Jeńdi!!!

Álem chempıony ataǵyn qaıtaryp alsam, ataq-dańqpen qosa kól-kósir aqsha ózinen ózi keledi degen Joppıdiń arma­ny esekdáme eken. Qazaq ulynyń oń jaq qaptaldan opyryp urǵan judyryǵy esinen tandyrdy. Úsh umsynyp ornynan tura almady. Biraq, Joppıge tirelip turǵan másele joq edi. Beıbittiń de, halyqtyń da kútkeni bul emes bolatyn...

Eshkimge habar salmastan Shymkentten shuǵyl jınalyp, Almaty arqyly Gambýrgke ush­yp ketken WBO júıesi boı­yn­sha álem chempıony Iýrgen Bremer endi Germanııada jatyp Beıbitten keshirim suraıdy. “Men óte ókinýdemin. Kelisilgen jekpe-jek ótpegeni úshin Beıbitten shyn kóńilimmen keshirim ótinemin”, dep qudaıdyń zaryn qylyp jatqan Iýrgenniń bulaısha aqtarylýy qazaq­stan­dyq jankúıerlerdiń júregin jylyta qoımas. Beıbit – erdiń soıy ǵoı. Áıt­pese, belinde bir emes, WBA jáne IBA-nyń altyn belbeýi bar álem chempıony jaǵasy jaılaýda júrse kerek-ti. О́zine sengen soń ǵoı WBO-nyń altyn beldigine kóz tikkeni. “Sen kónge bir beldik sa­la­syń, Al, men ekeýin qoıamyn. Úsh beldik – jeńgen adamdiki. Táýekel deseń qolym mine”, deıdi ǵoı qazaqtyń álem chem­pıony nemistiń álem chempo­ny­na. Nemis kelisip turyp, jalt berip ketti.

Babasy Qajymuqanǵa tart­qan ardaǵym-aı. 1905 jyly Har­bınde ótken halyqaralyq ja­rysta Ivan Poddýbnyı bas­ta­ǵan orys balýandary japon­dardy qıratyp jyǵady. Na­mystan órtengen japon Sarakıkı Jındofý djııý-djıtsý ádisimen kúresýdi usynady. Adamnyń suraýy joq jekpe-jekten, árıne, Poddýbnyı bastap bas tartady. Qazaqta ólim­nen uıat kúshti degen ataly sóz bar. Japon jer tepsinip turǵan soń Qajymuqan namysqa qyzyp Poddýbnyıdyń bógegenine qa­ra­maı “ıttiń kúresi bolsa da kúresemin” deıdi. Reseıdiń emes, óz namysynyń jer bol­maýy úshin shyǵady. Qyzyl ala qan bolady. Bir yńǵaıly sátte Sarakıkıdi ustap alyp, ta­naý­y­na qos saýsaǵyn tyǵyp, bas terisin jalańashtap tastaıdy. Mine, qazaq qaıraty, ólim­nen ardy joǵary qoıatyn ult­tyq minezi, namys jolynda ja­nyn aıamaıtyn tektiligi, rýhy­nyń asqaqtyǵy. WBA jáne IBA júıeleri boıynsha álem chempıony Beıbit Shúmenov WBO júıesinen álem chempıony Iýrgen Bremerdi sharshy alańǵa shaqyrǵanda osy oqıǵa eske tústi. Qazaqtyń qaıyńnyń qun­dyz­dyǵyndaı qaısar balasy ataq qýǵan jelókpelerdiń biri emes edi. Eliniń tileýin tilep júrgen bekzat-tyn. Qazaqtyń bir balasy retinde Otanyna tamasha syı jasaǵysy kelgen.

Táýekelge bel býǵany sol. Bremer solaqaı. Tórt jarym aı jattyǵý zalynan shyqpaı solaqaı boksshynyń yńǵaıyna daıyndaldy. Atoılap kirip, qor­ǵanysyn buzatyn aıla-amal­da­ryn jetildirdi. Mańdaıdan shyq­qan ter balaqtan tamshylady. Sú­mekteı boldy. Armany Qazaq­stan­nyń jıyrma jyldyq táýel­sizdigine syı tartý bolatyn. Shymkentke kelgen nemis boks­shysy eshkimge habar salmaı qashyp ketedi dep kim oılaǵan. Bir oı aıtady, Bremerdiń ishi ótse ótken-aq shyǵar dep. Tamaqtan. Biraq, tamaqtan ýlanǵan adam eń birinshi kezekte aýrýhana izdemeıtin be edi?! Shymkentte Kerimbek Nııazbaev degen jigit bar. “Jebe” kom­panııasynyń prezıdenti. Qazaq mýltfılmin órge súırep júr­gen jaısańdardyń biri. Nurǵalı Áshimov oblys ákimi bolyp tur­ǵan kezde sol kisiniń qoldaýy­men bir top jigit Amerıkaǵa baryp kelgen. Esigi syrttan kelgenge tars jabyq “Ýolt Dısneı” kıno­kompanııasyna da amal taýyp kirgen. Tashkent kórgen jigitter ǵoı. Sol Kerimbek Amerıkadan bir jańalyq ashyp oraldy. Hrıstofor Kolýmb sııaqty emes, árıne. Onda ekiniń biri bir-birine izet kórsetip “keshirińiz” dep jatady. Bir-birine súıkenip ketse de, baıqamaı qaǵyp ketse de.

