Ár adamnyń ózindigin bildirer minez ereksheligi bolatyny sııaqty, tutas bir halyqtyń, ulttyń daralyǵyn aıqyndap, bolmysyn tanytar qasıetteri bolady.О́z topyraǵymyzǵa qarata aıtar bolsaq, munyń bir qarapaıym tujyrymdamasy – «áý demeıtin qazaq joq». Ánge qushtarlyq – ásemdikke, sulýlyqqa, izgilikke, tazalyqqa degen qushtarlyq bıik ónerdiń de tuma bastaýy. Al, óner jolyn tańdaǵan janǵa osy tuma bastaý shalqar aıdynǵa aınalýy úshin taza júrek, sergek sana jáne mindetti túrde ulttyq topyraqtan qunar alatyn úlken ómirlik tájirıbe qajet. Búginde seksenniń seńgirine shyǵyp otyrǵan kórnekti aktrısa, Qazaqstannyń halyq ártisi Núketaı Myshbaevanyń shyǵarmashylyq joly, óner jolynyń berekeli búgini zerdelep baıqaǵandy osyndaı oıǵa jeteleıdi.
«Meniń tegim – balalyq» demekshi, Núketaı aktrısanyń búgingi bıigi balalyq shaqtan bastaý aldy. Ol Han Táńiri eteginde, Almaty oblysy, Narynqol, qazirgi Raıymbek aýdanynda dúnıe keldi. Ákesi Myshbaı bir jasynda qaıtys bolǵan. Anasy men kózkórgenderdiń aıtýynsha, symbatty da qaıratty el aǵasy, jigittiń sultany eken. Sharýaǵa shıraq azamat Qytaıǵa baryp, shaı, jibek mata, taǵy da basqa kerekti zattar ákelip, saýda jasapty, dúken ustapty. Anasy Shálıpa da usynyqty, pysyq, ózi ónerli bolyp, bul otbasy sharýalaryn dóńgeletip, tatý-tátti ómir keshipti. Anasy on úsh qursaq kótergen, sodan aman qalǵany tórt ul men úsh qyz ǵana.Uly Otan soǵysy bastalǵanda Núketaıdyń tórt aǵasy birdeı maıdanǵa attanyp, úsheýi qaza tapty. Úıdiń kenjesi Núketaıdyń es bilgeli sezingeni anasynyń mahabbaty, kórgeni qamqorlyǵy, ózin ónerge, ánshilikke baýlyǵany. Anasy Shálıpa ózi ánshi, aımaqqa belgili aıtysker. Aıaýly ana shyn esimi Nurısha, biraq, ózi erkeletip Núketaı dep ataǵan kenjesiniń ánshi bolýyn qalaǵan. 7-synypty bitirgende anasy Núketaıdy Nurjamal esimdi qudashasyna ilestirip Almatydaǵy №12 mektep-ınternatqa oqýǵa jiberedi. Ataqty ustaz Rafıha Nurtazınanyń tárbıesin kórgen qarshadaı qyz qalada ysylady. Almatydaǵy mekteparalyq jarystarǵa qatysyp, qurbylary – Tórtken ekeýi ánnen, Shárbaný bıden oza shyǵyp júredi. Qaladaǵy drama jáne opera teatrlarynyń qoıylymdaryn kóredi. Biraq, aýyly esinen shyqpaı qoıǵan ol qaıta oralady da, orta mektepti óz aýylynda bitiredi.
Ánshi bolý armany ári anasynyń aqylymen Almatydaǵy Qurmanǵazy atyndaǵy konservatorııaǵa oqýǵa kelgen Núketaı oılamaǵan jerden osy oqý ornynyń akterlik bólimine túsedi. Jas qyzdy bul jolǵa baǵyttaǵan uly ustaz Asqar Toqpanov edi. Konservatorııa qabyrǵasyndaǵy qyzyqty jyldar sahna óneriniń, ánshilikpen egiz akterliktiń qyr-syryna baýlydy. Munda úlken ustazdar dárisin tyńdady, jaqsy dos-qurbylar tapty. Oqýdyń bir sharty – spektakl kórý bolatyn.
