2015 jylǵy 30 naýryz, Astana qalasy
Sot saraptamasy zertteýleriniń ádistemelerin ázirleý, baıqaýdan ótkizý jáne engizý qaǵıdasyn bekitý týraly
«Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy sot-saraptama qyzmeti týraly» 2010 jylǵy 20 qańtardaǵy Qazaqstan Respýblıkasy Zańynyń 42-babyna sáıkes, buıyramyn:
1. Qosa berilip otyrǵan Sot saraptamasy zertteýleriniń ádistemelerin ázirleý, baıqaýdan ótkizý jáne engizý qaǵıdasy bekitilsin.
2. Kelesilerdiń:
1) «Sot saraptamasy zertteýleriniń ádistemelerin ázirleý, baıqaýdan ótkizý jáne engizý qaǵıdasyn bekitý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstriniń 2010 jylǵy 20 sáýirdegi № 124 buıryǵynyń (2010 jylǵy 6 mamyrda Normatıvtik quqyqtyq kesimderdi memlekettik tirkeýdiń tizilimine №6210 bolyp engizilgen, «Kazahstanskaıa pravda» gazetinde 11.11.2010 j. №303-305 (26364-26366) jarııalanǵan));
2) «Sot saraptamasy zertteýleriniń ádistemelerin ázirleý, baıqaýdan ótkizý jáne engizý qaǵıdasyn bekitý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstriniń 2010 jylǵy 20 sáýirdegi № 124 buıryǵyna ózgerister engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstriniń 2014 jylǵy 15 qazandaǵy № 294 buıryǵynyń (2014 jylǵy 30 jeltoqsanda Normatıvtik quqyqtyq kesimderdi memlekettik tirkeýdiń tizilimine № 9817 bolyp engizilgen, «Ádilet» Qazaqstan Respýblıkasy normatıvtik quqyqtyq aktileriniń aqparattyq-quqyqtyq júıesiniń saıtynda ornalastyrylǵan) kúshi joıyldy dep tanylsyn.
3. Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginiń Sot saraptamasy ortalyǵy osy buıryqtyń zańnamada belgilengen tártippen memlekettik tirkelýin jáne Qazaqstan Respýblıkasy normatıvtik quqyqtyq aktileriniń aqparattyq-quqyqtyq júıesinde jáne merzimdik baspa basylymdarynda resmı túrde jarııalaýǵa joldaýdy qamtamasyz etsin.
4. Osy buıryqtyń oryndalýyn baqylaý Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstriniń jetekshilik etetin orynbasaryna júktelsin.
5. Osy buıryq alǵash ret resmı jarııalanǵannan keıin on kúntizbelik kún ótken soń qoldanysqa engiziledi.
Mınıstrdiń mindetin atqarýshy Z.BAIMOLDINA.
Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstriniń mindetin atqarýshynyń
2015 jylǵy 30 naýryzdaǵy №188 buıryǵymen bekitilgen
Sot saraptamasy zertteýleriniń ádistemelerin ázirleý, baıqaýdan ótkizý jáne engizý qaǵıdasy
1. Jalpy erejeler
1. Osy Sot saraptamasy zertteýleriniń ádistemelerin ázirleý, baıqaýdan ótkizý jáne engizý qaǵıdasy (budan ári - Qaǵıda) «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy sot -saraptama qyzmeti týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Zańynyń 42-babyna sáıkes ázirlendi jáne sot sarapshylary ázirleıtin jáne qoldanatyn sot saraptamasy zertteýleriniń ádistemelerin (budan ári - Ádistemeler) ázirleýdiń, baıqaýdan ótkizýdiń jáne engizýdiń tártibin aıqyndaıdy.
2. Ádistemelerdi ázirleý jáne engizý maqsaty sot saraptamalaryn júrgizýdiń sapasyn arttyrý jáne qylmystyq isterdi tergeý jáne azamattyq ister men ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly isterdi sotta qaraý barysynda sarapshynyń aldyna qoıylǵan máselelerdi sheshýdiń biryńǵaı tásilderin jasaý, sondaı-aq sot-saraptama qyzmetin ǵylymı damytý bolyp tabylady.
