Bul О́skemenniń aýa basseınin tazalaýǵa úles qosady
Elimizdegi eń iri kásiporyndardyń biri sanalatyn «Qazsınk» JShS qaıta jańǵyrtýdan ótken qorǵasyn zaýytynyń 2015 jylǵy jumysyn qorytyndylady. Jańa zaýyttyń ekologııalyq tıimdiligi aıtarlyqtaı nátıje berip otyr. Atap aıtqanda, О́skemen metallýrgııalyq kesheniniń atmosferaǵa kúkirt dıoksıdin shyǵarýy 44 paıyzǵa deıin qysqarǵan. Bul aldyn-ala jasalǵan boljamnan da joǵary. Iаǵnı, jobany daıyndaý men engizý kezinde kórsetkishti 40 paıyzǵa deıin tómendetý josparlanǵan edi. Osy arqyly aýaǵa kúkirt dıoksıdin shyǵarý 14,9 myń tonnaǵa azaıdy. Eń bastysy, álemdik qarjylyq daǵdarys jaǵdaıynda mundaı naqty nátıjege óndiris kólemin kemitpeı jetýdiń mańyzy úlken. О́skemendik metallýrgter oǵan maqsatty jáne turaqty jańǵyrtý esebinen ozyq ári ekologııalyq tehnologııalardy qoldaný arqyly qol jetkizgenin aıtady. Jańǵyrtý jobasy qorǵasyn óndirisi kólemin qorshaǵan ortaǵa qosymsha zııan keltirmeı 40 paıyzǵa arttyrýǵa múmkindik berdi. Máselen, «Isasmelt» jańa balqytý peshi zııandy gazdy tolyǵymen kádege jaratý negizinde naryqta suranysqa ıe taýarlyq ónim – kúkirt qyshqylyn óndiredi.
– 2014-2015 jyldary biz kóptegen jumystardy josparlaǵan bolatynbyz. Júzege asyrylǵan jumystardyń qortyndysyn shyǵara otyryp, óndiriske jańa tehnologııalardy engizýdiń oń áser etkenin senimmen aıta alamyz, – dedi О́skemen metallýrgııalyq kesheni ekologııa jáne eńbek qaýipsizdigin qorǵaý qyzmeti basshysynyń orynbasary Vadım Kýshnarev.
Qorǵasyn zaýytyn jańalaý barysynda shoǵyrlanǵan gazdy qaıta qorytýǵa basymdyq berildi. Bul – óndiristiń tehnologııalyq júıesinde atmosferaǵa kúkirt dıoksıdimen birge kádege asyrylmaǵan «kedeı» aglogazdyń shyǵarylýyna jol bermeıdi. Metallýrgııalyq keshen úderisterin jańa óndiriske kóshirer kezeńde qos tehnologııa alma-kezek qyzmet etse, 2015 jyldyń tamyz aıynan bastap qorǵasyn óndirisi tolyǵymen «Isasmelt» tehnologııasyna aýysty. Osylaısha, qorǵasyn men shań, kómirqyshqyl oksıdi, azot jáne kúkirt dıoksıdi qaldyqtaryn keshendi túrde azaıtýǵa septigin tıgizgen ekologııalyq tıimdiliktiń 2016 jylǵa boljanǵan baǵdarlamasy merziminen buryn oryndaldy.
Jahandyq máseleniń sheshimi bolǵan aýqymdy ekologııalyq jobany engizý arqyly kompanııa mamandary tabıǵatty qorǵaý qyzmetinde usaq-túıektiń bolmaıtyndyǵyna taǵy bir kóz jetkizgenderin aıtady. Mamandar óndiristiń sanıtarlyq normalarǵa tıgizer yqpalyn múmkindiginshe taǵy tómendetpek. Jalpy, О́skemen metallýrgııalyq kesheninde 2013-2016 jyldary qaldyqtardy azaıtý jáne tehnologııalyq gazdy tazalaý boıynsha qural-jabdyqtar jumysyn turaqtandyrý baǵdarlamasy júzege asyryldy. Bul baǵdarlamaǵa salynǵan kapıtaldyń jıyntyq kólemi 1,1 mıllıard teńgeni quraıdy. Qarajattyń basym bóligi kúkirt qyshqyly zaýytynyń qýatyn jańǵyrtýǵa, turaqtandyrýǵa jáne tıimdilik satysyn kóterýge baǵyttaldy. Baǵdarlama sharalary oblystyq prokýratýra men ekologııa departamenti sııaqty ókiletti organdardyń maquldaýyna ıe boldy. Dese de, kásiporyn atalǵan jetistiktermen toqtap qalmaq emes. Búginde 2016-2018 jyldar aralyǵynda júzege asyrylýy tıis gazdy tazalaý quraldarynyń tıimdiligin kóterý, jetildirý, jańartý jáne aýystyrý boıynsha jańa baǵdarlama iske qosyldy.
