SKRINING – qaterli aýrýdyń aldyn alýdyń birden bir amaly

Qazaq onkologııa jáne radıologııa ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda Táýelsizdigimizdiń 25 jyldyǵy aıasynda qaterli isikpen búkilálemdik kúres kúnine oraı uıymdastyrylǵan ashyq esik kúninde birneshe áleýmettik shara qatar ótkizildi. Bıyl «Bizdiń qolymyzdan keledi!», «Me­niń qolymnan keledi!» atty uranmen ótip jatqan búkilálemdik kúres kúni jalpy qaterli isiktiń aldyn alý, naýqastardyń bolashaqqa degen senimin nyǵaıtý maqsatyn kózdeıdi. Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstrligi bul dataǵa oraı jasalǵan arnaıy baǵdarlamasynda halyqty aqparattandyrýǵa basa kóńil bóldi. Osyǵan oraı, Qazaq onkologııa ǴZI mamandary jınalǵan jýrnalısterdi elimizdegi 2015 jyldyń onkologııalyq esebimen tanyctyrdy. – Qaterli isikke shaldyǵý yqtımaldyǵy Soltústik Qazaqstan men Shyǵys Qazaqstanda basym. Al ońtústik óńirlerde kórsetkishter tómen. Buǵan ekologııalyq faktorlar áser etedi. Biraq, qazir skrınıng baǵdarlamalary óz nátıjesin berip jatyr. Máselen, bıyl skrınıng arqyly qaterli isiktiń alǵashqy satysynda anyqtalǵan jaǵdaılar 57 paıyzǵa kóbeıdi, al sońǵy 3-4 satysynda belgili bolǵandary – 8 paıyz. Bir qýanarlyǵy, jyl sanap skrınıngke kelýshiler sany artyp keledi», – dedi Qazaq onkologııa jáne radıologııa ǴZI dırektorynyń orynbasary Dáýlet Baıpaıysov. Budan bólek, ınstıtýtta jańadan engizilgen Sall-ortalyq týraly keńinen aqparat berildi. Táýlik boıy úzdiksiz jumys isteıtin Sall-ortalyq qyzmetkerleri naýqastardyń ja­qyndary men emdelýshilerdiń kez kelgen suraqtaryna baılanysty qajetti aqparatty beredi. Jıynnan soń jýrnalıster jańa baǵdarlamany tájirıbeden ótkizip kórdi. Sonymen qatar, ınstıtýtta jumys istep turǵan «Belsendi naýqas» jobasy da jýrnalısterdiń qyzyǵýshylyǵyn týdyrdy. – «Bel­sendi naýqas» jobasy – tur­ǵyn­dardyń aryz-tilekterin elektrondy túrde jetkizý joly, ınstıtýt basshylyǵymen baılanys. Iаǵnı, em-shara unamasa nemese ózge tilekteri bolsa, sol týraly jazyp, ıns­tıtýt basshylyǵyn habardar ete alady. Bul jańa júıeniń bir ereksheligi, munda aty-jóni joq adamdardyń aryz-ótinishteri qabyldanbaıdy. Instıtýt qyzmetkerleri: «Mamandar jumysyna aryzdanýshy naý­qastyń ary qaraıǵy em-domy qalypty júredi, eshqandaı qysym kórsetilmeıdi. Oǵan kepildik beremiz», dedi óz sózderinde. Basqosýdyń sońynda aýyr syrqatty jeńgen balalardyń taǵdyry týraly «Iа býdý polıvat tebıa, moı svetochek» derekti fılminiń tusaýkeseri ótti. Bul týyndynyń rejısseri R.Kazarıan da jıynǵa qatysty. Elimizde onkologııalyq aýrýlar ólim-jitim kórsetkishi boıynsha ekinshi orynda tur. Qazaq onkologııa jáne radıologııa ǴZI bergen derek boıynsha, 2015 jyly 100 myń turǵynǵa shaqqanda 207,8-ge, al ólim-jitim kórsetkishi 100 myń turǵynǵa shaqqanda 89,9-dy quraıdy. Iаǵnı, jyl saıyn 17 000 adam qaterli derttiń sebebinen kóz jumady. Al olardyń 42 paıyzy – eńbekke jaramdy jastaǵylar. Sondaı-aq, ótken jyly onkoaýrýlar arasynda teri, keý­de, ókpe pen asqazan qaterli isikteri asqyna túsken. Raktyń jyl sanap kóptep anyqtalýy skrınıng baǵdarlamalary arqyly júzege asyp jatyr. 2015 jyly eresekterdiń arnaıy tobynda 6238087 adam skrınıngtik tekserýge kelgen. Al onkologııalyq skrınıng sheńberinde 2 364 263 adam profılaktıkadan ótti. Sonyń negizinde 2 myńǵa jýyq qaterli isik jaǵdaıy anyqtalǵan. Aıta ketsek, Qazaq onkologııa jáne radıologııa ǴZI bıylǵy jylǵy 1-10 aqpan aralyǵynda ótken shara boıynsha barlyq turǵyndardy qaterli isik skrınınginiń 6 túri boıynsha tegin tekserýden ótkizdi. Sonymen qatar, sol kúni BAQ qyzmetkerleri úshin tegin ári kezeksiz onkologııalyq aýrýlardyń aldyn alý maqsatyndaǵy tekserý uıymdastyryldy. Gúlzeınep SÁDIRQYZY, «Egemen Qazaqstan». Almaty.