3. Ázirlenip jatqan Ádistemelerdi baıqaýdan ótkizýdiń maqsaty eksperıment rejıminde sot saraptamalaryn júrgizý tájirıbesinde paıdalaný úshin jaramdylyǵyn rastaý bolyp tabylady.
4. Ádistemelerdi ázirleý jáne engizý mindetteri:
sot saraptamasy organdarynyń sot sarapshylary men ǵylymı qyzmetkerleriniń qyzmetin retke keltirý jáne júıeleý;
sot saraptamalaryn júrgizýdiń progressıvti túrlerin, ádisterin, tásilderin jáne quraldaryn izdeý;
sot saraptamaryn júrgizýdiń sapasyn arttyrý bolyp tabylady.
5. Sot saraptamasy organdarynyń qyzmetkerleri nemese sot-saraptama qyzmetin lısenzııa negizinde júzege asyratyn adamdar Ádistemelerdiń ázirleýshileri (avtorlary, qurastyrýshylary) bolyp tabylady.
6. Osy Qaǵıdada kelesi termınder men anyqtamalar qoldanylady:
1) arnaýly ǵylymı bilimder – sot saraptamalyq zertteýlerdiń ádistemelerinde iske asyrylǵan, mazmuny ǵylymı bilimdi quraıtyn arnaýly bilim salasy;
2)ádisteme – sot saraptamasynyń belgili bir teginiń, túriniń mánine jatatyn mán-jaılardy anyqtaý úshin sot saraptamasy obektilerin zerdeleý kezinde qoldanylatyn ádister júıesi;
3) ádistemeni ázirleý – tıisti zańnamalyq, normatıvtik quqyqtyq aktilerdi, oqý-ádistemelik, anyqtamalyq materıaldar men ǵylymı jumystardy shyǵarmashylyq zerdeleý negizinde teorııalyq sıpattaǵy materıaldardy júıeleý, sot-saraptamalyq zertteýlerdi júrgizýdiń qolda bar tájirıbesin jınaqtap qorytý;
4) ádistemelerdi baıqaýdan ótkizý – bul, nátıjesinde ǵylymı-praktıkalyq ázirlenimderdiń saraptamalyq tájirıbede paıdalanylýynyń múmkindigi jáne qajettiligi rastalatyn nemese teriske shyǵarylatyn, olardyń qaǵıdalary men tujyrymdaryn eksperımenttik materıaldarda tekserý;
5) ádistemelerdi engizý – ázirlengen jáne baıqaýdan ótkizilgen Ádistemelerdi bekitý jáne saraptama qyzmetinde paıdalaný;
6) ádistemeniń tólqujaty - Ádisteme týraly aqparattan turady jáne osy Qaǵıdaǵa 1-qosymshaǵa sáıkes nysan boıynsha resimdeledi;
7) sot-saraptamalyq zertteý ádisi - sot saraptamasynyń nysanasyna jatatyn mán-jaılardy anyqtaý úshin sot saraptamasy obektilerin zerdeleý kezinde qoldanylatyn qısyndyq jáne (nemese) qural-saımandyq operasııalar (tásilder, ádister) júıesi.
2. Sot saraptamasy zertteýleriniń ádistemelerin
ázirleýdiń, baıqaýdan ótkizýdiń sharttary men tártibi
7. Ádistemelerdi ázirleý týraly sheshimdi sot saraptamasy organynyń Ǵylymı Keńesi óz otyrystarynda qabyldaıdy.
8. Sot saraptamasynyń organy, olar boıynsha ádistemeleri ázirlenýi qajet saraptama túrlerin, oryndaý nysanyn anyqtaıdy, Ádistemelerdi ázirleý jónindegi jumys tobyn qalyptastyrady, jumys tobynyń jetekshisin, jaýapty oryndaýshylardy, merzimderin, syrtqy jáne ishki resenzentterdi bekitedi jáne Ádistemeni ázirleý, verıfıkasııalaý, baıqaýdan ótkizý jáne engizý jónindegi is-sharalardy bekitý boıynsha odan arǵy rásimderdi júrgizedi.
