Túrki akademııasynyń tartýy

93 atalymdaǵy kitaptar áz Naýryz qarsańyndaǵy amal kúni Astanadaǵy Ulttyq akademııalyq kitaphanasyna tabys etildi Keshe Túrki akademııasy halyqaralyq uıymy Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq akademııalyq kitaphanasynda óz tarapynan jaryq kórgen kitaptardyń jáne www.twesco.org aqparattyq, ǵylymı-tanymdyq portalynyń tanystyrylymyn ótkizdi. Osylaısha akademııa jyl basy – Naýryz merekesi qarsańynda, sondaı-aq, Kórisý kúnine oraı áriptes uıymǵa 90-nan astam atalym boıynsha baǵaly basylymdardy tartý etti. Alqaly basqosýǵa osy tanystyrylǵan kitaptardyń birqatar avtorlary, ulttyq-mádenı ortalyqtar jetekshileri, belgili ǵalymdar, mádenıet jáne qoǵam qaıratkerleri men zııaly qaýym ókilderi qatysty. Saltanatty jıyndy quttyqtaý sózimen ashqan Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń jaýapty hatshysy Qýatjan Ýálıev kezinde Elbasy bastamasymen ashylǵan halyqaralyq Túrki akademııasynyń bul kúnde kemeldene tolysyp, el men eldi týys­tyratyn qanshama ıgi isterdiń uıytqysy bolyp otyrǵandyǵyn tilge tıek etti. Sonyń bir parasy halqymyzdyń izgilikti dástúrlerin jańǵyrtýynan kórinedi. Dúnıedegi baılyqtyń úlkeni, aqyldyń keni kitap bolsa, osy tom-tom kitaphanalardy syılaý dástúrin kórnekti memleket qaıratkeri, professor Myrzataı Joldasbekov aǵa bastap berip, ol kisi ótken jyly 9500 kitaptan turatyn búkil kitaphanasyn, qanshama ba­ǵaly jádigerlerin Ulttyq aka­­demııalyq kitaphanaǵa syılap edi. Bul bastamany ilgeri jalǵaǵan Qadyr Myrza Áliniń otbasy ulttyń kemeńger aqynnyń 10500 tomdyq kitaphanasyn Oral qalasynyń oqyrman qaýymyna tartý etti. Osynaý ónege bul kúnde respýblıkada qanatyn jaıa tústi. Sonyń bir mysaly – Túrki akademııasynyń búgingi qutty qadamy. Bul tartý kitaptar Ulttyq akademııalyq kitaphananyń Myr­zataı Joldasbekov atyndaǵy zalynan oryn alýynyń ózi óte bir súıinishti nyshan. Tartý etilgen kitaptardyń lentasyn saltanatty túrde qıǵan ult rýhanııatynyń abyzy Myrzataı Joldasbekov Halyqaralyq Túrki akademııasynyń shyn máninde túrkitaný ǵylymynyń tiregine aınalǵanyn atap ótip, jaqsy je­tistikterdiń osylaısha basy-qasynda bola berýdi násip etýin tiledi. Budan buryn da Qazaqstan Úkimetiniń basshysy Kárim Má­simov te 6000 kitaptan turatyn ǵajap kitaphanasyn syıǵa tartqan eken. Al Myrzekeń ózi bolsa, ki­taphanasyn syılaǵannan bergi ýaqytta qolǵa túsken 350 kitapty qosymsha tartý etipti. Akademııa basshysy Darhan Qydyráli kópshilik nazaryna usynylyp otyrǵan kitaptar negizinen Halyqaralyq Túrki akademııasyn qurýshy memleketter prezıdentteriniń Túrki Keńesi sammıtterindegi tapsyrmalaryn júzege asyrý negizinde jaryq kórgendigin qadap aıtty. Akademııa ózi jumys isteı bastaǵan 5 jyl ishinde barlyǵy 93 atalym boıynsha kitaptar ázirlep shyǵarǵan. 2015 jyly 42 kitap jaryq kóripti. Olardyń ishinde «Túrki halyqtarynyń jylqy mádenıeti» (avtory A.Toqtabaı), «Altaı Respýblıkasynyń kóne túrki jazba eskertkishteri atlasy» (orys, túrik tilderinde, avtorlary – K.Konkobaev. N.