Rahmet О́tesinuly О́TESINOV

Qazaq munaıshylar qa­ýymy orny tolmas aýyr qazaǵa dýshar boldy. 2011 jyl­dyń 8 qańtary kúni 84 jasynda uzaqqa sozylǵan aýyr naýqastan aty ańyzǵa aınalǵan munaıshy, belgili jazýshy Rahmet О́tesinov ómirden ozdy. R.О́tesinov 1927 jyly 15 qańtarda Gýrev ob­ly­syndaǵy Qyzylqoǵa aýda­ny­nyń Qarabaý aýy­lynda dúnıege kelgen. 1951 jy­ly I.M.Gýb­kın atyndaǵy Más­keý munaı ınstıtýtyn bitirdi. 1951-1959 jyldary Ma­qat kásip­shi­li­ginde munaı jáne gaz óndirý sehynyń bastyǵy, Komsomol, Qoshqar munaı kásipshiligi basqar­ma­larynda bas ınjener bolyp istedi. 1959-1964 jyl­dary Jyloı aýdandyq partııa komı­te­tiniń birinshi hatshysy, keıin Gýrev ob­lystyq partııa komıtetiniń bólim meń­gerýshisi, Batys Qazaqstan ólkelik partııa komı­tetiniń ónerkásip bóliminiń meńgerý­shisi, Qandyaǵash ónerkásiptik aımaqtyq partııa komıtetiniń hatshysy jáne «Mań­ǵyshlaq­mu­naı­gaz­barlaý» tresi partııa komıtetiniń hatshysy qyzmetterin atqar­dy. 1964-1970 jyldary «О́zenmunaı» munaı kásipshiligi basqarmasyn basqardy. Rahmet О́tesinuly otandyq munaı-gaz salasynyń damýyna ólsheýsiz úles qos­ty. О́zen ken ornyn ıgerý bastalǵan jyldary onyń kásibı sheberligi, óndi­risti uıymdastyrý qabileti jan-jaqty ashyldy. El joq, jurt joq japan túzde onyń tikeleı basshylyǵymen Qazaqstan munaıshylarynyń dańqty mekeni – Jańaózen qalasy salyndy. Onyń kásibı sheberligi, tereń bilimi, ómirlik tájirıbesi munaı-gaz salasyn damytýǵa septigin tıgizdi. Ol munaı barlaý jumystaryna kóp kóńil bóldi, kadr máselesin sheshti, qara­paıym munaıshy­lardyń turmystyq jaǵdaıyn jaqsar­tý­ǵa kúsh saldy. О́kinishke qaraı, 1969 jyldyń qazan aıynda ol óziniń qyzmettik mindetin or­yndaý barysynda avtokólik apatyna ushy­rap, birinshi toptaǵy múgedek bolyp qaldy. Alaıda, ol eshbir qıyndyqtarǵa moıymady. Jumystan qol úzgen joq. Munaı jáne gaz óndirý problemalaryna, munaı alý koef­fı­sıentin arttyrýǵa arnalǵan ǵylymı-tájirıbelik maqalalar jazdy. Onyń munaı qu­byr­laryn jyly­tý týraly usy­nysyn óndiriske engizý eko­nomıkalyq jaǵynan tıimdi boldy. Ol qarapaıym munaı­shy­lar men jer qoı­naýyn bar­laý­shy­lardyń ómiri jaıly ja­zylǵan 11 ki­tap­tyń, povester men ro­man­dardyń av­to­ry. 1987 jy­ly Qazaqstan já­ne KSRO Jazý­shy­­lar odaǵy­nyń mú­shesi boldy. Rahmet О́te­si­novti qazaq­tyń Nı­­kolaı Ostrov­skııi men Alekseı Maresevi dep ataıtyn, ol týra­ly fılm­der tú­si­rilip, kitaptar men ocherkter jazyldy. Belgili telejýrnalıster Ǵadilbek Shalahmetov pen Marına Goldovskaıa túsirgen «Synaq» derekti fılmi 1977 jyly Búkilodaqtyq Lenın komso­mo­ly syılyǵyna ıe boldy jáne áli kúnge deıin jastardy patrıotızmge tár­bıeleý jónin­degi eń úzdik shyǵarma bolyp tabylady. R.О́tesinovtiń balalary da áke jolyn qýyp, barlyǵy da munaıshy boldy. «Joldar jáne joldastar» dep atalatyn kita­byn­da Rahmet О́tesinuly: «Men árqashan mu­naımen, onyń problemalarymen ómir súr­dim jáne munaı fanaty bolyp qala beremin», dep jazǵan edi. Ol árqashan Qa­zaqstan qoınaýynyń baılyǵy eldiń jáne halyqtyń ıgiligine jumys isteıdi dep sendi. R.