9. Ádistemelerdi ázirleý men engizý jospary Sot saraptamasy organynyń keshendi josparyna engiziledi.
10. Aýmaqtyq bólimshelerdiń qyzmetkerleri Ádistemelerdi ázirleý jónindegi jumysqa Sot saraptamasy organynyń ǵylymı-zertteý jumystary josparynda kózdelgen merzimde jáne kólemde qatysady.
11. Ádistemeni ázirleý kezinde ázirleýshi tıisti zańnamalyq, normatıvtik quqyqtyq aktilerdi, oqý-ádistemelik, anyqtamalyq materıaldar men ǵylymı jumystardy zerdeleý negizinde teorııalyq sıpattaǵy materıaldardy júıeleıdi, sot-saraptamalyq zertteýlerdi júrgizýdiń qolda bar tájirıbesin jınaqtap qorytady.
12. Ádistemeniń qurylymy kelesi elementterden turady:
tıtýldyq paraǵy;
tólqujaty;
mazmuny;
kirispe bólimi;
negizgi bólimi;
qorytyndy bólimi;
paıdalanǵan maǵlumattar kózi tizimi;
qosymshalar (qajet bolǵan jaǵdaıda).
13. Tıtýldyq paraqta Ádilet mınıstrligi sot saraptamasy organynyń ataýy, taqyryby, ázirleýshi (qurastyrýshy) týraly málimetter, jumystyń oryndalǵan jeri men kúni kórsetiledi.
14. Ádistemeni ázirleýshi (qurastyrýshy) Ádisteme tólqujatyn osy Qaǵıdanyń 7-tarmaǵyna sáıkes toltyrady.
15. Mazmunynda, jumystyń mazmundamasy barlyq taraýlardy, paragraftardy olar bastalatyn betterin kórsete otyryp belgileý jolymen keltiriledi, mazmundardyń taqyryptary mátindegi tıisti taqyryptardy qaıtalaıdy, mazmuny jumystyń bas jaǵyna nemese sońyna ornalastyrylady.
16. Kiris bóliminde qysqasha nysanda:
zertteý taqyrybynyń ózektiligi;
zertteýdiń taqyrybynyń praktıkalyq mańyzdylyǵy;
sheshiletin ǵylymı keleli máseleniń zamanaýı ahýalyn baǵalaý;
zertteýdiń maqsaty men mindetteri, obektisi men máni tujyrymdalady;
zertteý ádisteri, ǵylymı-zertteý jumysyn júrgizýdiń qajetti sharttary kórsetiledi;
olardy paıdalaný, mindetti sheshýdi qamtamasyz etetin ǵylymı negizdelgen nátıjelerdi anyqtaý.
Kirispe bólimniń kólemi negizgi mátin kóleminiń 5-7% aspaıdy.
17. Negizgi bólimniń taraýlarynda ádisteme men qoıylǵan mindetterdi sheshý tehnıkasy jan-jaqty qarastyrylady, alynǵan nátıjeler júıelep baıandalady. Negizgi bólimniń mazmuny, zertteý taqyrybyn qısyndy jáne dáıekti túrde asha otyryp, oǵan dálme-dál sáıkes keledi.
18. Bólikterdiń, bólimderdiń, taraýlardyń jáne paragraftardyń taqyryptary nómirlenedi. О́z kezeginde, olar bir-birimen belgili bir oımen baılanysqan, birneshe sóılemderden turatyn azat joldarǵa bólinedi. Bólikterdiń, bólimderdiń, taraýlardyń jáne paragraftardyń taqyryptary qysqa, zertteý obektisin nemese mánin beıneleıtin túıin sózderi bolady jáne mazmunyn barynsha dálme-dál beıneleıdi.
