýǵa, olar ashatyn múmkindikterdi paıdalanýǵa shaqyramyn. Biz ózimizdiń qazaq­standyq armanymyzdyń oryndalýyna jáne Qazaqstannyń órken­deýine senimdi túrde qol jetkizetin bolamyz!» – dep senim­men aıtty. Endeshe, «Kósh­basshy bireý – halqy tireý» degen qaǵıdany bet­­ke ustap, uıymshyldyq úlgisin kórsetý – basty paryzymyz.

Turlyhan KÁRIM,

I.Jansúgirov atyndaǵy Jetisý memlekettik ýnı­versıtetiniń aǵa oqytýshysy, Qazaqstan Jazýshylar jáne Jýrnalıster odaqtarynyń múshesi.

TALDYQORǴAN.