Qyl ústindegi qyz taǵdyr

Aıgúl ata-anasynyń úkilegen úmiti edi. Kóziniń aǵy menen qarasyndaı bir qyz, bir uldy ata-anasy baryn sala baǵyp-qaqty, jetkinshekteriniń jolyna janyn aıta jú­rip jetkizdi. Aıgúl tamyljyǵan kóktem gú­lindeı qulpyra boıjetti. Mektepti úz­dik bitirip, qurbylarynyń aldy bolyp, joǵa­ry oqý ornyna tústi. Kelbetine kórki saı, aqy­lyna bilimi saı, tal boıynan bir min tappas boıjetken úshinshi kýrsta kúrt ózgerdi. Sánqoı boıjetkender qyzyǵa qaraıtyn úlde men búldesin syryp tastap, qara­pa­ıym matadan tikken, etegi jer syzǵan kóı­lek kıdi. Aýzy-murnyn tumshalap, basyna qos-qabat oramal (hıdjab) shaldy. Leksııadan kelgen soń uzaqty kún qarakóleńke bólmege qamalyp, áldebir ýaǵyzdardy jattap, múlgip otyratyndy shyǵardy. Qanash qyzynyń bul qylyǵynan qatty shoshyndy. Sánııaǵa san ret eskertý jasap, Aıgúldi raıynan qaıtarýdy talap etti. Sánııany bylaı qoıyp ózi de jalǵyz qyzyna ólerdegi sózin aıtyp, qansha aqyl-keńes berse de Aıgúl alǵan betinen qaıtpady. Jaqynda Qanash qyzynyń turmys qura­tynyn habarlap, toıǵa shaqyrdy. Qanash­tyń kóńilsiz kúıinen kóńilimiz qylp etse de, kóz aldymyzda ósken Aıgúldiń qyzyǵynan qaǵys qala almaı Qaraqoıynǵa tarttyq. Aýyl klýbynyń keń zalynda toı máziriniń yrymy jasalyp jatyr. Meshitte neke qııý rásimin jasap kelgen jastar tórge ozdy. Betashar aıtylmady. Uz­yn aq kóılek, aq hıdjab kıgen Aıgúldiń bet-júzi aq matamen tumshalanyp tastapty. Tizege deıin tógilgen uzyn jeńnen qolda­rynyń ushy da kórinbeıdi. Qıylǵan qas, qa­raqat kóz, qyr muryn, aıdaı júzin jurttan jasyrǵan jas kelinniń aqqa oranǵan qul sulbasyna qarap, «átteń-aı» dedik. Aıgúl­diń qasynda balaǵy tobyqtan joǵary tyr­tyı­ǵan aq shalbar, sur beshpent, aq taqııa kı­gen, ıegi men eki jaǵyn úrpıgen sırek qara saqal basqan jas jigit keledi. Kúıeý balamyz osy eken. Kóńil shirkin qulazyp sala berdi... Toı ishimdiksiz ótedi eken. Nesi bar?! Áýezdi án, kúmbirli kúı men kóńildi bıge ul­asqan mundaı talaı toılardy kórip júrmiz. Asabasy kelisse, án men jyrdan shashý sha­shyp, toıdy dúrildetip-aq ótkizýge bolady. bul toıdyń asabasy da tobyqtan joǵary tyltıǵan shalbar kıgen saqaldy dindar­lar­dyń biri eken. Jıyn basqarǵannan góri jı­nalǵandardyń kıim kıisin, júris-turysyn minep, jón-josyq aıtýy kóbeıip ketti. Aýzy jabylmaıtyn asaba asqynyp ba­rady. Bara-bara tipti, toı taqyrybyn jınap qoıyp, tikeleı dinı dáris berýge kóshti. Myna bir toı dastarqanynda otyrǵan jurt múshrıften dáris alýǵa kelgen múrıtteri sııaqty. Onyń uzyn-sonar ýaǵyzynan uqqa­nymyz, osy ýaqytqa deıin bárimiz kúpir­likpen kún keshken kúnáharlar ekenbiz... Amal qansha, toıdyń shyrqyn buza almaı tózip-aq otyrmyz. Qanash pen Sánııa bolsa, tipti mújilip qalypty. Moıyndary salby­rap, kózderimen jer shuqyp, bastaryn kó­te­re alar emes. Baýyr eti balalaryn shyrma­ǵan sumdyqtyń salmaǵymen ezilip, qur súl­derleri otyr. Qulaqtarynyń quryshy qanar tyńdaý­shylaryn endi tapqandaı typyrshyǵan asaba kelesi sóz kezegin kúıeý bala – Erasyldyń birge oqyǵan kýrstastaryna beriletinin ha­barlady. Ortaǵa taǵy da tobyqtan joǵary tyrtıǵan qysqa shalbar kıgen, surqaı beshpentti, buqara taqııaly tórt-bes qaba saqal jigit shyqty. Olar kezek-kezek mıkrofonǵa jarmasyp, eki jasqa júrekjardy tilek aı­týdyń ornyna, birimen biri jarysa ýaǵyz aıtyp ketti. Ýaǵyzdarynyń sıqy: uzaq jyl­dar boıyna kommýnıstik ıdeıamen ýlanǵan sanamyz endi batystyń buzaqy dogmala­ry­men buzyla bastapty. Balalarymyzdy ba­lıǵatqa jetpeı dinı ýaǵyzdarmen sýsyn­da­týy­myz kerek. Musylmannyń ómir salty Quran qaǵıdalarynan