Jastar Qazaq Ulttyq teatry atalatyn qara shańyraqtyń qoıylymdaryn qaldyrmaı tamashalap, ózderinshe talqyǵa salady, tálim alady. Báriniń oıynda bir arman. «Shirkin, osy sahnada óner kórsetsem-aý!..». A.Toqpanovtyń alǵashqy kýrsynyń oqýyn 1959 jyly aıaqtaǵan tusta aspannan tilegenderi jerden tabylyp, sol kezdegi dırektor, qazaq óneriniń úlken tulǵasy Qurmanbek Jandarbekov jeti-segiz jasty teatrǵa qyzmetke shaqyrdy.
Ol kezde kásibı teatrdyń irgetasyn qalaýshy «samorodok sary altyndardyń» Jumat Shanınnen ózgesiniń tórt kózi túgel, S.Qojamqulov, Q.Qýanyshbaev, E.О́mirzaqov, Q.Badyrovtyń sahnada belsendi kezi. Keıingi býyn K.Karmysov, Sh.Aımanov, Á.Hasenov, S.Telǵaraev, S.Maıqanova, H.Bókeeva, B.Rımova, H.Elebekova, R.Qoıshybaeva óner ustartqan; al, Máskeý men Tashkentten kásibı bilim alyp kelgen N.Jantórın, Y.Noǵaıbaevtardyń qýatty býyny jarqyrap, Z.Sháripova qatarly jas býynnyń kózge túse bastaǵan kezi. Solarmen ilese teatrǵa kelgen múldem jas býyn, Núketaı qatarlastar aǵa býynnyń óner-ómirlik tálim-tárbıesin ala bastady, olardyń juldyzdary jarqyrar sáti áli alda, «Mahabbat, qyzyq, mal men baq, Kórinýshi edi dosqa ortaq, Úmit jaqyn, kóńil aq...» bir qyzyq ta baqytty shaq boldy.
Núketaı Myshbaeva jáne onyń qadirli dos-qurby, qatarlastary Matan Muratálıev, Raýshan Áýezbaeva, Raıymbek Seıtmetov, Farıda Sháripova, Sábıt Orazbaev, Asanáli Áshimov ónerge kelip, alǵashqy rólderimen tanylǵan jyldary ataqty «jylymyq» kezeńine saı keldi. 1956 jylǵy HH sezde jeke basqa tabyný áshkerelenip, qoǵamnyń jańasha, erkin tynystaı bastaýy ádebıet pen ónerde qatty sezildi. Jalpy alǵanda teatr – qoǵamnyń jaı-kúıin, áleýmettik-rýhanı ahýalyn tanýǵa múmkindik beretin ınstıtýttardyń biri bolǵandyqtan qazaq sahna óneri jańa bir sapalyq beleske kóterilý aldynda turdy. Atap aıtarlyǵy – qazaq sahnasyna kásibı myqty bilimi bar ulttyq rejıssýra da osy kezeńde shyqty. Sol býynnyń kórnekti ókili, Máskeýdegi Búkilodaqtyq Teatr óneri ınstıtýtynyń túlegi, qara shańyraq teatrǵa Toqpanov shákirtterinen birer jyl ǵana buryn kelgen Ázerbaıjan Mámbetov bolatyn.
Núketaıdyń alǵashqy róli – jas rejısser Á.Mámbetovtiń «Beý, qyzdar-aı!» spektaklindegi Aısulý. Qýandyq Shańǵytbaev pen Qurmanbek Jandarbekovtiń qazaq teatrlarynda kóp qoıylǵan, áleýmettik ýyty ótkir bul komedııasyndaǵy tórt boıjetkenniń biri, erke nazdy, is-áreketteri kúlki týdyratyn saýynshy Aısulýdy aktrısa jastyq jalynmen oınady. Aktrısanyń sahnalyq rólderiniń tizbegine úńilsek, kelesi rólderi de komedııalyq bolypty. Á.Tájibaevtyń «Toı bolardasynda» aktrısa bolýdy armandaıtyn, sulýlyqqa umtylǵan keıipker Aıbala Núketaıdyń óz tabıǵatymen úndestik tapty. Bul tusta Núketaıdyń ánshilik daryny beıneni jańa bir qyrynan asha túsedi. Q.Muhamedjanovtyń «Qudaǵı kelipti» komedııasynda jas aktrısa oqýyn bitirip aýylǵa kelgen qalalyq boıjetken, aqkóńil de adal Marfýǵa rólinde sátti kóringen. Kúlkiniń sheberi atanǵan kórnekti akter E.Jaısańbaev kezinde Núketaıdyń keıipkeriniń ár qadamyna, is-áreketine sendire jan evolıýsııasyn ashatyn komedııalyq rólderine óte jyly pikirler bildiredi («Lenınshil jas», 19.10.1966).
