Kúrdeli kezeńniń túıindi túıtkilderi

Taıvandaǵy zilzala Taıvandaǵy Taıvan arnaýly mýnısıpalıtetindegi jer silkinisi saldarynan qaza bolǵandar sany 23 adamǵa jetip otyr. Taǵy da shamamen alǵanda 120-daı adam Iýnkan aýdanyndaǵy qulap túsken 17 qabatty ǵımarattyń astynda bolýy múmkin. Reıter agenttiginiń habar­laýyn­sha, qutqarýshylar 30 shaqty adamdy tiri kúıinde alyp shyǵýǵa degen úmitterin joǵaltpaı otyr. О́tken jeksenbi kúni jastary 20 men 30-daǵy eki jigitti úıindi astynan tiri kúıinde qutqaryp alýdyń sáti túsken. Olardyń bireýi medık­terdiń kómek kórsetýinen keıin óz aıaǵymen júrip ketken kórinedi. Kóp qabatty ǵımaratty arshyp alýǵa baǵyttalǵan izdeý-qu­t­qa­rý jumystaryna 600-den astam adam, 150-diń syrtynda tehnıka qatysýda. Qaıǵyly oqıǵa bolǵan jerde úıindi astynda qalǵan adamdardyń ondaǵan týystary kezek­shilik jasaýda. 42 jasar áıel óziniń 24 jastaǵy qyzynyń aman-esen tabylatynyna úmitti ekenin aıta otyryp jáne sonymen birge, jaǵdaıdyń ózi oılaǵannan góri aýyr­laý bolýy múmkin ekendigin de jasyrmaǵan. 96 páterden turatyn bul úıde 256 adam turyp kelgen kórinedi. Jer silkinisi saldarynan ǵımarat ekige bólinip túsip, joǵarǵy bó­ligi jerge opyrylyp qulaǵan. Bı­lik ókilderi bul úı sapasyz materıal­dardan, qurylys normalary men talaptaryn burmalaı otyryp salynǵan degen boljam aıtýda. Soǵan sáıkes tıisti tergeý júrgizilmek. Qaza bolǵan adamdar­dyń arasynda 6 bala bar ekeni belgili bolyp otyr. Aıta ketý kerek, 6,4 baldy qu­­raı­tyn zilzala senbige qara­ǵan túnde oryn alǵan. Kýáger­lerdiń aıtýynsha, jer silkinisi 44 sekýndqa sozylǵan. Sondaı-aq, zilzala dúmpýi Gaosıýn qala­syn­da, araldyń ońtústik-batys bóli­gindegi Pındýn jáne Szıaıde sezilgen. Tabıǵat apaty oryn alǵan aýdanda keń aýqymdy izdestirý-qutqarý jumystary júrgizilýde.