Ne degen sypaıy el, mine, naǵyz demokratııa dep tańqaldym. Keıin oılap kórsem, bul izet­tiń demokratııa, asqan mádenıet­ten bólek taǵy bir syry bar sııaqty. Baıqamaı qaǵyp ketken adamyń sen keshirim suramasań dereý sotqa beredi. Jeńedi. Ájep­táýir aqsha óndirip alady. Qıt etkennen kemshilik terip, sot­ta aqsha alyp mamandanǵandar da kóp eken. Bul ózi Eýropa úshin paıdaly kásip kórinedi. Kerimbektiń ashqan jańalyǵy osy. Iýrgen Bremer – nemis. Al, tıyn­nan teńge quraıtyn nemis degen jurtyńyz óz sharýasyna tas­taı. Eger ýlansa, onda Shym­kent­te ózderi-aq sol tamaqtanǵan restorandy sotqa tartar edi. Jahanǵa jar salyp. Sondyqtan Bremerdiń Beıbitten qorqyp “qashyp ketkeni” aqıqatqa jýyqtaıdy. Bul týraly chempıonnyń inisi, osy sharýanyń basy-qasynda júr­gen Shyńǵystyń ýáji de oryndy. – Áýejaıdan qarsy alǵanda-aq janarynan seskený kórdik, –deıdi ol. – Biz olardy mártebeli kisiler túsip júrgen qonaq úıge ornalastyryp, bar jaǵdaıyn ja­sasaq ta ol kelesi kúni jattyǵýǵa kelmeı qaldy. Analızin tap­syrýdan da bas tartty. Nemis­terdiń ketkeli jatqanyn qonaq úı ákimshisinen bilip barǵanymyzda olar foıede daıyn tur eken. Biz olarmen birge áýejaıǵa barǵanda amerıkalyq promoýter Den Gýssen komandasymen ushaqtan tústi.

Gýssen Bremerdiń jattyqtyrý­shy­sy Mıhael Tım arqyly sóı­lesip, kelisim-shartqa qol qoıyl­ǵanyn, zańdylyqty buzsa, jaýap­qa tartylatyndyǵyn aıtqan. Bremer aýyryp turǵanyn jeleý etti. Biraq, túri syrqat adamǵa esh uqsamaıdy. Sap-saý. Gýssen keli­sim-shart boıynsha eger boksshy syrqattanyp qalsa, Kásipqoı boks federasııasynyń dáriger­le­rine qaralý jaıyn aıtqanymen, tyń­daıtyn qulaq bolmady. Shartty buzǵan Bremer Ger­ma­nııaǵa ketip tyndy. Ketemin degen adamdy arqanmen baılaı al­maı­syń. Bar aqıqat osy. Ýılıam Joppı qaıdan paıda boldy degen saýal bolýy múmkin. Sharshy alańda qarsylasyn 39 ret jeńip, 6 ret qana jeńilis dá­min tatqan bul jigitińiz 3 ret álem chempıony tájin kıip kór­gen. Máńgilik eshteńe joq. Birde jeńesiń, birde jeńilesiń. Ame­rı­kalyq alpamsadaı shoı qara jigit álem chempıony ataǵyn qaıta qaıtaryp alý úshin Gaırat Ahmedovpen kezdesýge tıis bolatyn. Joppıǵa qalaı bolǵanda da altyn belbeý, álem chempıony degen ataq kerek. Al ataqty bolý degenińiz kóp aqsha, qyzyqty ómir. Beıbittiń ákesi Ámirhan – júregi názikteý kisi. Bala­synyń kezegi jaqyndaǵan saıyn óńinen qobaljý baıqadyq. – Myna qara dııý ospadar eken, – dedi. – Kezdesý aldynda eki boksshy tarazyǵa túsip, bir-birine qarsy qarap turatyny bar ǵoı. Joppı Beıbitke qyr kór­setip, shombaldaı judyryǵymen ıeginen kóterip jiberdi.