19. Qorytyndy bólimi, alynǵan nátıjelerdiń tizbektelgen, qısyndy durys baıandalǵan jáne olardyń kirispe bóliminde kórsetilgen maqsattar jáne mindettermen baılanysy bolyp tabylady, júrgizilgen jumystardyń qısynymen eskerilgen jáne negizgi bólimde baıandalǵan ǵylymı aqparattyń sıntezi nysanynda bolady. Qorytyndy bólimniń kólemi negizgi mátin kóleminiń 5-7% aspaýy tıis.
Zerteýdiń sońǵy nátıjelerinen onyń ǵylymı jańalyǵy, teorııalyq mańyzdylyǵy jáne praktıkalyq qundylyǵy shyǵady.
20. Paıdanylǵan faktilerge silteme jasaǵan kezde nemese basqa avtorlardyń jumystarynan dáıeksóz keltirgende, keltirilgen materıaldardyń kózderi kórsetiledi. Mátinder, grafıkalar, kesteler, kartalar, fotosýretter jáne t.b. túrindegi kómekshi materıaldar qosymshaǵa shyǵarylady.
21. Negizgi mátinniń qosymshalarmen baılanysy «qosymshany qarańyz...» degen sózdi paıdalana otyryp, silteme jasaý arqyly júzege asyrylady, ol qysqartylyp jazylady jáne jaqshaǵa alynady. Ádistemeniń kólemin eseptegen kezde onyń qosymshalary esepke alynbaıdy.
22. Jumys bir oıdan ekinshi oıǵa dáıekti túrde ótýdi sıpattaıtyn ǵylymı tilmen baıandalady. Ázirleýshi Ádistemeni jazý kezinde aıtylǵan sózderdiń dáldigi men bir maǵynalyǵyn saqtaýǵa, sózderdiń kóp maǵynaly túsinigin boldyrmaýǵa umtylady.
23. Ázirleýshi ázirlengen Ádistemeniń jobasyn Tólqujatymen birge baıqaýdan ótkizýge joldaý úshin sot saraptamasy organyna jiberedi.
24. Baıqaýdan ótkizý nátıjesi boıynsha osy Qaǵıdaǵa 2-qosymshaǵa sáıkes nysanda sot-saraptamalyq zertteý ádistemesiniń qorytyndysy resimdeledi.
25. Qorytyndyda ádistemeniń ózektiligi, ol baıqaýdan ótkizilgen eksperımenttik materıal, rastaý nemese teriske shyǵarý, olardy sarapshylyq tájirıbede paıdalanýdyń múmkindigi men qajettiligi kórsetiledi.
26. Baıqaýdan ótkizý nátıjesi boıynsha qorytyndy ári qaraı jumys isteý úshin sot saraptamasy organyna joldanady.
27. Baıqaýdan ótýdiń teris nátıjesi bolǵan jaǵdaıda qorytyndy tyńǵylyqtaý úshin ázirleýshilerge (qurastyrýshylarǵa) qaıta joldanady.
28. Tyńǵylyqtaý aıaqalǵan soń Ádisteme qaıta baıqaýdan ótkizýge joldaý úshin sot saraptamasy organyna jiberiledi.
29. Tyńǵylyqtaý rásimi, baıqaýdan ótkizýdi júrgizip jatqan barlyq sarapshylardyń nátıjeleri sáıkes bolǵanǵa deıin (sot saraptamasynyń túrine baılanysty múmkin bolatyn qatelikter eskerile otyryp) qaıtalanady.
30. Baıqaýdan ótkizý rásimi aıaqtalǵan soń sot saraptamasy organy Ádistemeni ishki jáne syrtqy resenzııalaýǵa joldaıdy.
31. Ádistemeni tıisti mamandyq boıynsha bas sot sarapshysy, tıisti mamandyq boıynsha sot-saraptama qyzmetin lısenzııa negizinde júzege asyratyn adam, tıisti mamandyq boıynsha ǵylymı nemese akademııalyq dárejesi bar ǵylymı-zertteý uıymdarynyń qyzmetkerleri, Qazaqstan Respýblıkasy men shetelderdiń joǵarǵy oqý oryndarynyń professorlyq-oqytýshylyq quramy resenzııalaıdy.