Asqyna túsken bosqyndar máselesi

Polsha Germanııamen shekaradaǵy patrýlder sanyn kóbeıtýde. Osylaısha jergilikti bılik Germanııadan keletin zańsyz bosqyndardan qorǵanbaq bolyp otyr. О́ıtkeni, buǵan deıin osy shekarany zańsyz kesip ótýdiń onǵa tarta jaǵdaıy tirkelgen. Jergilikti bılik organdary eldiń batysynda ózderin Ger­manııadan Polshaǵa zańsyz ótetin bosqyndardan qorǵamaq nıette. Qaýipsizdik patrýlder sanyn kó­beıtý jáne nemis áriptesterimen aqparat almasý arqyly qamtamasyz etilmek. Gýbın qalasynyń meri Varfolomeı Bartchaktyń aıtýynsha, qalada bosqyndardyń qatysýymen oryn alǵan oqıǵalar joq, biraq arnaıy qyzmetter únemi daıyndyq jaǵdaıynda tur, delingen Kalınıngradtaǵy polıak mádenı ortalyǵy taratqan ha­barda. Al fransýz depýtaty Terrı Marıanı bolsa, Eýroodaqqa bosqyndardyń aǵylýynyń sońy apatqa aparyp soqtyrady degen boljam aıtyp otyr. Onyń aıtýynsha, ondaı jaǵdaıdyń alda­ǵy jazdyń ózinde-aq oryn alýy múmkin. Ahýaldyń bulaısha shıe­lenisýine Brıýsselde biregeı qa­lyptasqan saıasattyń joqtyǵy sebepker deıdi ol. Ol Brıýssel Eýroodaq azamattaryn zańsyz bosqyndardyń qaptap ketýine baılanysty yq­tımal qaýip-qaterlerden qor­ǵaýǵa degen tek qurǵaq sózdi nıet qana bildirip otyr. Biraq qarý-jaraqsyz kelip jatqan mıllıondardan qalaısha qorǵaný kerek ekendigi ázirge kórinip turǵan joq. Al Keln men Kaledegi oqı­­­ǵalardan keıin jaǵdaıdyń múlde baqylaýsyz ekeni barynsha aı­qyndala túsip otyr, dep atap kórsetken ol. Osy kezde Amsterdam polısııa­sy mıg­ranttarǵa qarsylar men olardy jaqtaý­shylardan tura­tyn 20 adamdy qamaýǵa alǵan. Oǵan Pegida qozǵalysy bel­sen­dileriniń senbi kúni Amster­dam­nyń ortalyǵyndaǵy Vaterloo alańynda antııslamdyq ereýil uıymdastyrýy sebepker bolyp otyr. Sonymen bir mezgilde «Qosh keldińizder, bosqyndar» degen jazýy bar plakattar ustaǵan joǵaryda atalǵan qozǵalysqa qar­sylar da kóshelerge shyqqan. Eýropanyń ózge de ondaǵan qalalarynda ótken senbide dál osyndaı sherýler uıymdastyryldy. Sondaı sherýlerdiń biri Lat­vııa astanasynda da bolyp ótti. Belsendiler qolda­ryna La­t­­vııa­­nyń, Lıtvanyń jáne Esto­nııa­nyń týla­ryn, sondaı-aq, «Eýropa – eýro­palyqtarǵa, Ba­ltııa – baltııa­lyqtarǵa» degen jazýy bar plakattar ustaǵan. Polısııanyń má­li­met­terine qaraǵanda, pıketke 200-ge jýyq adam qatysqan. Latvııanyń bolashaqta qandaı bolatyny, ıaǵnı onyń táýelsiz já­ne egemen el bolatyndyǵy bizdiń bel­sendi­ligimizge baılanys­ty, dep atap ótken aksııa­ny uıym­das­tyrýshy Andrıs Orols jınal­ǵandar aldynda sóılegen sózinde. Eýropalyq komıssııa bolsa bosqyndardy Eýroodaq elderinde bólý kvotasy týraly alǵashqy usynysyn jarııalady. Ol boıyn­sha Latvııaǵa 737 bosqyndy qa­byldaýǵa týra keledi. Olardyń 6-ýy senbi kúni Latvııaǵa kelip jetkeni belgili bolyp otyr. Jaǵdaı osylaısha ýshyǵyp jatqan kezde Fransııa prezıdenti Fransýa Olland pen GFR kansleri Angela Merkel jeksenbi kúni Strasbýrgte kezdesý ótkizip, qa­zirgi mıgrasııalyq daǵdarys pen ony sheshýdiń múmkin degen joldaryn talqylaǵan. Bul týraly reıter agenttigi habarlap otyr. Agenttik taratqan málimetter boıynsha, Olland pen Merkel Eýrokomıssııa qabyldaǵan is-qımyl jospary basymdyqqa ıe degen kelisimge kelgen. Onda she­karadaǵy jaǵdaıǵa baqylaý jasaý úshin Grekııaǵa kómek kórsetý, sol sııaqty, Eýropaǵa bos­qyndar aǵynyn shekteý maqsatynda Túr­kııaǵa qarjylaı kómek bólý máse­leleri qarastyrylǵan.