qurylý kerek. Áıel­der erlerden tómen, sondyqtan qyz balalar balıǵatqa tolǵannan keıin bet-júzin tumsha­lap júrýleri kerek degenderge saıady. Shydam shegine jetti, tózim taýsyldy. Shıryǵyp-aq baramyz. Kenet... – Toqtat! Qyzyl ıekterińe shyqqan bes tal saqaldaryńdy buldamaı, toqtat endi! – dep Qanashtyń úlken jezdesi Altyken aǵa­myz ornynan aqyra atyp turdy. – Din jo­lyn qýyp, musylmannyń kósegesin kó­ger­tetin myna sender me?! Sonda nemene, biz dinsiz bolyppyz ba! Keshegi qylyshynan qan tamǵan qyzyl ımperııa tusynda da qa­la­daǵy jalǵyz meshitke baryp, bitir-sada­qa­myzdy beretinbiz. Allanyń aq jolymen jú­rip, baqılarymyzdy arýlap, ata-baba­myz­dyń basyna baryp, duǵa qaıyratynbyz. Úlkenimizdi ardaqtap, kishimizdi aıalaıtyn­byz. Qyzymyzdy qadirlep, kelinimizdi qur­metteıtinbiz. Dál seniń dinińdeı jańa túsken jas kelindi búıtip qorlap kórgenimiz joq. Besikten belderiń shyqpaı jatyp, ýaǵyz­shyl bolyp ketipsińder ǵoı, túge. Úlken turyp, kishi sóılegennen bez. Uıalmaısyńdar ma, myna otyrǵan halyqtan. Aldymen dinińdi túzep, oń men solyńdy aıqyndap al. Qaı dinge uıydyń, qaıda barasyń?! Áı, quda, toılaýǵa shaqyrdyń ba, qorlaýǵa shaqyrdyń ba? Tyı, myna dúmshelerińdi. Turǵyz ana jas kelindi, betin ash! Balamyzdyń mań­daıynan súıip, aq jol tileıik... Altyken aǵa eki jasqa shynaıy tilek aıtyp, jas otaýǵa arnaǵan syılyǵyn atady. Asaba jas kelindi ortaǵa shyǵaryp, betin ash­ty. Aq jamylǵymen tumshalanǵan Aı­gúl­diń aqquba júzi qyzaryp batqan kún ala­ýyndaı alaburtyp ketipti. Aýa jetpeı ty­nysy ta­ryl­ǵandaı aýyr kúrsindi. Qaraqat kóz­deri bir ǵana jalt etip, aıqasqan kirpikteri­nen úzilgen jas tamshylary sorǵalap ketti. «Aıgúl-aý,jalyn jastyǵyńdy shúberek­pen tumshalap, alǵashqy qyzyǵyńdy hıdjabpen tunshyqtyrǵanyń qalaı? Ne kún týdy basyńa?». Boıjetkenniń jumbaq júzi osyndaı sansyz suraǵymdy jaýapsyz qal­dy­ryp, jibek oramaldardyń qalqasynda kómeskilene berdi... Aqıqatynda biz eliktegish halyqpyz ǵoı. Dúnıeniń dúrmegine tez-aq beıimdelip ketemiz. Talaılardyń tańsyǵyn talǵamaı tata­myz dep tańdaı kúıdirgen kúnderimiz de az emes. Sanamyz bosaı salysymen jappaı dinge den qoıdyq. Ásirese, jastarymyzdyń qarqyny qatty. Árıne, ımandylyqty tý etip, musylmandyqtyń dástúrli haq joly­men júrse, quba qup. Biraq keshegi qatal keńestik ıdeologııadan bosaǵan keńis­tigi­mizde «jańbyrdan keıingi sańyraýqulaq­taı» qaptaǵan dinı aǵymdardyń qaısysy durys, qaısysy burys?! Sony talǵaı ala­myz ba, ásirese, dúnıetanymy tolyqpaǵan ásershil jastarymyz týra dindi tańdaı ala ma? Máselen, «Hızbýt – Tahrırdiń» yqpa­lyna túsken jastarymyz da az emes. Al «Hızbýt – Tahrır» dinı aǵym emes, alǵash­qyda óz jerlerin Izraılden qaıtaryp alýdy kóksegen palestınalyq arabtar qur­ǵan beıresmı dinı-saıası partııa ekenin, bul uıymnyń negizgi maqsaty – bılikke jetý, ıaǵnı búkil musylmandardy bir halıfatqa biriktirý ekenin bireý bilse, bireý bilmeıdi. Elbasy Nursultan Nazarbaev «Syn­dar­ly on jyl» atty eńbeginde «Eki nárseden – dinı dúmshelik pen dinı fanatızmnen saq­ta­ný kerek» dep aıryqsha atap kórsetti. Endeshe, ár otbasy ul-qyzdarynyń abaısyzda ada­­syp ketpeýin qadaǵalasa, tanym-túsi­ni­giniń durystyǵyna kepildik beretindeı tár­bıel­e­se deımiz. Dýaly aýyz aqsaqa­ly­myz О́mir­bek Baıgeldı aıtqandaı «Jaqsy menen ja­mannyń arasyn ajyrataıyq». («Qa­zaǵym qaıda barasyń?» «Egemen Qazaqstan»). Qal­talylarymyz meshit salýdan jarysqa tús­peı, mektep salsa, tálimdi tárbıe uıasy – ba­labaqsha turǵyzsa. Ibasy joq eldiń ımany da bolmaıtyndyǵyn umytpasaq eken deımiz. Jylqybaı JAǴYPARULY.