Beı­bit­tiń oń qoly túıilgenin baıqap, uryp jibere me dep qorqyp edim, ulym baısaldylyq tanytty. Biz de ishteı seskenińkirep qal­dyq. Tegin adam taz bola ma de­gendeı, úsh ret álem chempıony bolǵan jigit kimnen aıylyn jı­syn. Ne bel, ne belbeý ketetin syn­da tur. Ataǵymdy qaıtaryp alamyn degen kókiregi ala qaptaı. Onyń ústine solaqaı boksshyǵa daıyndalǵan Beıbit ońtaıǵa kelip tur. Abyrjyp júrgen Ámirhan kókemizge qaraǵanda Sáýle ápke­mizdiń júıkesi myqty eken. Uly álem chempıondaryn kúnde ty­maqpen uryp alyp júrgen­deı óz-ózine senimdi. Alyp ana­dan týady degen osy shyǵar. Joq. Bizdiń jigit shydatpady. Jemin kórgen jolbarystaı jymyp, sharshy alańda ókshe­lep otyrdy. Shoqpar judy­ryq­tar jasyndaı oınaıdy. Mań­daıdan, ash búıirden qanjardaı qadalady. Joppı qorǵanysta júrdi. Besinshi raýndta oń jaq qaptaldan tıgen soqqy bir búktep túsirdi. Nokdaýn. Al­tynshy raýndtaǵy joıqyn sha­býyldyń birinde Beıbit oń qap­taldan qaqyrata urdy. Orǵan shópteı japyryla qulaǵan Ýılıam qaıtyp kóterile almady.

Nokaýt! – Meniń armandaǵanym bul jeńis emes edi, – deıdi Beıbit. –Amerıkada júrsem de súıikti Otanyma degen sezim júregimdi jylytady. Eýropanyń tóri qazaqqa buıyrǵanda qatty qýandym. Dúnıe júziniń myqty memleketteriniń basshylary As­tanaǵa jıylyp, Sammıt ót­ken­de kóńilim taǵy marqaıdy. Amerıkada Elbasymyz Nur­sul­tan Nazarbaevqa qurmet úlken. Qazaqstandy tanyp boldy. Osy­dan bir ǵasyr buryn el bo­lamyz ba, álde ózgeniń shy­laý­yn­da ketip, bodandyq qamytyn kıip ketemiz be degen qor­qy­nysh halqymyzdyń basynda boldy. Al qazir onyń bári umy­tylyp, táýelsizdigimizdiń jıyr­ma jyldyǵyna daıyn­da­lyp jatyrmyz. Men de osy ha­lyqtyń bir bólshegimin. Eldiń mártebesin kóterip, qýanyshyn eseleıtindeı syılyq jasaǵym keldi. El, jer ıesi qazaq halqy úshin. Kóp ultty Qazaqstan úshin, syndarly saıasatymen memleketimizdi álemge máshhúr qylǵany úshin Elbasymyzǵa syı tartý etkim keldi. Ol úshin úsh beldiktiń basyn biriktirip, muratym jeńý bolatyn. Bre­mer­diń tabanynyń búri bolyp, sharshy alańǵa shyqqanda men sózsiz jeńiske jeter edim. Budan keıin ne deısiń ulyńa... Keshe ǵana sııaqty edi osy erjúrek jigittiń muhıt asyp Amerıkaǵa barǵany. Bir joldorbamen. Sport kıimi jáne boks qolǵabymen.

Aǵylshyn­sha­sy taq-tuq. Bir boks klýbyna baryp, sharshy alańda qarsylas shydatpaıdy. Amerıkada ta­lant­­qa qurmet eren. Jol tez ashylady. Kil myqtylarmen sharshy alańǵa tańdap túsip, az­daǵan ýaqytta eki júıe boı­ynsha álem chempıony ataǵyn jeńip aldy. Abyroı bıigine kóterildi. Inisi Shyńǵys ekeýi bedeldi promoýterlik ortalyq ashty. “Elden kelgen balalar men sııaqty qınalmasyn”, dep ataqty Las-Vegastan 1 gektar jer satyp alyp, sport orta­lyǵyn salyp jatyr. Kimniń qolynan keledi mundaı erlik. Úsh júıe boıynsha álem chem­pıony bolyp, halqyma syı jasasam degen ulyńa tilektes bol, jamaǵat. Jasanǵan jaýǵa jasqanbaı jalǵyz shabatyn, jú­reginiń túgi bar osyndaı ba­tyr, baǵlan uldaryńnyń qatary kóp bolǵaı!

Baqtııar TAIJAN,

Shymkent.