Gaıtı prezıdenti óz qyzmetin tastap ketti

Gaıtı prezıdenti Mıshel Martellı memleket basshysyn saılaýdyń qarsylyqtarǵa ushyrasýyna jáne qaýipsizdik máselesine qatysty birneshe ret keıinge qaldyrylýynan eldi muragersiz qaldyryp, ózi laýazymyn tastap ketken. Parlament aldynda sóılegen sózinde ol prezıdenttik saılaýdyń keıinge qaldyrylýy ózi úshin eń ókinishti jaıt ekenin málimdegen. Senbi kúni Gaıtı prezıdenti men parlament ýaqytsha úkimet qurý týraly kelisimge kelgen. Taıaý­daǵy kúnderi parlament ýaqytsha prezıdentti saılap, ol jańa prezıdent óz laýazymyna kiriskenge deıin óz mindetin atqaratyn bolady dep kútilýde. Prezıdenttik saılaýdyń ekinshi týry aldaǵy 24 sáýirge belgilenip otyr, al jańa prezıdent óz mindetin atqarýǵa 14 mamyrda kirisýi tıis. Aıta ketý kerek, eldegi prezıdent saılaýynyń birinshi týry 2015 jyldyń 26 qazanynda ót­ken bolatyn. Ekinshi týrǵa ótkender qatarynda «Tet Kale» partııasynyń ókili Jovenel Moız ben oppozısııalyq Progress pen gaıtıandyq emansıpasııa úshin balamaly lıgasynyń ókili Jıýd Selestan bar bolatyn. Is ba­syndaǵy prezıdent saılaýǵa qa­tys­qan joq. Saılaý kúni túrli zań buzý­shylyqtarǵa barǵany úshin 70-ten astam adam qamaýǵa alyndy. Al ekin­shi týrdy ótkizý birneshe ret keıinge qaldyrylyp keledi. Gaıtı – Karıb teńizindegi Gaıtı aralynyń batys bóligindegi memleket. El halqy 10 mıllıonnan astam adamdy quraıdy.

Qytaı men Úndistan shekarashylary birlesken jattyǵýlar ótkizdi

Úndistan men Qytaı shekarashylary alǵash ret birlesken jattyǵýlar ótkizdi. «Qytaı-Úndistan yntymaqtastyǵy 2016» jattyǵýlaryna 30 úndistandyq jáne  30 qytaılyq jaýynger qatysty. Kúni boıyna sozylǵan jat­ty­ǵýlar shekaradaǵy ulttyq apat­tar ahýalyna jáne eki eldiń ko­mandalarynyń qutqa­rýshylyq mıssııalaryn odan ári úılestirýge negizdeldi, dep atap kórsetken Ún­distan armııasy baspasóz qyzme­tiniń ókili polkovnık S.D.Gosvamı. «Qytaı-Úndistan ynty­maqtas­tyǵy 2016» degen ataýǵa ıe jat­tyǵýlar «Ekeýara qoldasyp» dep ata­latyn birlesken áskerı jat­tyǵýlar serııasyn, sondaı-aq, taıaýda Úndistannyń soltústik-shy­ǵysyndaǵy Sıkkım shtatyn­da ótkizilgen jattyǵýlardy tolyq­tyrdy, dep atap kórsetken ol. Jattyǵýlar Úndistan men Qy­taıdyń shekarada beı­bitshilik pen tynyshtyq ornatý, sondaı-aq, eki eldiń shekara áskerleri arasyndaǵy senimdi nyǵaıtý jónindegi kúsh-jigerleriniń bir bóligine aınalyp otyr. Aıta ketý kerek, QHR men Ún­distan arasynda erteden kele jatqan Kashmırdiń sol­tústigindegi taýly aýmaq pen Arýnachal-Pra­desh shta­tynyń soltústik-shy­ǵysyn­daǵy 60 myń sharshy sha­qyrym ýchaskege qatysty aýmaq­­tyq talas bar. 1962 jyl­dyń kú­zinde daýdyń sońy eki el ás­kerleriniń arasyndaǵy she­ka­ralyq qaqtyǵysqa soqtyrǵan bolatyn. Daý­ly aýmaqtar prob­lemasy áli kúnge sheshilgen joq. 1993 jáne 1996 jyldary QHR men Úndistan daýly aýdandarda beıbitshilik saqtaý týraly kelisimge qol qoıdy. Sol sııaqty, shekaradaǵy oqı­ǵalardy sheshý boıynsha eki­jaqty mehanızmder jumys isteıdi. Toptamany daıyndaǵan Seıfolla ShAIYNǴAZY, «Egemen Qazaqstan».