Ýseev, K.Shabdanalıev), kólemi 88,5 baspa tabaq (1416 bet) bolatyn «Manas» ensıklopedııasy men «Manas» sózdigi (jalpy redaksııasyn basqarǵan – akademık A.Akmatalıev), kórnekti abaıta­nýshy M.Myrzahmetulynyń Abaıdyń 170 jyldyǵy aıasynda jaryq kórgen «Muhtar Áýezov abaıtanýshy ǵulama», «Abaıdy oqy, tańyrqa...», «Hakim Abaı murasyn tanyp bilýdiń 125 (1889-2014) jyldyq tarıhynan» atty úsh eńbegi, sondaı-aq, belgili shy­ǵystanýshy K.Hafızovanyń «О́r­kenıetter dıalogy», «О́rkenıetter toǵysyndaǵy shyǵys dıplomatııasy» atty kitaptary qatarly ir­geli jobalar boıynsha jaryq kór­gen biregeı basylymdar bar. Sondaı-aq, bul oraıda Ja­rylqap Beısenbaıulynyń «Or­talyq Azııadaǵy Arǵytúrk sıpatty mádenıetter: etnotektik aspektiler», Sultanhan Aqqul­unyń «Álıhan Bókeıhan já­ne Túrki dúnıesi», Tursynhan Zá­kenulynyń «Oıratnama. Jońǵarııa memleketiniń qalyptasýy men damýy jáne joıylýy», Álimǵazy Dáýlethannyń «Ejelgi jáne orta ǵasyrdaǵy túrkiler: tarı­hı zertteýler» atty jáne basqa ba­sylymdardyń oqyrman kóz­aıy­myna aınalary sózsiz. 2015 jyly akademııada shyqqan ki­taptardy ázirleýge Ázerbaıjan, Majarstan,   Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Moń­ǵolııa, Nıderland, О́zbekstan já­ne Ýkraınadan 15 sheteldik ǵalym atsalysyp, 6 tilde, atap aıtqanda, aǵylshyn, ázerbaıjan, qazaq, qyrǵyz, túrik jáne orys tilderinde jaryq kórgenin atap aıtý kerek. О́tken jyldyń basty taqyryby bolǵan Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵyna arnalǵan eki eńbek jarııalanypty. Budan bólek, tarıh, arheologııa jáne etnografııa boıynsha – 15, ádebıet, folklor jáne óner boıynsha – 13, til jáne lıngvıstıka boıynsha – 6, «Tuǵyrly tulǵalar» serııasymen 6 eńbek jaryq kórgen. Sonymen birge, osy shara aıa­synda akademııa basshysy D.Qydyráli túrki áleminiń or­taq aqparattyq keńistigin qa­lyptastyrý maqsatynda ashyl­ǵan Halyqaralyq Túrki aka­demııasynyń www.twesco.org aqparattyq, ǵylymı-tanymdyq portalyn tanystyrdy. Túrki álemindegi ǵylymı, mádenı ja­­­ńalyqtarmen, ǵylymı-ta­nym­dyq derektermen jáne aka­de­mııanyń tynys-tir­shili­ginen qazaq, túrik, aǵylshyn jáne orys tilderinde bólisip oty­ra­­tyn biryńǵaı portal 2015 jyl­dyń qyrkúıek aıynan bas­tap jumys istep keledi. Budan keıin sóz alǵan akademıkter Bolat Kómekov, Seıit Qasqabasov, Qazaqstan Jazýshylar odaǵy basqarmasynyń tóraǵasy, senator Nurlan Orazalın, bel­gili antropolog ǵalym Orazaq Ysmaǵulov, qytaıtanýshy avtor Klara Hafızova, tarıhshy ǵalym Ahmet Toqtabaı, ádebıetshi Álimǵazy Dáýlethan jáne qoǵam qaıratkeri Orazkúl Asanǵazy túrki áleminiń kóptomdyq ortaq tarıhyn jazý, túrki halyqtarynyń rýhanı órkenıetin jer júzine tanymal etip álemdik deńgeıge kóterý, túrkologııada burynǵy ket­ken qatelikterdi túzetý jáne budan bylaı burmalaýshylyqtarǵa jol bermeý, jańa taqyryptardy jatpaı-turmaı ıgerý haqynda óz oılaryn janashyrlyqpen ortaǵa saldy. Qorǵanbek AMANJOL, «Egemen Qazaqstan». Sýretti túsirgen Erlan OMAROV.