32. Resenzııada resenzııalanatyn ádistemeniń alynǵan tujyrymdarynyń ózektiligi, ǵylymı jańalyǵy jáne praktıkalyq mańyzdylyǵy kórinis tabady.
33. Resenzııa baspa túrinde resimdeledi jáne resenzent qol qoıady, resenzenttiń qoly ol jumys isteıtin uıymnyń mórimen kýálandyrylady.
3. Ádistemeni sot-saraptama qyzmetin lısenzııa negizinde júzege asyratyn adamdardyń ázirleýi
34. Sot saraptamasy organynyń qyzmetkeri bolyp tabylmaıtyn Ádistemeniń ázirleýshisi (qurastyrýshysy) ázirlengen Ádistemeni baıqaýdan ótkizýge joldaý týraly jazbasha aryzben sot saraptamasy organyna júginedi.
35. Sot-saraptama qyzmetin lısenzııa negizinde júzege asyratyn adamdar ázirlegen Ádistemeni baıqaýdan ótkizý men resenzııalaýdyń rásimine qoıylatyn talaptar sot-saraptamasy organdarynyń sot sarapshylary ázirlegen Ádistemeni baıqaýdan ótkizý men resenzııalaýdyń rásimine qoıylatyn talaptarmen birdeı.
4. Sot-saraptamalyq zertteý ádistemelerin resimdeýge qoıylatyn talaptar
36. Ádisteme baspa tásilimen kompıýterdi jáne prınterdi paıdalana otyryp aq qaǵaz paraǵynyń bir betinde oryndalady.
Ádistemeler, mynandaı parametrler eskerile otyryp («WORD for WINDOWS» mátindik redaktoryn qoldanyp) resimdeledi:
1) sol jaq sheti – 2,5 sm, oń jaq sheti – 1,5 sm, kolontıtýly – 2,0 sm;
2) qarip túri – «Times New Roman» № 14 (qosymshalarda kishi ólshemdegi qaripter paıdalanylýy múmkin, biraq № 10 kem emes);
3) jolaralyq qashyqtyq – bir ese;
4) azat joldyq bos jer (birinshi joldyń bos jeri) - 1,25 sm.
Normatıvtik quqyqtyq aktilerdiń mátinderi anyq tujyrymdalǵan jáne biryńǵaı qariptermen, shımaısyz jáne túzetýlersiz, orfografııalyq jáne grammatıkalyq qatelersiz basylǵan bolýy tıis.
37. Jumystyń kirispe jáne qorytyndy bólimderi aıryqsha bólinip turady.
Basylǵan mátinniń jáne bezendirýlerdi, kestelerdi rásimdeýdiń, kompıýterden basyp shyǵarýlardyń sapasy aıqyn basyp shyǵarý talaptaryna sáıkes bolady.
38. Ádistemeni basyp shyǵarý kezinde birkelki tyǵyzdyqty, búkil jumys boıynsha beınelerdiń keraǵarlyǵy men aıqyndyǵyn saqtaý qajet.
39. Jumystyń basyp shyǵarylǵan mátinine jekelegen sózderdi, formýlalardy, belgilerdi tek qana qara sııamen nemese qara týshpen kiristirip jazýǵa jol beriledi, bul rette kiristirilip jazylǵan mátinniń tyǵyzdyǵy negizgi beınelerdiń tyǵyzdyǵyna barynsha jaqyndatylǵan bolady.
40. Jumystaǵy tekter, mekemelerdiń, uıymdardyń, fırmalardyń ataýlary, buıymdardyń ataýlary jáne basqa da jalqy esimder túpnusqa tilinde keltiriledi.