О́tesinovtiń eren eńbegi KSRO-nyń jáne Qazaqstan Respýb­lıkasynyń memlekettik nagradalarymen, Eńbek Qyzyl Tý, «Qurmet Belgisi», «Qurmet» ordenderimen jáne medaldarmen marapattaldy. Oǵan Qazaq KSR eńbek sińirgen munaıshysy, KSRO qurmetti munaıshysy ataǵy berildi. Rahmet О́tesinulynyń ómirden ozýyna baılanysty marqum­nyń otbasyna, týǵan-týystaryna, áriptes-munaıshylarǵa, qazaq jazýshylary men qalyń oqyrmandarǵa qaıǵylaryna ortaqtasyp kóńil aıtamyz. Rahmet О́tesinovtiń jarqyn beınesi Qazaqstan Respýblıkasy munaı-gaz salasy ókilderiniń barlyq býynynyń jadynda árdaı­ym saqtalady. «Samuryq-Qazyna» UÁQ» AQ, Mańǵystaý oblysynyń ákimdigi, «QazMunaıGaz» UK» AQ, «QazMunaıGaz» BО́» AQ, N.A.Marabaev atyndaǵy «Munaıshy» qoǵamdyq qory, Qazaqstan Jazýshylar odaǵy. *** Halqymyz taǵy bir arysynan aıy­ryldy. Quryshtan quıylǵandaı qaısar qazaq edi-aý! Ol sonysymen kúlli qazaqqa úlgi boldy. Qazaq munaıynyń aǵa urpaq ókil­de­riniń biri bola bilgen Rahmet О́tesinov ekeýmiz bir jyldyń tóli edik. Ol 1951 jyly Máskeýdiń Gýbkın atyndaǵy mu­naı ınstıtýtyn bitirgen soń Atyraý óń­irinde munaı óndirisin damytýǵa bilek sybana kiristi. Biraz jyl aýdandyq, ob­lystyq partııa komıtetterinde bas­shy­lyq qyzmet at­qar­dy. Biraq, kóp uzamaı ózi súıip qalaǵan atakásibi munaı salasyn qaıta tapty. О́zen munaı óndirý basqar­masynyń alǵashqy bas­qarý­shysy boldy. Alaıda, onyń aldynan taǵ­dyrdyń aýyr sy­naǵy kútip tur eken. «Rahmet apatqa ushy­rady» degende qalyń jurty jeldi kúngi qoǵadaı japyryldy. Qaı­ǵyrdy. Qu­daıdan shybyn janyn qal­dy­rýyn sura­dy. Janynan qalyń órtke qana­ty­men sý sepken qarlyǵashtaı bop jan ja­ry Saqysh shyqpady. Kóptiń tileýi qabyl bolyp, Rahmet basyn kóterdi. Synbady. Qaıys­pady. Urpaqqa mura bolardaı kitaptar jazdy. Táńirdiń salǵanyna shara joq, sol asyl júrek, sol alyp júrek soǵýyn toqta­typty. Topyraǵyń torqa, jatqan jeriń jaıly bolsyn. Saǵıdolla Qubashev. *** Qazaq munaıyn órkendetken alyp­tardyń biri Rahmet О́tesinov dep bilemin. Osy alyp azamatynan aıyrylǵan qazaqtyń búgin ıini túsip tur. Qashan barsań aǵa dep kúlip qarsy alatyn Rahmet inimnen aıyrylyp men de ja­byr­qap jatyrmyn. Jasy toqsannan asqan mendeı qarııaǵa ózinen jasy kishi ininiń qazasyn estýden aýyr qaıǵy joq. Sen, Rahmet, týmysyń da, taǵdyryń da, mineziń de, talantyń da erekshe jara­tyl­ǵan tulǵasyń. Osy jasaǵan 84 jyl ómirińniń teń jartysyn arbaǵa tańylyp ótkeripsiń. Taban tirep jer basyp júrgen 42 jylda qansha kóp eńbek etseń, arba ústindegi 42 jylyńda odan da zor jumys tyndyrdyń. Ǵylymda, jazýshylyqta so­ńy­ńa ólmes mol mura qaldyrdyń. Qazaq­tyń ár jigiti sen tyndyrǵan jumystyń jartysyn, úshten birin atqara alsa da jaman bolmas edi. Qosh inim, sońyńda qalǵan urpaǵyń kók­tep-kógere bersin! Salamat Haıdarov. *** Rahmet aǵamyzdyń esimin erte estidik. Osy aǵamyzdaı bolsaq dep eliktep óstik. Uqsap baqtyq. Qalaı qaısar bolýdy, qa­laı tabandy bolýdy, qıyndyqpen