Oblys ortalyǵyndaǵy jınalystardyń birine kelgen Jarqaıyń aýdanynyń ákimi Asqarbek Úısinbaev bizge jaqsy jańalyq aıtqan. Tasty-Taldy aýylyndaǵy jelilik elevator jıyrma jyldan astam ýaqyttan keıin jumysyn qaıta bastapty. Jalpaq dalanyń júregi sanalatyn astyq qoımasyna jan bergen Irannan kelgen ınvestorlar eken. Jańalyqtyń basty nári de osy.
Torǵaı óńiriniń Tasty-Taldysyn aıtpaǵannyń ózinde, aýdan ortalyǵy Derjavınge deıin 450 shaqyrymdaı júrý kerek. Kókshetaýdan shyqqan jaıly avtobýs birqalypty terbelis ústinde. Janymdaǵy jas jigitter isker azamattar bolsa kerek, kóp uzamaı qalǵı bastady. «Qoldary tıe bermeıtin shyǵar, demalsyn» deımin ishteı. Mundaıda adamdy qııal basady ǵoı. Álgi Iran kásipkerlerin oılaımyn. Osy baýyrlardyń tirligi meniń balalyq shaǵymmen birtúrli baılanysty sııaqty kórinedi.
Men sonaý bir jyldarǵy qalyppen onjyldyqty úsh mektepte oqyp bitirdim. О́zara jalǵasyp ketetin aýyldar kóp edi. Qazir de solaı. Tek Jibek joly, Frontoǵaı, Jemisti, Derbisek, Aqjar sııaqty belgi ustyndar shartty túrde bólip turatyn. Mundaı belgi qoıylmaǵan Shymshyq aýyl, Qumyrsqa, Arǵyn aýyl, Qoja aýyl, Iran aýyldar da bar. Osy aýyldyń balalarymen jaqsy maǵynadaǵy alysyp-julysyp, oınap-kúlip óstik. Synybymyzda túrik te, ózbek te, tájik te, ıran da boldy. Bulardyń bári qazaq eken dep oılaıtynbyz. Ár aýylda ártúrli toı bolyp jatady. Osy yntymaǵy jarasqan uǵyr-shuǵyr úıler san túrli án men bı áýezimen, dombyra, syrnaı, kerneı, daǵara, dýtar únderimen terbelip turady. Turmystyń keleńsiz jaǵdaılaryna baılanysty salt-dástúrlerge de urshyqtaı myǵym aýyldar túgel ortaqtasady. Bári eńbekqor, jan-jaǵyńyz qybyr-qybyr tirshilik.
Iran aýylynda úlgi kóp bolýy kerek, ákem meni kartoshkanyń tuqymyn, qyzanaqtyń óskinin alyp kelýge sonda jumsaıtyn. Shámil atanyń úıine ǵana baramyn. Qaıran qalamyn. Aıadaı ǵana aýlasynda ne óspeıdi deısiz. Esek arbama máýe-sháýesin túr-túrimen salyp beredi. Sol dostyq qarym-qatynas, baýyrmaldyq, tatýlyq tutastyǵy áste seıilip kórgen emes. Myna Tasty-Taldydaǵy jaǵdaı yntymaq órisimizdiń halyqaralyq deńgeıde keńeıe túskenin dáleldeıdi.
Kún eńkeıe alyp astyq qoımasynyń keńsesine kelip jettik. Aınala muntazdaı. Alań tórindegi úsh tuǵyrǵa úsh tý ilinipti. Ekeýi Qazaqstan men Irannyń memlekettik týlary, úshinshisi «Agro Hup Azııa-2014» kompanııasynyń fırmalyq týy. Basshy esik aldynan qarsy aldy, oń qolyn júregine basyp amandasty. Qatty rıza boldyq. «Syryn uǵý álemniń – túzýimen sálemniń» degenińiz osy.
Gahremenı Masýd Hasannyń ústelinde shaı turady eken. Shyǵystyq syılastyqtyń bir túri ekenin sezdik. Ekinshi shynyaıaqtan keıin «Jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń «Agro Hup Azııa-2014» dep atalýynyń sebebi nede?», dep suradym.
Ol taza qazaqsha bolmaǵanymen túsinikti túrde tereńnen qozǵap áńgime órbitti.
– Bizdiń Iran Islam Respýblıkasynyń prezıdenti Hasan Rýhanı 2014 jyldyń qyrkúıek aıynda resmı saparmen kelip, Aqordada Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevpen kezdesti, – dedi ol. – Bul memleketaralyq baılanystardaǵy asa mańyzdy oqıǵa sanalady. Prezıdentimizdiń janynda úlken quramdaǵy bıznesmenderdiń bolýy ekijaqty qatynastardy damytý aýqymyn keńitti dep oılaımyn. Jalpy, bes myń jyldyq tarıhy bar Iran men Turan elderiniń qatar ómir súrgenin jaqsy bilemiz. Qazirgi kúni de kóneden kele jatqan el álemdik arenadaǵy óz ornyn saqtap qalyp otyr. Iran óziniń munaı qory jóninen álemde úshinshi oryn alsa, gaz qorynyń kólemi jaǵynan birinshi orynda tur. Qazaqstannyń órkendeýine órkenıetti elderdiń bári, joǵaryda aıtqanymdaı, ejelgi qarym-qatynastardaǵy bizdiń memleket te erekshe tilektestik nıette. Al seriktestiktiń ataýyn prezıdentter kezdesýi bolǵan 2014 jylmen baılanystyra berińiz.
Hasan baýyrymyzdyń sózderine qaıran qaldym. Eljandylyqtyń, otansúıgishtik maqtanyshtyń, nıettestik pen múddelestiktiń úlgisi osyndaı-aq bolar! Bul jerde ınvestısııa quıyp, qarjy eseleýdi dittegenniń ózinde, odan qymbatyraq maǵyna jatqanyna rıza bolasyń.