41. Jumystyń qurylymdyq elementteriniń ataýlary: «Mazmuny», «Belgiler men qysqartýlar», «Kirispe bólim», «Qorytyndy bólim», «Paıdalanylǵan maǵlumattar kózi tizimi» jumystyń qurylymdyq elementteriniń taqyryptary bolyp tabylady. «Negizgi bólim» qurylymdyq elementi jazylmaıdy, onyń ornyna negizgi bólimniń taraýynyń ataýy jazylady.
Qurylymdyq elementterdiń taqyryptary azat joldyq bos jerden baspa áripterimen jáne sońynda núkte qoıylmaı, asyty syzylmaı basylady.
Taqyryptar jumystyń negizgi bóliginiń bólimderiniń, kishi bólimderiniń mazmundaryn anyq jáne qysqasha beıneleıdi.
Eger taqyrypta birneshe sóılem bolsa, olar núkte arqyly bólinedi. Taqyryptaǵy sózderdi tasymaldaýǵa jol berilmeıdi.
42. Ádistemeniń betterin nómirleý.
Jumystyń betterin barlyq mátin boıynsha ótpeli nómirleýdi saqtaı otyryp, arab sıfrlarymen nómirleý qajet. Bet nómiri paraqtyń joǵary bóliginiń ortasyna qoıylady.
Jeke paraqtarda ornalasqan bezendirýler men kesteler jáne kompıýterden basyp shyǵarylǵan paraqtar betterdiń jalpy nómirlerine qosylady.
43. Bólimder men kishi bólimderdi, tarmaqtar men tarmaqshalardy arab sıfrlarymen nómirleý jáne azat joldan jazý kerek.
Tarmaqtardyń árbir bólim nemese kishi bólim sheginde rettik nómiri bolady. Kishi bólimniń nemese tarmaqtyń nómiri, núkte arqyly bólingen bólimniń nómiri men kishi bólimniń nemese tarmaqtyń rettik nómirinen turady.
Mysaly: - 1.1, 1.2 nemese 1.1.1, 1.1.2, 1.1.3 jáne t.b.
Kishi bólimniń nómiri, núkte arqyly bólingen bólimniń, kishi bólimniń, tarmaqtyń nómirlerinen nemese kishi bólimniń rettik nómirinen turady. Mysaly: - 1.1.1.1, 1.1.1.2, 1.1.1.3 jáne t.b.
Eger bólimniń nemese kishi bólimniń bir ǵana tarmaǵy nemese bir tarmaqshasy bolsa, onda olar nómirlenbeıdi. Ádistemeniń árbir bólimin jańa paraqtan (betten) bastaý qajet. Bir bólimniń ishindegi kishi bólimderbir-birinen mátinnen keıin eki qatar shegindirile otyryp bólinedi.
44. Jumystaǵy bezendirýlerdi (syzýlar, kesteler, syzbalar, dıagrammalar, fototúsirilimder) tikeleı, olar birinshi ret eskertilgen mátinnen keıin nemese kelesi betke ornalastyrý qajet.
Barlyq bezendirýlerge jumysta silteme jasalady.
Bezendirýlerdiń ataýlary bolady, olar bezendirýlerdiń ústinde, qatardyń ortasynda ornalastyrylady. Qajet bolǵan jaǵdaıda bezendirýlerdiń astyna azat joldan túsindirme málimetter (sýret asty mátin) ornalastyrylady.
Bezendirýler «Sýret» degen sózben belgilenedi, ol túsindirme málimetterden keıin qatardyń ortasynda ornalastyrylady.
Bezendirýler arab sıfrlarymen ótpeli nómirlermen nómirleý qajet. Bezendirýlerdi bólimderdiń sheginde nómirleýge jol beriledi. Bul jaǵdaıda bezendirýdiń nómiri núkte arqyly bólingen bólimniń nómiri men bezendirýdiń rettik nómirinen turady. Mysaly: «Sýret 1.2».
Eger jumysta bir ǵana bezendirý bolsa, onda ony nómirleý qajet emes jáne onyń astyna «sýret» degen sóz jazylmaıdy.