«Qudaǵı kelipti» komedııasynda aktrısa – alǵashynda epızodtyq ról, júrgizýshi qyz Jamal. Kórnekti teatrtanýshy Q.Qýandyqov Núketaıdyń ótkinshi, tıtteı róldi este qalarlyqtaı etip oınaǵanyn jáne onyń qoıylym kórkemdigindegi mańyzyn «Tuńǵysh ult teatry» kitabynda («Jazýshy», 1969 j.) ádemi taldaıdy. «Shymyldyq ashylǵanda mashınamen zýlatyp kele jatqan Jamal – Núketaı óziniń sańqyldata salǵan ánimen spektaklge birden kóńildi jeńil ekpin berip, kórermenderdi de kóńildi kúıge bóleıdi. Keń úndi, jarqyn júzdi, ótkir minezdi osy qyz súıkimdi-aq. Eger, róldegi aktrısa án sala almaıtyn bolsa, komedııalyq ekpin birden túsip, keler kórinisterdiń bárin solǵyndatyp jiberer edi. Osy bir-eki mınýttyq kórinis rejısser úshin de qymbat», deıdi teatrtanýshy. Marfýǵadan keıin Á.Tájibaevtyń «Kóńildester» dramasynda Roza beınesin jasaǵan, jalpy alǵanda, zamandas jastardyń beınesin sahnalaý bolmysynan jarqyn jas aktrısaǵa sonshalyqty qıynǵa soqpaǵan syńaıly.
Negizinen komedııalyq rólder oınaǵan aktrısanyń alǵashqy kúrdeli róli rejısser Á.Mámbetovtiń «Ana-Jer-ana» (Sh.Aıtmatov. «Qus joly», sahnalyq nusqa B.Lvov-Anohın) spektaklindegi Álıman. Jalpy, sahnaǵa shyǵý tarıhynyń ózi qyzyq, bas-aıaǵy bir jarym aıda qoıyp, sodan keıin teatrdan birjola ketpekke bel býǵan rejısser Mámbetovtiń spektakli úlken kórkemdik qubylys bolady dep kezinde eshkimniń de oıyna kelmese kerek. Qoǵamdyq-áleýmettik qýaty myqty spektakl kóptiń kókeıinen ábden shyqty. Ol teatrdyń 1964 jyly Máskeýde ótken gastrolinde óte joǵary baǵa alady. M.Áýezov teatry sahnasynda úzbeı otyz jyl júrgen «Ana-Jer-ana» – Mámbetovtiń ǵana emes, odaq rejıssýrasy shyńdarynyń biri, ulttyq sahna óneriniń bir belesi boldy.
Qazaq sahnasyndaǵy jańasha beıneleý, jańa kórkem til bolǵan qoıylymnyń ómirlik ózegi myqty edi. Soǵys órti shalmaǵan shańyraq joq. Aıtalyq, rejısserdiń toǵyz jasynda ákesi maıdanǵa ketip, sodan oralmady, anasy soǵystyń qıyn jyldarynda dúnıe saldy. Spektakl tabysynyń bir kilti – Mámbetovtiń kórkemdik-rýhanı jáne ómirlik tájirıbesimen akterlerdiń ómirlik tájirıbesiniń astasýynda edi. Mysaly, spektaklde Tolǵanaıdan keıingi kúrdeli ról Álımandy jastyq jalynmen ǵana alyp shyǵa almaısyń. Oǵan sergek sana men ómirlik tájirıbe qajet.
Núketaıdyń da balalyq shaǵy Uly Otan soǵysy jyldaryna keldi. Jalpy, bul urpaqta balalyq shaq bolmady dese qısynsyz emes. Áleýmettik qıyndyq pen psıhologııalyq kúızelisterdi olar úlkendermen birdeı kórdi. Ákeler men aǵalar soǵysqa attanǵanda eńiregende etegi tolǵan analar, «meni kimge qaldyrdyń...» dep azamatynyń shaýjaıyna jabysyp zar eńiregen jeńgeler... Qara qaǵaz alǵan otbasylardyń qasireti.... Osynyń bári áli kúnge deıin Núketaıdyń kóz aldynda.
