Qazaqtyń qaısar qyzdary-aı!..

Almatydaǵy «Jeruıyq» qo­ǵam­dyq birlestigi shyǵarǵan «Jel­toqsan qarlyǵashtary» atty jańa kitapty zer salyp oqyǵan ár adam sol bir 1986 jylǵy yzǵarly Jeltoqsan oqıǵalaryn taǵy da eske alyp, oı zerdesinen ótkizeri, sondaǵy qarakóz  qaryndas­tary­my­zdyń bıik rýhty ójettigine taǵy da aıǵaqty mysaldarmen kóz jetkize otyryp: «Qazaqtyń qaı­sar qyzdary-aı!» dep tebirene qaıran qalary anyq. Álbette, kózi qaraqty yntaly oqyrman bul oraıdaǵy Muhtar Shahanov, Talǵat Aıtbaıuly, Qaıymmunar Tábeılerdiń eńbekterin biledi dep oılaımyz. Osyndaı jankeshti azamattardyń arqasynda ult-azattyq kóterilis sıpatyndaǵy Jeltoqsan tarıhynyń áli anyq­talmaǵan jaılary jetkilikti bola tursa da,  birshama bútin sulbasy aıqyndalyp jasalǵan sııaqty. Myna tyń týyndynyń avtory,  «Daryn» Memlekettik jastar syılyǵynyń laýreaty Bolatbek Tólepbergen de Jeltoqsan ta­qyrybyn birazdan beri qaýzap, qalam tartyp júrgenin bilýshi edik. Budan buryn onyń «Biz bilmeıtin Jeltoqsan» atty kitaby jaryq kórgen. Sondaı-aq «Jel­toqsan-86» dep atalatyn on tom­dyq estelikter, qujattar, maqa­la­lar jınaǵynyń qurastyrýshy avtorlarynyń biri. Qalamger «Jel­toqsan qarlyǵashtary» pýb­lı­sıstıkalyq kitabynda taqy­ryp­ty jańa qyrynan qozǵap, Jel­toqsan oqıǵasy kezindegi qa­zaq qyzdarynyń ańyzǵa aınalyp bara jatqan erligi, qaısarlyǵy men ójettigi haqynda jeke-dara syr shertip, oı órbitken. Osy rette birinshi bólimde áýeli Jeltoqsan kóterilisiniń tutanýyna túrtki bolǵan jaılar, keńestik totalıtarlyq júıege qarsylyq-narazylyqtyń shym-shymdap boı kórsetken kórinis­teri maıdan qyl sýyrǵandaı sýyrtpaqtala saraptalady. Ekinshi bólimde buryn kóp aıtylsa da, jekelegen maqalalarda jazylsa da, birtutas tolymdy eńbektiń ny­sanyna aınala qoımaǵan, Jel­toqsanda erlik pen eldiktiń úlgi­sin kórsetken qazaq qyzdarynyń jurtshylyqqa tanys ári beıta­nys qyrlary, olardyń keıingi taǵdyrlary oqyrman nazaryna aıshyqtala usynylypty. Úshinshi bólimde Jeltoqsannyń sýyq yz­ǵa­ryna shalynyp, ajal qushqan qyrshyn ǵumyrlar jaıynda áńgi­melenedi. Sonymen birge qýdalaý men túrmeniń kermek dámin tatqan qaısar qyzdardyń estelikteri tar­tymdy ári áserli oqylady. Qalamgerdiń osylaısha Jeltoq­san kóterilisine qatysty tolyq­qan­dy maǵlumat-derekterdi sol jeltoqsanshy qyzdardyń óz aý­zy­men nanymdy da shynaıy jetkizýge tyrysýy, kóterilistiń beı­málim jaılaryn qamtýdy maqsat tutýy da óte quptarlyq der edik. Sońynda qaharman qyzdardyń naqty derekter men qujattarǵa negizdelgen is-áreketteri men aty-jónderi jeke tizimdelip jarııa­lanǵan. Osynyń bári bolashaqta jazylar kórkem shyǵarmalarǵa tuǵyr-tııanaq bolady dep senimmen aıta alamyz. Jeltoqsan kóterilisi qazaq tarıhynyń táýelsizdikke umtyl­ǵan asqaq kezeńi ekenine kitapty muqııat zerdelegen oqyrmannyń kózi jete túseri sózsiz. Jas jýr­nalıst-jazýshy Bolatbek Tólep­bergenniń bul týyndysy Jeltoq­san aqıqatyn bile túsý oraıyn­daǵy taǵy bir ıgi qadam bolǵan­dyǵyn qadap aıtqanymyz durys. Qorǵanbek AMANJOL.