qalaı kúrese bilýdi úırendik. Bizge úlgi boldy. Endi, mine, osy asyl aǵamyzdan aıy­rylyp qalyp otyrmyz. Kóterersiń talaıdy, Taǵdyr salsa basyńa. Bir qýanysh, bir qaıǵy, О́mir degen sahna. Oınaısyń sen berilip, Ne buıyrsa kónesiń. Birde jylap egilip, Birde saq-saq kúlesiń. Typyrlaýmen ótesiń, Keýdeńde shybyn jan barda. Ról tańdap netesiń, Rejısseriń bir Alla, – dep bir kezde jazǵan óleńiniń mánine endi jetip otyrǵan­daımyz. Janyń peıish nuryna shalqysyn, to­pyraǵyń torqa bolsyn, aǵekem! Oral Aqsholaqov, Berkin Iztileýov. *** Rahmet aǵamyz áne bir jyly nemeresi shetinegende: Ulyqpandaı myń jasar kim, Jan sozarmyz qashanǵy. Perishtem bop qarsy alarsyń, Keıin barǵan atańdy, – dep zar tógip edi. Qaıran, Rahmet aǵam, endi, mine, Tá­ńir­diń jazýymen bizdiń aramyzdan shy­ny­men ketkenińiz be, perishtedeı pák Edige neme­reńizge shynymen jetkenińiz be?! Arbaǵa tańylyp otyrsańyz da bizdiń asqar taýymyz, dana aqylshymyz edińiz-aý! Sol asqar taýymyz shógip, aqyl da­rııamyz shynymen sýalǵany ma?! Sengimiz kelmese de, taǵdyrdyń jazýyn moıyn­damasqa sharamyz joq. Sońyńyzda máýe­legen daraqtaı butaq jaıyp ul-qyz­daryńyz, nemerelerińiz qalyp barady. Osy urpaǵyńyzǵa qara bolyp Saqysh apa­myz otyr. Qaǵazǵa túsken sózińiz kó­ki­regimizde saqtaýly. Qosh aǵekem! Aldyńyz peıish, artyńyz kenish bolsyn! Nurlan, Nurbergen Balǵymbaevtar. *** Qosh, adaldyqtyń, tazalyqtyń belgisi Zaman-aı! Bizdiń de qatarymyz sırep, dalanyń aq seleýindeı ár jerde qalyp jatqanymyz mynaý! Soǵystan keıin bilim izdep kelip Almatyda túıisken, alyptardyń tárbıesin kórgen arystar edi meniń zamandastarym. So­nyń biri Ǵabdolla Qalıev te búgin dúnıeden ozdy. Ony men alpys jyldaı bildim. Joldas, dos, qyzmettes boldyq. Ol 1951 jyly Semeı ped­ınstıtýtyn bitirip kelip, bizben birge aspırantýraǵa túsip edi. Sársen Amanjolovtyń jetekshiligimen kandıdattyq, keıin doktorlyq dıssertasııa qorǵap, til biliminiń irgeli ǵalymdary men ustazdarynyń qataryn tolyqtyrdy. Búkil ómirin qazirgi Abaı atyndaǵy pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń (burynǵy QazPI) qabyrǵasynda ótkiz­di. Uzaq jyldar til bilimi kafedrasyn basqardy. Sózi de, isi de ornyqty, boıyn árqashan taza ustaıtyn, prın­sıptiń adamy edi. Onyń osy minezin, iskerlik qabiletin tanyǵan ınstıtýt ujymy oǵan úlken senim kórsetip, talaı ret partkom hatshysy etip saılady. Ol kezde QazPI-diń partııa uıymy kommýnıs­teriniń kóptigi jaǵynan aýdandyq komıtet quqyna ıe bolatyn. Sondaı úlken ujymǵa basshylyq jasaý ońaı emes-tin. Osy salada Ǵabdolla jaqsy uıymdastyrýshylyq qabiletin tanytty. Qoǵamdyq belsendi eńbek ǵalymdyǵyna qosa  onyń úlken azamat, óz eliniń patrıoty retindegi bedelin de kóterdi. Ol jas urpaqty tárbıeleýge úlken úles qosty. «Aqyryn júrip, anyq basqan» qadamy da, shákirtke «úıretýden jalyqpaǵan»  eńbegi de onyń ómiriniń muraty edi. Qosh, baýyrym, Ǵabdolla. Sen bizge adaldyqtyń, tazalyqtyń belgisi sııaqty ediń. Topyraǵyń torqa bolsyn. Serik QIRABAEV, akademık.