О́tken jyldyń sońynda oblystyq prokýratýranyń keńeıtilgen otyrysynda О́skemenniń aýa qabatyn qorǵaýdaǵy zańdylyqtardyń saqtalýy baǵytynda kásiporynnyń júrgizgen jumysyna oń baǵa berildi. Atap aıtqanda, oblys prokýrory Baǵban Táıimbetov «Qazsınk» – ekologııany jaqsartý salasynda turaqty jumys júrgizip kele jatqan sanaýly kásiporyndardyń biri. О́ndiriske ozyq tehnologııalardy engizip, tabıǵatty qorǵaýdaǵy is-sharalar josparyn oryndap keledi, dedi. Sondaı-aq, oblys prokýrory ónerkásiptik kásiporyndar men memlekettik qurylymdardy zııandy qaldyqtardy tómendetý jumystaryn odan ári jalǵastyrýǵa shaqyrdy.
Kásiporyn 1997-2015 jyldary О́skemen qalasynyń aýa qabatyndaǵy kúkirtti gaz qaldyqtaryn túbegeıli tómendetýdiń bas baǵdarlamasyna 315 mıllıon dollar qarajat jumsaǵan eken. Keshendi jumystyń búgingi nátıjesi teńdessiz. Iаǵnı, «Qazsınk» qurylǵan kezdegi atmosferaǵa shyǵarylatyn zııandy qaldyq kólemi jylyna 69 myń tonnany qurasa, qazir 19,1 tonnany qurap, 72,3 paıyzǵa tómendedi. Degenmen, «Qazsınktiń» jumsaǵan kúsh-jigeri qala atmosferasynyń jalpy jaǵdaıynda baıqalmaıtynyn aıtý kerek. Oblys ortalyǵy aýa basseıniniń jaǵdaıy kásiporyn qol jetkizgen tómengi kórsetkishke saı emes, aýadaǵy kúkirt qyshqylynyń shoǵyrlanýy mólsherden tys kúıinde qalyp otyr. Kásiporyn tarapynan qorǵasyn zaýyty qosylǵanǵa deıin 1 shekti konsentrasııa kórsetkishine qol jetkizilse de, 2015 jyly qaladaǵy jalpy lastaný kórsetkishi 1,7-2 shekti konsentrasııasyna teń boldy. Al kásiporyn júrgizgen sharalardy esepke alǵanda, kúkirt dıoksıdiniń shoǵyrlanýy 1 shekti konsentrasııadan tómen bolýy tıis edi. Kúkirt qyshqyly gazynyń qosymsha kólemi qaıdan, qandaı kózderden paıda bolyp jatqany ázirge belgisiz. Sondyqtan, kásiporyn menshikti qaldyq kózderine baqylaý júrgizetin esep quraldaryn avtomattandyrylǵan júıege kóshirdi. «Metallýrgııalyq keshenniń qaldyqtaryn túnde jekelegen azamattardyń «jiberýi» múmkin» degen sybystardy anyqtaý maqsatynda óz sanıtarlyq aýmaǵyn túnde ólsheýdi qarjylandyrýǵa kóshti. Qaldyqtardyń belgilengen talaptan joǵarylyǵyn nemese «túnde dúrkin-dúrkin qaldyqtar shyǵarylady» degen sózderdi zerdeleý úshin jumys júrgizgen «Qazgıdromet» RMK ázirge zaýyt aýmaǵynan normadan tys gaz mólsheri tirkelmegenin málimdedi. Árıne, metallýrgııalyq óndiris táýlik boıy jumys istep, úzdiksiz metall óndiretindikten, ony anyqtaýdyń qıynǵa túsetini ras. Gazdy jınaqtaý nemese áldebir qoımada saqtap otyrý múmkin emes. Bul – elektr qýatyn óndirý sııaqty úderis. Onyń ústine, gazdy tazalaý jumysy óndiristiń biregeı tehnologııasymen tyǵyz baılanysty. Sondyqtan, gazdyń birde-bir tekshe metri qala atmosferasyna tazalanbaı shyǵarylmaıdy. Al onyń tazalaý tıimdiligi 99 paıyzǵa teń, deıdi mamandar.
Qala aspanynda kúkirt dıoksıdiniń shoǵyrlanýy normadan joǵary kúıinde qalyp otyr. Memlekettik organdar oǵan jaýap bergen joq. Bıyl qańtarda ótken sońǵy tekserý kásiporynnyń normadan aspaǵanyn taǵy rastady. Biz aýaǵa shyǵarylatyn zııandy qaldyqtardyń ár gramyna qarjy tóleımiz, oǵan jyl saıyn bir mıllıard teńge jumsalady. Sondyqtan, bizge artyq qaldyq shyǵarý tıimsiz, dedi kásiporynnyń bas ekology Qaztaı Tákeev. Ol halyq arasynda gazdy atmosferaǵa birden jiberetini týraly aıtylyp júrgenin biletinin, alaıda, kompanııa úshin qaldyqty qaıta óńdep, odan kúkirt qyshqylyn alýdyń tıimdi ekendigin, bul ónim naryqta joǵary baǵalanatyndyǵyn aıtty.
Jalpy alǵanda, О́skemendegi metallýrgııa kesheniniń jańa óndirisi sanıtarlyq talaptarǵa sáıkes aýany qorǵaý baǵdarlamasyn júzege asyryp, ózine júktelgen mindetti oryndady. Biraq, qala atmosferasyndaǵy kúkirt dıoksıdiniń bógde kózderge baılanysty máselesi áli ashyq kúıinde. Degenmen, óskemendik turǵyndar qalanyń burynǵydaı ıisi muryn jaratyn gazdan arylǵanyn aıtady.
Dýman ANASh,
«Egemen Qazaqstan».
О́SKEMEN.