Elbasy Nursultan Nazarbaev 2014 jylǵy 9 qyrkúıektegi kezdesýde bylaı degen edi: «Biz Iran kásipkerlerin Qazaqstannyń aýyl sharýashylyǵyndaǵy jobalardy júzege asyrýǵa qatysýǵa shaqyramyz. Olardyń tarapynan qazirdiń ózinde qyzyǵýshylyq bar. Taǵy bir mańyzdy másele – kólik-tranzıt salasyn damytý jaıy. Qazaqstan – Túrikmenstan – Iran baǵytyndaǵy temirjoldyń ashylýyna baılanysty bizdiń elimizdiń bıdaı eksportynyń kólemi 5 ese ulǵaıatyn bolady. Sondaı-aq, bul qatynas joly 10 mıllıon tonna júk jetkizýge múmkindik týdyrady. Osy jol arqyly Iran Reseı men Qytaı naryqtaryna, al bizdiń elimiz óz kezeginde Parsy shyǵanaǵyndaǵy barlyq memleketterge shyǵýǵa múmkindik alady. Bıylǵy qarasha aıynyń basynda ashylýy josparlanyp otyrǵan osy magıstral ekijaqty jáne óńirlik saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqty jańa deńgeıge kóterýge zor serpin beredi... Salynyp bitýge taıaǵan «Batys Eýropa – Batys Qytaı» kólik dáliziniń artyqshylyqtaryn da Iran paıdalana alady, onyń bul elge Qazaqstan arqyly Qytaı men Reseı naryqtaryna shyǵýǵa múmkindik beredi. Iran tarapynyń qatysýymen birqatar ınvestısııalyq jobalar júzege asyrylatyn bolady».
Mine, sol jobalardyń biri Jarqaıyń óńirindegi iri elevatordyń túbegeıli qaıta qurý qurylysy. Gahremenı Masýd Hasan bul jóninde jergilikti turǵyn, kásiporynnyń aýysym basshysy Aleksandr Kımnen surap bilýimizdi jón kórdi. Bul – oryndy baılam.
– Bizdiń elevator tyń kóterý jyldary iske qosylyp, dıqandarǵa qaltqysyz qyzmet kórsetip turdy, – deıdi ol. – Munda úlken kólemde astyq pen jarma daqyldary saqtalyp, qaıta óńdeletin. Biraq, Odaq ydyraǵan soń áriptestik baılanystar úzilip, kásiporyn bankrottyqqa ushyrady. Odan keıin birneshe qojaıyn aýysqanymen, beleń alǵan berekesizdik kásiporynnyń múshkil halin tipti álsiretti. Mańaıdaǵy eginshiler mańdaı termen ósirgen astyǵyn júzdegen shaqyrymdaǵy astyq qabyldaý kásiporyndaryna tasymaldap, shyǵynǵa batty. Memleketimizdiń ekonomıkany saýyqtyrý saıasatynyń nátıjesinde qazir elevatorymyz qaıta jandanyp, ekinshi tynysy ashyldy. Tasty-Taldy turǵyndary ǵana emes, óńirdegi dıqandar qaýymy ırandyq aǵaıyndy kásipkerler Masýd jáne Reza Gahremenı Hasandarǵa alǵystaryn aıtýda.
Sheteldik ınvestorlar astyq qoımasyn qalpyna keltirýge 1 mıllıard teńgeden astam qarjy quıypty. Qysqa merzimde sýmen qamtý jáne kommýnıkasııalyq júıeler qaıta qurylyp, ákimshilik korpýsy, zerthana ǵımaraty, on astyq qoımasy tolyq jóndelgen. Sondaı-aq, zamanalyq talaptaǵy elektrondy avtokólik tarazylary qýattandyrylyp, iske qosyldy. Buǵan qosymsha, 2 shaqyrymdyq kirme temirjol salynyp, vagon tarazysy qurastyrylyp jatqanyn bildik. Qazir munda aýyldyń 45 turǵyny turaqty jumysqa tartylǵan. Bolashaqta bul kórsetkish 150-ge jetedi dep josparlanýda.
Senimdi ınvestordyń kelýi aýyl ómirin árlendirgenin de aıtý lazym. Byltyrǵy jazda aýylaralyq joldar jóndelip, aýlalar tazartyldy jáne belgisiz jaýynger eskertkishi jańartyldy. «Agro Hup Azııa-2014» JShS basshylyǵy zeınetkerlerge, muqtaj jandarǵa qamqorlyq jasap, merekelik sharalarǵa aqshalaı jáne materıaldyq kómek kórsetýde. Jergilikti mektep, aýrýhana, balabaqshany kútip ustaýǵa da ınvestorlar belsene atsalysady eken.
Qazirgi kúni Masýd Hasannyń komandasy toqtap qalǵan dıirmendi, gaz jáne dızel otynymen jumys isteıtin astyq keptirý qondyrǵysyn iske qosý jumystaryn atqarýda. Kókshetaýdaǵy «Novo-Pek» kásipornymen jasalǵan mámilege sáıkes, astyqty 10 tonnalyq sıymdylyqtaǵy qaptarǵa tıeýge baǵyttalǵan jańa jabdyqtar da satyp alynypty. Eń bastysy, turǵyndardyń ótinishi boıynsha naýbaıhana qaıta qurylyp, táýligine 500 bólke nan shyǵarylyp, arzan baǵamen satylyp jatqanyna jurtshylyq dán rıza.
Baqbergen AMALBEK,
«Egemen Qazaqstan».
Aqmola oblysy,
Jarqaıyń aýdany.
Sýrette: Irandyq ınvestor Gahremenı Masýd Hasan.