«Ǵylymy joq eldiń bolashaǵy joq». Ál-Farabı babamyzdan qalǵan osyndaı ulaǵatty sóz bar. Jasyratyny joq, osy kúnge deıin ǵylymı-zertteý jumystardyń nátıjelerin naqty óndiriske engizý máselesi zańdy túrde sheshilmeı keldi. Iаǵnı, ónertapqyshtar jańalyq ashyp jatyr, biraq iske asyp jatqany sırek. Naqty aıtsaq, ǵylymı jobalardyń nátıjelerin óndiriske engizý mehanızmin retteıtin normatıvtik qujat bolǵan joq. Al sondaı qujat bolmaǵandyqtan osy jumysty qarjylandyrý máselesi de tolyq sheshilmedi.
«Jańa tehnologııalyq tolqyn jalyna jarmasyp, teńdessiz ınnovasııalar jasaý barlyq eldiń qolynan kele bermeıdi. Sondyqtan, aýqymdy halyqaralyq ǵylymı-zertteý jobalaryna qatysýymyz qajet», degen Elbasy N. Nazarbaev ınnovasııalyq zertteýlerdi damytýdyń jańa saıasatyn usynǵan bolatyn. Mine, endi jaqynda «Ǵylymı jáne ǵylymı tehnıkalyq qyzmet nátıjelerin kommersııalandyrý týraly» zań qabyldandy. «Bul zań Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy ǵylymı jáne ǵylymı tehnıkalyq qyzmettiń nátıjelerin kommersııalandyrý júıesiniń qyzmetin júzege asyrýǵa baılanysty qoǵamdyq qatynastardy, sondaı-aq, kommersııalandyrý úderisteri men ǵylymı jáne ǵylymı-tehnıkalyq qyzmettiń nátıjelerin kommersııalandyrýdyń memlekettik kepildik berilgen qoldaý tetikterin retteıtin bolady», deıdi bul jóninde ónertapqysh Seıithan Qoıbaqov.
Professor Seıithan Qoıbaqovtyń esimi jambyldyqtarǵa jaqsy tanys. Ǵylymǵa qosqan qomaqty úlesi úshin birqatar marapattarǵa ıe bolǵan Seıithan Meldebekuly tehnıkalyq progreske qosqan úlesi jáne ónertabys salasyndaǵy jemisti qyzmeti úshin «Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen ónertapqyshy» ataǵyn alǵan alǵashqy jambyldyq azamat. Seıithan aǵanyń ǵylymǵa alǵash túren salýy ótken ǵasyrdyń 80-inshi jyldary Jambyl gıdromelıoratıvtik-qurylys ınstıtýtyn úzdik bitirip shyǵýynan bastalǵan. Ǵylymǵa beıim alǵyr jigit kanal betindegi muzdy burǵylap, onyń qalyńdyǵyn ólsheý, qar úıindileriniń kólemin anyqtaý, kanaldyń qaı bóligine qar qalaı túsetinin aıqyndaý úshin birneshe jyl ýaqytyn sarp etti. Árıne, osynaý zertteý jumystarynyń nátıjeleri arnaıy formýlalarǵa túsirilip, odan esep-qısapqa, kóptegen syzýlar men kestelerge, sýret-shemalarǵa aınaldy. Ǵylymı izdeniste júrgen ol tuńǵysh ret borasyn qar sýyrý sebebinen gıdrotehnıkalyq qurylymdarda, avtomobıl jáne temirjoldarda qar úıindisi paıda bolý mehanızmin anyqtap, sol arqyly alǵashqy bolyp qar úıindisiniń esebi metodıkasyn jáne odan paıda bolý qıyndyqtardy boljaý tásilin usynyp, sonyń negizinde qar úıindilerimen kúresýdiń birneshe jańa tásilderin oılap tapty. Onyń ǵylymı jańalyqtaryna KSRO jáne Qazaqstannyń avtorlyq patentteri berildi.
Taǵy bir aıtary, ǵylymǵa tyńnan iz salýǵa talpynyp, tynbaı bıikke órlegen Taraz memlekettik ýnıversıtetiniń jas ǵalymdary elimizde eń kóp patent alady eken. Olar orta eseppen jyl saıyn 45-50 patentke qol jetkizedi. Árıne, jastardyń bul jetistiginde osy bilim ordasynda jemisti eńbek etip júrgen Seıithan Meldebekulynyń qosqan úlesi óte zor. Osy oqý ornyndaǵy «Ýnıversıtettik tehnologııalyq bıznes-ınkýbator» korporatıvtik qory sońǵy bir jylda óz qyzmetiniń baǵyttarynyń birin oqýshylardy ǵylymǵa tartýǵa, olardyń arasynda daryndylardy tabýǵa arnap keledi. Qazirgi ýaqytta «Jas daryn» jobasy keń qanat jaıyp keledi. Atalmysh qor Ulttyq bıznes-reıtıngtiń 2013 jylǵy qorytyndysy boıynsha Jambyl oblysynyń shaǵyn kásiporyndarynyń arasynda úzdik dep tanylyp «Sala kóshbasshysy – 2013» Ulttyq sertıfıkatymen marapattalǵan. Sondaı-aq, ýnıversıtette jastardy ǵylymǵa tartý, ǵylymdaǵy jastarǵa konsýltatıvti kómek berý, jas ǵalymdardyń quqyqtaryn qorǵaý jáne olardyń ǵylymı jumystaryn iske asyrýǵa kómek berý maqsatynda 2008 jyly jas ǵalymdar keńesi óz jumysyn bastap, 2014 jyly elimizdegi ǵylymı ujymdardaǵy jáne joǵary oqý oryndaryndaǵy úzdik jas ǵalymdar keńesi dep tanyldy.
Oralhan DÁÝIT,
«Egemen Qazaqstan».
Jambyl oblysy.