Bezendirýlerdi bir bette oryndaý qajet. Eger bezendirýler bir betke syımasa, onda ony basqa betterge aýystyrady, bul rette bezendirýdiń ataýyn birinshi betke, al túsindirme málimetterin – árbir betke ornalastyrady jáne olardyń astyna «Sýret... paraq...» dep kórsetedi.
45. Kesteler jaqsy kórnekilik jáne kórsetkishterdi salystrýdyń yńǵaılyǵy úshin paıdalanylady. Kesteniń ataýy onyń mazmunyn kórsetedi. Ataýyn kesteniń ústinde azat joldan «1 keste» degen sózden keıin ornalastyrý qajet.
Sandyq materıal keste túrinde resimdeledi.
Kesteni jumysta tikeleı, olar birinshi ret eskertilgen mátinnen keıin nemese kelesi betke ornalastyrý qajet.
Kesteniń bóligin tap sol nemese basqa betke aýystyrǵan kezde ataýyn kesteniń tek birinshi bóliginiń ústine sol jaǵyna ornalastyrady, al basqa bólikteriniń ústine «jalǵasy» degen sóz jazylady jáne kesteniń nómiri kórsetiledi, mysaly: «1 kesteniń jalǵasy».
Eger jumysta bir ǵana keste bolsa, onda ol «1 keste» degen sózben belgilenedi. Jumysta barlyq kestelerge silteme jasalady. Silteme jasaǵan kezde nómirin kórsete otyryp «keste» dep jazý kerek.
Kestelerdi, qosymshalardyń kestelerin qospaǵanda, búkil jumys sheginde rettik nómirlermen arab sıfrlary arqyly nómirleý qajet. Nómirlerdi, kestelerdiń ataýlarynyń ústinde sol jaq joǵary bóliginde «keste» degen sózden keıin ornalastyrý qajet.
Qosymshanyń árbir kestesin arab sıfrlary arqyly jeke nómirlermen, sannyń aldyna qosymshanyń belgisin qosa otyryp nómirleý qajet.
Kesteniń baǵandary men qatarlaryn kishi árippen, al baǵandardyń taqyrypshalaryn, eger olar taqyryppen bir sóılemdi qurasa - baspa jazýmen nemese olardyń jeke dara maǵynasy bolsa – jazba jazýmen jazý qajet. Kesteniń taqyryptary men taqyrypshalarynyń sońyna núkte qoıylmaıdy. Baǵandardyń taqyryptary men taqyrypshalary jekeshe túrinde kórsetiledi.
Kestede mátindegiden kishi qarip ólshemin qoldanýǵa jol beriledi.
46. Jumysta, eskertýlerdi mátinniń, kesteniń nemese bezendirýlerdiń mazmunyn túsindirý qajet bolǵan jaǵdaıda ornalastyrý kerek. Eskertýlerdi tikeleı, olar qatysty tarmaqtan, tarmaqshadan, kesteden, bezendirýlerden keıin ornalastyrady.
«Eskertý» degen sózdi jazba jazýmen azat joldan, sırektete terip jáne astyn syzbaı basý kerek.
Eger eskertý bireý bolsa, onda «eskertý» degen sózden keıin syzyqsha qoıylady. Bir eskertý nómirlenbeıdi. Birneshe eskertýlerdi arab sıfrlary arqyly rettik nómirmen, núkte qoımaı nómirleý qajet.
47. Qosymshalardy Ádistemeniń jalǵasy retinde onyń kelesi paraqtarynda resimdeý qajet.
Ádistemeniń mátininde barlyq qosymshalarǵa silteme jasalady. Qosymshalar, mátinde olarǵa keltirilgen siltemelerdiń reti boıynsha ornalastyrylady.
Árbir qosymshany, joǵarydaǵy oń jaqtaǵy qatarda «Qosymsha» degen sózdi onyń tańbasymen kórsete otyryp jańa qatardan bastaý qajet.