Álıman beınesin jasaý barysynda aktrısa jadynan óshpegen, kóńil túkpirinen áli ketpegen sol kórinisterdi jańǵyrtty. Tolǵanaıdyń ótken ómirin eske alýy formasynda qurylǵan spektaklde ár aýyl-aıyldyń basynan ótken ómir jınaqtala beınelenedi. Soǵysqa attanǵan er-azamattardyń ornyn basyp, maıdan úshin, bári de jeńis úshin dep tynym tappaı, bar aýyrtpalyqty kótergen áıelder. Álıman náziktiktiń, sulýlyqtyń sımvoly. «Aktrısa onyń jarqyn janyn, oılylyǵyn, adal, taza kóńilin jaqsy ashady. Jas kelinshekke tán nebir sulý minezderi kóńil qytyqtaıdy... Ol kóringen saıyn sahnada jyly lep, qońyr samal esip ótkendeı bolady. Jas kelinshektiń jan dúnıesindegi kóp qaltarystardy kórsete alǵan aktrısaǵa shyn rıza bolasyz», dep pikir bildirgen eken jazýshy-dramatýrg Bek Toǵysbaev «Bel-belester» jınaǵynda («О́ner», 1987 j.).
Spektakldiń jalpy yrǵaǵyna úılesimdik tanytyp, sahna seriktesterin jaqsy sezinetin aktrısa keıipkerininiń psıho-emosıonaldyq ahýal, jaǵdaıyn jan-jaqty beredi. Qasymmen bas qosyp, baqyt keshken, án salatyn sátterinde sahnada jeńil qozǵalyp, qustaı qalyqtap júrse, qara qaǵaz kelgende shashy jaıyla enesi Tolǵanaımen qushaqtasyp kórisip, azaly, ashy zar aıtqanda qasiretti daýysy adamnyń aza boıyn qaza etedi. Arada ýaqyt ótip, tabıǵatyna qarsy kele almaı, qoıshymen kóńil qosqan jas kelinshektiń jolda, arba ústinde tolǵaq qysyp bir, ar aldynda qarabet bolyp eki qınalǵan, ólim aýzyndaǵy sátterin aktrısa barynsha qýatty beredi. Jaza basqan qadamy úshin aıaýly jary Qasymnyń rýhynan, enesinen keshirim surap jantalasqan kelinshek. О́mir men ólim arpalysy. Osy bir kýlmınasııalyq sátterde aktrısa jalań emosııaǵa salmaıdy, ólshem-mólsher ádemi saqtalady. О́mir jasampazdyǵyn pash etip dúnıege náreste keledi. Qandaı alapat soǵys ta ómirdi toqtata almaıdy. Aktrısa Núketaı Myshbaeva tragedııalyq qýatty beıne somdaǵan spektakl optımıstik rýhpen aıaqtalady. Álıman tragedııasy adamzattyq qasiret – soǵystyń adamǵa qarsy fılosofııasy, jeke adamnyń taǵdyry, jan qasireti prızmasynda beınelenedi.
«Ana-Jer-ana» halyqtyq qoıylym boldy. Halyq aǵylyp kelip kórdi. Aktrısanyń anasy Almatyǵa arnaıy kelip, «Ana-Jer-anany» kórgen soń: «Núkesh-aý, mynaý meniń ómirim ǵoı, Sen Shyńǵys Aıtmatovqa bárin aıtyp beripsiń ǵoı», dep kózine jas alypty. Núketaı aktrısa úshin anasynyń óte qymbat bul pikiri halyqtyń qoıylymǵa bergen baǵasy bolsa kerek. Al, alǵashqy premera kúni Sh.Aıtmatov: «N.Myshbaeva Álımandy meniń shyǵarmamdaǵydan da tereń oınady», dep joǵary baǵa bergen bul beıne aktrısanyń ǵana emes, ulttyq sahnanyń tabysy boldy.
Jalpy, aktrısa shyǵarmashylyǵynyń ereksheligi – halyqtyq sıpatynda ekenin bóle-jara ataýymyz oryndy. Munyń taǵy bir jarqyn mysaly Álımannan keıingi bir kúrdeli róli, shoqtyqty beınesi – ánshi Maıra. Á.Tájibaevtyń esimi kúlli qazaqqa belgili ánshi, kompozıtor Maıra Ýálıqyzy týraly «Maıra» pesasyn ulttyq týyndylardy sahnalaýdyń sheberi, rejısser B.Omarov qoıǵan. Maıra rólin, árıne, ánshi aktrısa oryndaýy shart edi. Ataqty aqyn Isanyń qyzy, aktrısa M. Baızaqovanyń aıtýynda, Núketaı keń tynysty, qońyrqaı úndi jarqyn daýysymen ataqty Maıra ánin shyrqaǵanda olar kóz aldarynda týra áke-shesheleriniń aýzynan estigen keremet ánshi Maıra turǵandaı áserlengen.
