О́tejan NURǴALIEV

Qazaq áde­bı­eti orny tolmas aýyr qa­za­ǵa dýshar bol­dy. Ústimizdegi jyldyń 5 qań­tarynda 73 jas­­qa qaraǵan shaǵynda kór­nek­ti aqyn О́te­jan Nur­ǵa­lıev dú­nıe­den ótti. Ol 1938 jyly 15 ta­myz­­da Aqtóbe oblysy, Baı­ǵanın aýda­ny­nyń “Aqjar” ujymsharynda dúnıege kelgen. 1964 jyly Qazaq memlekettik ýnıversı­te­tiniń jýrnalıstıka fakýltetin bitirgen. 1964–1968 jylda­ry Jarqala orta mektebinde muǵalim, 1968–1972 jyldary «Qazaqstan pıoneri» (qazirgi «Ulan»), «Qazaq áde­bıe­ti» gazetterinde tilshi, sonan keıin «Jalyn» baspa­syn­da redaktor bolyp qyzmet atqarǵan. Qazaq televızııasynda uzaq jyl­dar jemisti jumys jasady. Ádebıetke týmysy bólek, talantty jyrlarymen kelgen О́tejan Nurǵalıev á degennen-aq óleń súıer qaýymnyń súıikti aqyn­da­ry­nyń birine aınala bildi. Onyń asaý jyrlary ózindik boıaý, tyń ún, tosyn minezimen erek­shelenip, poe­zııa­myzǵa sony lep, jańa tynys qosty. Alpysynshy jyl­dardyń ba­syn­da jaryq kórgen tuńǵyshy – «Meniń mahabbatym» jı­na­ǵynan bastap onyń qalamynan shyqqan «Aq nó­ser», «Nóserden keıin», «Aı as­tyn­da aqboz úı», «Qaıyńdy to­ǵaı», «Tynyshtyq», «Afına mektebi», taǵy basqa jyr kitaptary, al surapyl soǵys jyldarynyń tiri, kórkem shejiresindeı «So­ǵystyń sońǵy jazy» balla­da­lary áde­bıetimizdiń altyn qoryna qosyl­ǵan qundy týyn­dylar ekeni sózsiz. О́.Nurǵalıev el aldyndaǵy osyndaı eleýli eńbegi úshin «Qur­met» ordenimen marapattalǵan. Alash jurtynyń aıtýly aqyndarynyń biri, halqymyzdyń birtýar perzenti, áriptesimiz О́tejan Nurǵalıevtiń jarqyn beınesi el júreginde saqtalady.

Qazaqstan Respýblıkasy Baılanys jáne aqparat mınıstrligi , Qazaqstan Jazýshylar odaǵy basqarmasy.

* * *

О́ZI О́LGENMEN, О́LEŃI О́LMEIDI

О́tejan Nurǵalıev qazaqtyń óte sırek qaıtalanatyn, ta­lant­ty aqyndarynyń biri edi. Men onymen ýnıversıtette birge oqydym. Sóıtip, О́te­keń­niń ja­sy úlkenirek bolsa da, kýrstas qurbylastarynyń qatarynda júrdim. Talaı ret jolsa­par­lar­ǵa birge shyqtyq. Qostanaı ob­lysynda, odan Aqtóbeniń Baı­ǵanın aýdanynda bolatynbyz. Ádebıetke árkim ártúrli keledi ǵoı, bireý jaılap, birtindep keledi, bireý bet qaratpaı ekpindep keledi. Al О́tejan ádebıetke birden qalyptasqan aqyn bolyp keldi. Umytpasam, alǵashqy kitabyna aıtýly aqyn Qýandyq Shańǵytbaev alǵysóz jazyp, bata berdi. Sodan keıin bul aqyn ár jınaq saıyn qa­rysh­tap ósýmen boldy. Onyń «Soǵystyń sońǵy jazy» degen sıkl óleńderi óte bir ómir­sheń­digimen, ómir kórinisterin berýdegi shynaıylyǵymen, poetı­ka­lyq oryndaý sheberligimen qu­bylys boldy desem, qate aıt­paspyn. Bul týraly Saǵat Áshim­baev kezinde jaqsy maqala jazǵany esimde. О́tekeńniń ózi minezi keıde shálkem-shalystaý, asaýlaý aqyn bolatyn. Osy jaǵdaıyn men túsinýshi edim, ózi artyqtaý ketip bara jatsa, aıtqanymdy tyń­daýshy edi. Birimizdi birimiz qatty syılaıtynbyz. Maǵan arnap bir emes, birneshe óleń de jazdy. Kúlásh jeńgeı ekeýi qos aqqýdaı jarasyp, jubyn jazbaı birge júrgende qyzyǵa­tyn­byz. Áıeli qaıtys bolǵannan keıin О́tekeń qatty júdep, qamy­ǵyp, kúırep qaldy. Kúláshtiń qazasyna kóńil aıta barǵanda: «Maǵan úı berip, jaǵdaıymdy jasaǵan Imanǵalı Tasmaǵam­betov, al minezimdi túsingen sensiń, Sábıt», dep aıtqany bar edi arqaly aqynnyń. О́tejandaı úlken aqynnyń ózi ólgenmen, óleńi ólmeıdi. Ol qazaq ádebıetinen oıyp turyp ornyn alǵan aıtýly aqyn. Qosh bol, dosym! Jatqan jeriń jaıly bolsyn!