Qosymshanyń taqyryby bolady, ol paraqtyń ortasynda jeke qatardan jazbasha jazýmen jazylady.
Qosymshalardy orys álippesiniń A-dan bastalatyn bas árpimen belgileýge bolady.
5. Sot-saraptamalyq zertteýler ádistemesin engizý
Ázirlengen Ádistemeniń nátıjeleriniń tıimdiligin jáne mańyzdylyǵyn baǵalaý úshin sot saraptamasy organy usynylǵan ádistemeni sot saraptamasy organynyń Ǵylymı-ádistemelik keńesiniń qaraýyna beredi.
49. Sot saraptamasy organynyń Ǵylymı-ádistemelik keńesi usynylǵan Ádistemeni qaraý nátıjesi boıynsha kelesi sheshimderdiń birin qabyldaıdy:
qaıta pysyqtaýǵa qaıtarady;
sot saraptamasy organynyń Ǵylymı keńesiniń qaraýyna usynys jasaıdy.
50. Sot saraptamasy organynyń Ǵylymı keńesi usynylǵan Ádistemeni qaraý nátıjesi boıynsha kelesi sheshimderdiń birin qabyldaıdy:
qaıta pysyqtaýǵa qaıtarý týraly;
Sot-saraptamasy zertteýleri ádistemeleriniń memlekettik tizilimine engizý týraly.
51. Sot saraptamasy organynyń Ǵylymı keńesi bekitý týraly sheshim qabyldaǵannan keıin, Ádistemeni sot saraptamasynyń belgili bir túrin (túrlerin) júrgizý praktıkasyna engizý usynylady, al ol týraly málimet Qazaqstan Respýblıkasynyń sot-saraptamasy zertteýleri ádistemeleriniń memlekettik tizilimine bes jumys kúni ishinde engiziledi.
Sot saraptamasy zertteýleriniń ádistemelerin ázirleý, baıqaýdan ótkizý jáne
engizý erejesine 1-qosymsha
nysan
ÁDISTEMENIŃ TО́LQUJATY
1. Ádistemeniń ataýy
2. Ádisteme mamandyǵynyń shıfry
3. Ádistemeniń avtory (lary) (qurastyrýshy(lary)sy) týraly aqparat
4. Ádistemeniń máni
4.1. Ádisteme arqyly sheshiletin mindetter
4.2. Zertteý obektleri
4.3. Zertteý ádistemesi
4.4. Ádistemeniń qysqasha kezeń-kezeńdik sıpattamasy
5. Ádistemeni QR ÁM SSO Ǵylymı keńesiniń maquldaý kúni «__»_____ 20___ j. №____ hattama
6. Ádistemeniń tólqujatyn qurastyrǵan adam týraly aqparat
Sot saraptamasy zertteýleriniń ádistemelerin ázirleý, baıqaýdan ótkizý jáne engizý erejesine 2-qosymsha
nysan
Sot saraptamasy zertteýleriniń ádistemelerin ázirleý, baıqaýdan ótkizý
nátıjesi boıynsha qorytyndy
«________________________________________________________________» ázirlengen
(qurastyrylǵan)_____________________________________________________________
____________________________________________________________________________
Usynylǵan ádistemeniń ózektiligi ________________________________________________
____________________________________________________________________________
Ǵylymıjańalyǵy ____________________________________________________________
____________________________________________________________________________
Paıdalanylǵan ádisterdiń tizbesi _______________________________________________
Paıdalanylǵan kózderdiń tizbesi ________________________________________________
Paıdalanylǵan quraldardyń tizbesi _____________________________________________
Alynǵan tujyrymdar __________________________________________________________
Baıqaýdy kim ótkizdi
(laýazymy, qoly, kúni)
Buıryq Qazaqstan Respýblıkasynyń Ádilet mınıstrliginde 2015 jylǵy 9 sáýirdegi Normatıvtik quqyqtyq kesimderdi memlekettik tirkeýdiń tizilimine №10660 bolyp engizildi.