Ertis tósinde júzgen keme ústinde, dostarynyń ortasynda sán-saltanaty kelisken Maıra «Týǵan el» ánin shyrqaıdy. Ánnen júrek syzdatar saǵynysh esedi. Maıra rólindegi aktrısa N.Myshbaeva, kórnekti teatrtanýshy Q.Qýandyqov «Tuńǵysh ult teatry» kitabynda («Jazýshy», 1969 j.) atap kórsetkendeı, «...ózin sahnada erkin ustaıdy. Maıraǵa tán alǵyrlyq, jarqyn minez boıynan jarasymdy mólsherde kórik tapqan aktrısa Maıranyń ánderin túsinip, dramalyq ishki kúıin sheberlikpen ashady». Al, aktrısanyń oıynyn kórip, ánshilik ónerine rıza bolǵan pesa avtory, kórnekti aqyn-dramatýrg Á.Tájibaevtyń ózi: «Maırany basqa artıster de oınaǵan. Biraq olar ándi jerine jetkizip aıta almaýshy edi. Núketaı Maıranyń ánderin keremet aıtady. Naǵyz Maıra endi týdy», dep qýanypty.
Jalpy, ulttyq harakterlerdi jerine jetkize ashatyn aktrısa tabıǵı talantymen kúrdeli áleýmettik dramalarda jarqyrap kórinedi. Kóp oraıda ulttyq dúnıetanym, qazaqy paıym-parasat ózek bolatyn beınelerde de ishki dramatızm myqty bolyp keledi. Mundaı eńbekteriniń qatarynda M.Áýezovtiń «Abaıynda» Zeınep, «Túngi sarynynda» Júztaılaq, «Qaragózinde» Aqbala, Sh.Qusaıynovtyń «Syrymbet salasynda» aýyr qaıǵy jutqan áıel Aısha, S.Júnisovtiń «Ajar men ajalynda» spektakl basynda qorǵansyz qyz, al fınalyna qaraı batyl da ózine senimdi áıel Ajar, Á.Nurpeıisovtiń «Qan men terinde» Aqbala, Sh.Aıtmatovtyń «Aq kemesinde» Bekeı, D.Isabekovtiń «Kishkentaı aýylynda» aýyldyq keńes tóraıymy, er minezdi, rýhy myqty Ardaq, A.Súleımenovtiń «Tórt taqta – jaınamaz», «Qyzdaı jesir – shtat qysqartý» drama-dıalogtarynda hatshy áıel men Urqııa, B.Jakıevtiń «Júreıik júrek aýyrtpaı...» dramasynda kúlegesh áıel, t.b. atalýy oryndy. Bulardyń birerine ǵana toqtalar bolsaq, mysaly, «Túngi saryndaǵy» qysqa kúnde qyryq qubylatyn Júztaılaq – Núketaı óz áleýmettik tobynyń myqty ókili. Bul róldi aktrısa qadirli apa áriptesi Sh.Jandarbekova ekeýi oryndady. Kórnekti teatrtanýshy B.Qundaqbaev «Muhtar Áýezov jáne teatr» («Ǵylym, 1997j.) monografııasynda «Sh.Jandarbekovanyń Júztaılaǵy óz zamanynyń saıası ómirine belsene aralasqan... áleýmettik tıp deńgeıine kóterilgen... Al, N.Myshbaeva traktovkasynda turmystyq shyndyq basym. Bul Júztaılaqtyń ázili, sózderi ýytty, sahnalyq boıaýlary aıqyn, ashyq, ózi aıbarly, órkókirek, ójet minez ıesi», dep tujyrady. Aǵa býyn áriptesinen basqasha oınaý jolynda izdengen jas aktrısanyń óz sezinýi boıynsha, ol óz keıipkerin ózi ádemi, ótkir, ózi sholjaqaı, sylqym áıel etip keıipteýge umtylǵan.