Sábıt DOSANOV, jazýshy.

* * *

QOSh BOL, DOS – QURDAS, ZAMANDAS

Túndeletip Ǵazızbek Táshim­baı: «О́tejannan aıyrylyp qaldyq!» dep telefon soqty. Sonyń aldynda ǵana, tórt-bes kún buryn sol Ǵazızbek taǵy da telefon soǵyp, bir kezde oqýǵa birge túsken, ishinde О́tejan da bar, bir top qurby-qurdasynyń basyn qosyp, qo­naq­asy bergeli jatqanyn aı­typ, meniń de birge bolýymdy qalaǵan. Onyń oıyn quptaı tura, nıetin qoldaı tura men áldene sebepten bara almaı qalǵanmyn. Endi mine, myna bir sýyq habardy jetkize turyp sol Ǵa­zızbek álgi basqosýda О́te­jan­nyń ózgeden alabóten ańqyl­dap, jarqyldap, óziniń ejelgi daǵ­dysymen bireýdi qaǵyta kúlip, bireýdi mysqyldaı túsip, asa bir ashyq-jarqyn kóńildi otyr­ǵanyn qosa aıtty. Meni О́te­jannyń aıaq asty fánıden ótip júre bergeni kúızeltedi. At jaly, túıe qomynda aýyzǵa sóz de túse qoımaıdy eken. Árbir aqyn-jazýshynyń bolmys-bitimi, týmys-tulǵasy onyń kitaptarynan aıqyn anyq kórinedi ǵoı. О́tejannyń da ár kitabynan onyń jańa bir qyryn tanyp, tosyn bir qylyǵyna tánti bolatynbyz. Biraq, adam máńgi jasamaıdy, máńgi jasaı­tyn onyń artynda qalǵan asyl sózi, aıtýly eńbekteri ǵana. Keshe ǵana dúrligisip, dýyldasyp, dabyrlasyp, birge júrgen qur­dasymyzdy qanshama qımaǵany­myzben, álgi aıtqan artynda qalar mol murasy, olqy túsken kóńildi ornyqtyryp otyraryna senemiz. Qosh bol, qaıran dos, qurdas-zamandas, ımanyń kámil bolsyn!

Sáken IMANASOV, aqyn.

* * *

QAZAQTYŃ QARA NARYNDAI BOZDAP О́TKEN ABZAL DOS EDI

Áı, О́tejan dosym, sen de óttiń be, jalǵannyń jaryǵy­nan! Kóktemdegi qar sýymen qar­qyn alǵan dalanyń uly óze­ni Jemniń aǵysyndaı óleń ól­kesine jele jortyp qosyl­ǵa­nyń kúni keshe edi-aý! Ádebıet atty máńgi jasyl baqtyń sazdy úni bar sanaýly sandýǵashynyń biregeıi bolǵanyń da el esinde. Endi mine, arnasyn birneshe jer­den býǵan Jem ózenine uq­sap, tasýyńnan jańylyp, Ja­rat­qannyń amanatyn ózińe qa­raı baǵyshtap, bizge Jem, Saǵyz boıynyń qutty jerleri men eleýli erlerine súısinisten tý­ǵan ólmes óleńderińdi ǵana qaldyrdyń. Asanqaıǵy babań jyrlaǵan, Mahambet pen Murat, Shernııaz babalaryń basqan Jem, Saǵyz elin ekeýmiz talaı aralap, tarıhı ańyz­darynyń shárbatyn shabyttana simirip edik-aý! Endi sol dalań, Isataı men Eset babalaryń otar­shyldardyń otty tasqyny­nan qorǵaǵan qasıetti dalań seniń elge erkeleı, turǵy­las­ta­ryńa enteleı barǵanyńdy kór­meıtin bolǵany qandaı ókinish deseńshi. Erteleý ketkeniń – ónersúıer qaýymnyń yryzdyq, nesibesin ortaıt­qanyń. Biraq, Alla isine amal ne? О́nbeıtindi óndirgen, kónbeıtindi kóndirgen Jaratqan Iemniń aldynda ımanyń kámil, topyraǵyń torqa bolsyn, qazaqtyń qara na­ryndaı bozdap ótken abzal dosym!..

Qural TOQMURZIN, jazýshy.