Aktrısanyń rýhanı aıasy shetel klassıkasy, alys-jaqyn shetel dramatýrgııasy qoıylymdarynda da keńeıe tústi. M.Frıshtiń «Don Jýannyń dýmanyndaǵy» Mıranda, G.Lorkanyń «Qasiretti qatyndar – «Bernarda Albanyń úıindegi», belgili teatrtanýshy A.Qadyrovtyń pikirinshe, «tuıyq, sóıte tura ájeptáýir qý minezdi Amelııa», A.Valehonyń «Búgin merekesinde» Manola, B.Tomastyń «Men sizdiń ápkeńizbin», «Túlki bıkesh» komedııalarynda Donna Lıýsııa, ánshi Korına, N.Hıkmettiń «Farhad-Shyrynynda» Kútýshi syndy beınelerinde jańasha harakterler jasaýǵa, adam janynyń qupııalaryna úńilip, jaqsy qasıetter izdep tabýǵa umtyldy.
Qyrǵyz dramatýrgi B.Jakıev pesasy boıynsha «qoǵam táninen adamnyń janyn izdeıtin» (A.Súleımenov) qoltańbasymen erekshelenetin rejısser E.Obaev sahnalaǵan «Júreıik júrek aýyrtpaı...» áleýmettik dramasynda aktrısa N.Myshbaeva kúlegesh áıel rólin oryndaıdy. Jáne ol súıikti rólderiniń biri. Qartaıǵan shaǵy qarttar úıinde ótip jatqan beıbaqtyń jan qasiretin, onyń túp negizin tabý úshin kóp oılandy, aqyry, obrazdyń kiltin sátti tapty. Áıel óz-ózinen aıaq astynan kúledi, tipti, toqtaı almaı qalatyny bar. Jan qaıǵysy ony osyndaı dertke dýshar etken. Aktrısa keıipkeriniń ómir tarıhyn, jan qasiretin birer mınýtqa syıǵyzatyn sahnany beı-jaı otyryp kórý múmkin emes. Bul has sheberdiń ǵana qolynan keledi.
Akterlik jolyn komedııadan bastaǵan N.Myshbaeva janrdyń úlken sheberine aınaldy. Sh.Qusaıynovtyń «Aldar Kósesindegi» baıdyń sholjań qyzy Meńsulý, I.Savvın, J.Táshenovtiń «Kóshede júrgen paqyrdy, ákim bol dep shaqyrdysynda» Anjelıka, S.Ahmadtyń «Kelinder kóterilisinde» jaǵympaz, sóz ańdyǵysh kelin Sattyhan, T.Nurmaǵanbetovtiń «Bes boıdaqqa bir toıdaǵy» Gúlbaram, F.Bólekovtiń «Otyz ulyń bolǵansha...» muńly komedııasynda Fatıma... Kúldirgi oqıǵalar men sıýjetter, keıipkerler arasyndaǵy kúlkili qarym-qatynastar astarynda qoǵam men áleýmetke degen ótkir syn.
1992 jyly rejısser Á.Rahımov qoıǵan «Bes boıdaqqa bir toı» komedııasy sahnada jıyrma jylǵa jýyq júrdi. Ázil-syqaǵy, áni qatarlasa júretin qoıylym. Qazaq qoǵamyndaǵy otbasy, áýlet bola alý, urpaq jalǵastyǵyndaǵy ózekti máselelerdi kóteretin ýytty komedııada aktrısa – jalǵyzbasty áıel Gúlbaram. Jalǵyzdyqtan qutylý úshin bar ónerin salyp Qyrmanbaı shalǵa turmysqa shyǵyp alady. Qyrmanbaı róline ol kezde jas akter B.Turys bekitilgen. Aralary otyz jastaı. Alǵashynda bul qalaı bolar eken, dep áldebir jaısyzdyq sezindi, biraq, oılana kele kelisti, keıipkeriniń ózindik órnegin taýyp, Bekjanmen sahnada jarasty jup boldy – qazaqy ázil-qaljyń, shymshymamen qazaq qoǵamynda oryn ala bastaǵan óreskel keleńsizdikterdiń betin ashýǵa umtyldy. Spektal boıyna qyran-topan kúlkige qaryq bolatyn kórermen sonshalyqty nege kúlgenin qoıylym sońynda saralaı bastaıdy... Núketaı sheber jas úlkendigine salmaıdy, kerisinshe, sahnada jeńil, sergek, qaǵylez. Naǵyz sheberliktiń, til ustartýdyń sabaqtaryn kórip-tyńdaǵandaısyz.
Sahnada shynaıy seriktestik bolsa alynbaıtyn qamal joq. Aktrısa Núketaı qashanda sahnada jaqsy seriktes. Jalpy bul – teatrdaǵy aǵa býynnyń jaqsy bir qasıeti. Ansambldik oıynnyń tóresi, sheberlik laboratorııasy dep «Otyz ulyń bolǵansha...» muńly komedııasyn aıtý kerek. Qara shańyraqta 2001 jyly aǵa býynǵa arnaıy qoıylǵan, jurtshylyq súıip kóretin spektakl. Kórermender naǵyz sheberlerdiń oıynyn tamashalaýǵa keletin qoıylymda aktrısa Núketaıdyń ózi de úlken shabytpen oınaıdy. О́mirdiń kóbi ketip, azy qalǵanda jalǵyzdyqtan qusa bolyp, jataqhanada turyp jatqan keıýanalar. Olardyń starostasy, burynǵy qyp-qyzyl kommýnıst Fatıma rólinde N.Myshbaeva. Alǵashqy jyldary sahnaǵa aıaýly áriptesteri Sh. Jandarbekova, F.Sháripova, Ý.Sultanǵazın, sondaı-aq, Z. Sháripovamen birge shyǵatyn. Búginde sahna seriktesteri – qadirli qurdasy S.Orazbaev, ónerdegi áriptes sińli-inileri S.Qojaqova, Ǵ.Baıqoshqarova, Sh.Meńdııarova, S.Merekeuly, R.Hadjıeva, G.Jaqypova, keıingi býyndardan A.Boranbaı, R.Senkebaev. Núketaı keıipkeri ómir boıy áldebir ıdealdarǵa qyzmet etken, bastyq bolyp, buıyryp úırengen, jany qasań, biraq, nıeti taza keıýana. Sóziniń bári – qysqa-qysqa buıryq, ótinishiniń ózi buıryq bolyp shyǵady. Áý basta súıkimsiz kórinetin bastyq áıelge birte-birte kórermenniń ishi jylıdy, aqyrynda aıaıdy, Abdolla shalmen ketýine tilektes bolady. Aktrısa keıipkeriniń psıhologııalyq qubylýlaryn – jan jylýyna, meıirimge zárýligin sarań ǵana shtrıhtarmen ashady. Mundaı sheberliktiń astarynda, árıne, sahnagerdiń úlken jaýapkershiligi men eńbegi jatyr. Aǵa býyn has sheberlerdiń, onyń ishinde aktrısa Núketaı Myshbaevanyń ónerin tamashalyǵysy keletin jas urpaq, árıne, osy spektakldi kórýi shart.
Jalpy, aktrısa N.Myshbaeva qara shańyraq sahnada qalyptaǵan rólderdiń bárine toqtalmaq túgil, sanamalap shyǵýdyń ózi múmkin emes. Úlkendi-kishili, basty-qosalqy seksenge jýyq róliniń barlyǵynda da Núketaı aktrısanyń júrek lúpili, óner izderi, ómirlik tájirıbesi men rýhanı izdenisteri jatyr.
* * *
N.Myshbaevanyń negizgi shyǵarmashylyǵy sahna bolǵanymen, ol kıno men dýblıajdyń da tól perzenti. Kınodaǵy alǵashqy basty róli – «Qazaqfılm» kınostýdııasynyń «Shyǵys joly» (1968 j.) kórkem fılmindegi jylqyshy áıel. Sondaı-aq ol «Jazda jaýǵan qar» (1965 j.) fılminde Hatsha, «Aǵam úshin qalyńdyq» fılminde О́zgen, «Alpamys mektepke baradyda» meıirbıke, 1996 jyly Jambyldyń 150 jyldyǵyna túsirilgen osy attas fılmde Jambyldyń anasy, «Tastandylarda» Sábıthan apa rólderinde kórindi.
Telearna demekshi, aktrısa Núketaı sonaý 80-jyldary kóp bólimdi «Qymyzhana» teleteatrynda kórermenniń súıikti keıipkeri Teńgetaı rólimen, sondaı-aq halyq ánderi men osy zaman kompozıtorlary ánderiniń oryndaýshysy retinde tanymal boldy. Al, sońǵy kezdegi eleýli eńbegi – «Qazaqstan» ulttyq arnasynan kezeń-kezeńmen kórsetilgen «Bolashaq» teleserıalyndaǵy Maıra apa. «Sataıfılm» stýdııasynyń bul túsirilimi týraly áleýmettik jelilerdegi bir pikirdi keltirer bolsaq, serıaldy tamashalaǵan búgingi jas urpaqty aktrısanyń «...beınetti kóp kórse de, júzinen meıirimi tógilip turatyn aýyl áıeliniń rólin shynaıy, tabıǵı oınaǵany tánti etedi.» Bul – Núketaı aktrısany erekshelendirip turatyn qasıetin tap basyp tanyǵan jas urpaqtyń kánigi sheberdiń ónerine bergen baǵasy.
Keńestik kınonyń 60-jyldardaǵy shoqtyqty shyǵarmalarynyń biri «Qyzdar» komedııasynda tanymal orys aktrısasy N.Rýmıanseva – Tosıany qazaqsha syńǵyrlata sóıletken N. Myshbaevanyń daýysy sol kezeń kórermenderiniń áli esinde. Al, óner sańlaǵynyń sońǵy sátti jumysy 2D jáne 3D úlgidegi tehnologııalar qoldanylyp, rejısser Jáken Dánenovtiń jetekshiligindegi anımatorlar toby túsirgen, qazaq anımasııa tarıhyndaǵy tuńǵysh tolyqmetrajdy fılm «Er Tóstik jáne aıdahar» fılmindegi Ertóstiktiń anasy Ajar rólin dybystaǵany. Núketaı aktrısanyń meıirimge toly ún-daýysy búldirshinderdi ertegi álemine tarta túseri anyq. Halyq súıip tyńdaǵan ánshi B.Shókenovtiń «Otan-ana» beınebaıany Núketaı ene-anasyz tolyqqandy bolmas edi. Jınaqtap aıtqanda, mundaı qımyl-qareketterdiń barlyǵy – óner adamy elge qyzmet jasaýy kerek dep biletin aktrısanyń azamattyq ustanymynan týyndaıdy. Jalpy, Núketaı aktrısa halyqshyldyǵy, janynyń nurlylyǵy, jarqyndyǵy, erekshe bir aýrasy, tek ózindik ulttyq sharmy jaǵynan keı sátterde Ámına apany (О́mirzaqova) eske túsiretini bar.
Núketaı aktrısany ómirsúıgishtik, áńgimemizdiń basynda aıtylǵandaı, taza júrek, ulttyq topyraqtan qunar alǵan úlken ómirlik tájirıbe bıikke kóterdi. Al, ómirlik tájirıbede, sóz joq, otbasylyq ǵumyr men áleýmettik ortanyń róli az emes. Bul oraıda kóńil qoıar taǵy bir jaıt – ana úmitin aqtap, óner jolyn tańdaǵan Núketaı ónerli otbasyna kelin bolyp tústi. Enesi Áınesh Erjanova Qazaq mýzykalyq, keıin opera-balet teatrynyń irgetasyn qalaýshylardyń biri. Teatrdyń 1934 jylǵy alǵashqy qoıylymy «Aıman-Sholpanda» Sholpandy, al, Kúlásh Baıseıitova Aımandy oınaǵan. 1957 jylǵa deıin óner kórsetken belgili aktrısa. Núketaı aktrısanyń joldasy Mels Erjanov belgili sýretshi edi. Oqýdy Tashkentten bitirgen, qara shańyraq teatrda Qulahmet Qojahmetovten keıin qyzmet etken ekinshi qazaq ssenografy. Núketaı aktrısanyń jas kezinde shıraýyna, tájirıbe jınaqtaýyna joldasy Mels, sondaı-aq, anasy, talantty kásibı aktrısa Áınesh Erjanovtardyń qoldaýy, keńesteri ıgi áserin tıgizgeni anyq. Al, búginde aqyldasy-pikirlesi – qyzy, belgili ónertanýshy Zemfıra Erjannan alary az bolmasa kerek. Qazaq rýhanııatynda orny eleýli osy otbasynda ósip kele jatqan aıaýly nemere Sholpan da óner báıgelerinen ozyp kelip júr.
Halyq súıgen Núketaı, Núketaı Myshbaevanyń óner – ómir-tanym kredosy osylaısha úılesim taýyp, ómirsheńdigin kórsetip otyr. Al, analyq aq nıeti men shýaqty meıirimi qarapaıym ulylyǵymen maǵynalanatyn aktrısanyń óneri qoǵamy men halqyna qyzmet ete beredi.
Álııa BО́PEJANOVA,
synshy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri.
ALMATY.
Sýretter Núketaı Myshbaevanyń
albomynan alyndy.