• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
Basty saıtqa ótý
09 Sáýir, 2016

Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń qaýlysy №173

303 ret
kórsetildi

2016 jylǵy 31 naýryz,  Astana, Úkimet Úıi Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń «Qazaqstan Respýblıkasyna sheteldik jumys kúshin tartýǵa arnalǵan kvotany belgileý qaǵıdalaryn jáne Sheteldik qyzmetkerge jumysqa ornalasýǵa jáne jumys berýshilerge sheteldik jumys kúshin tartýǵa ruqsat berýdiń qaǵıdalary men sharttaryn bekitý jáne «Halyqty jumyspen qamtý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń 2001 jylǵy 23 qańtardaǵy Zańyn iske asyrý jónindegi sharalar týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2001 jylǵy 19 maýsymdaǵy № 836 qaýlysyna ózgeris engizý týraly» 2012 jylǵy 13 qańtardaǵy № 45 jáne «Memlekettik turǵyn úı qorynan beriletin turǵyn úılerdi jekeshelendirý qaǵıdalaryn bekitý týraly» 2013 jylǵy 2 shildedegi № 673 qaýlylaryna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti qaýly etedi: 1. Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń keıbir sheshimderine mynadaı ózgerister men tolyqtyrýlar engizilsin: 1) «Qazaqstan Respýblıkasyna sheteldik jumys kúshin tartýǵa arnalǵan kvotany belgileý qaǵıdalaryn jáne Sheteldik qyzmetkerge jumysqa ornalasýǵa jáne jumys berýshilerge sheteldik jumys kúshin tartýǵa ruqsat berýdiń qaǵıdalary men sharttaryn bekitý jáne «Halyqty jumyspen qamtý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń 2001 jylǵy 23 qańtardaǵy Zańyn iske asyrý jónindegi sharalar týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2001 jylǵy 19 maýsymdaǵy № 836 qaýlysyna ózgeris engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2012 jylǵy 13 qańtardaǵy № 45 qaýlysynda (Qazaqstan Respýblıkasynyń PÚAJ-y, 2012 j., № 23, 323-qujat): taqyryp mynadaı redaksııada jazylsyn: «Qazaqstan Respýblıkasyna sheteldik jumys kúshin tartýǵa arnalǵan kvotany belgileý qaǵıdalaryn, Sheteldik qyzmetkerge jumysqa ornalasýǵa, sondaı-aq jumys berýshilerge sheteldik jumys kúshin tartýǵa jáne korporatıvishilik aýystyrý sheńberinde aýystyrylatyn sheteldik qyzmetkerlerdi tartýǵa ruqsattar berý qaǵıdalary men sharttaryn bekitý jáne «Halyqty jumyspen qamtý týraly» 2001 jylǵy 23 qańtardaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyn iske asyrý jónindegi sharalar týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2001 jylǵy 19 maýsymdaǵy № 836 qaýlysyna ózgeris engizý týraly»; 1-tarmaqtyń 2) tarmaqshasy mynadaı redaksııada jazylsyn: «2) Sheteldik qyzmetkerge jumysqa ornalasýǵa, sondaı-aq jumys berýshilerge sheteldik jumys kúshin tartýǵa jáne korporatıvishilik aýystyrý sheńberinde aýystyrylatyn sheteldik qyzmetkerlerdi tartýǵa ruqsattar berý qaǵıdalary men sharttary bekitilsin.»; kórsetilgen qaýlymen bekitilgen Qazaqstan Respýblıkasyna sheteldik jumys kúshin tartýǵa arnalǵan kvotany belgileý qaǵıdalarynda: 2-tarmaqta: mynadaı mazmundaǵy 2-1) tarmaqshamen tolyqtyrylsyn: «2-1) korporatıvishilik aýystyrý – Dúnıejúzilik saýda uıymyna múshe eldiń aýmaǵynda qurylǵan, Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynan tys jerde ornalasqan jáne sonda jumys isteıtin zańdy tulǵada basshy, menedjer nemese maman laýazymynda eńbek qyzmetin júzege asyratyn sheteldikti nemese azamattyǵy joq adamdy osy zańdy tulǵanyń Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynda Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasyna sáıkes qurylǵan fılıaldaryna, enshiles uıymdaryna, ókildikterine eńbek shartynda aıqyndalǵan, biraq úsh jyldan aspaıtyn merzimge, bir jylǵa uzartý quqyǵymen ýaqytsha aýystyrý;»; 5) tarmaqsha mynadaı redaksııada jazylsyn: «5) sheteldik jumys kúshi – maýsymdyq sheteldik qyzmetkerlerdi, jumysqa óz betinshe ornala­satyn qyzmetkerlerdi, sondaı-aq korporatıvishilik aýystyrý sheńberinde eńbek qyzmetin júzege asyratyn sheteldik qyzmetkerlerdi qosa alǵanda, Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynda eńbek qyzmetin júzege asyrý úshin jumys berýshi tartatyn sheteldikter men azamattyǵy joq adamdar;»; 7) tarmaqsha mynadaı redaksııada jazylsyn: «7) sheteldik qyzmetkerler – Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynda eńbek qyzmetin júzege asyrý úshin kelgen nemese jumys berýshiler tartatyn, onyń ishinde korporatıvishilik aýystyrý sheńberinde tartatyn kóship kelýshiler;»; 3-tarmaq mynadaı mazmundaǵy ekinshi bólikpen tolyqtyrylsyn: «Sheteldik jumys kúshin tartýǵa arnalǵan kvota Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti aıqyndaıtyn ekonomıka sektorlarynda korporatıvishilik aýystyrý sheńberinde aýystyrylatyn sheteldik qyzmetkerlerge qoldanylmaıdy.»; kórsetilgen qaýlymen bekitilgen Sheteldik qyzmetkerge jumysqa ornalasýǵa jáne jumys berýshilerge sheteldik jumys kúshin tartýǵa ruqsat berýdiń qaǵıdalary men sharttarynda: taqyryp mynadaı redaksııada jazylsyn: «Sheteldik qyzmetkerge jumysqa ornalasýǵa, sondaı-aq jumys berýshilerge sheteldik jumys kúshin tartýǵa jáne korporatıvishilik aýystyrý sheńberinde aýystyrylatyn sheteldik qyzmetkerlerdi tartýǵa ruqsattar berý qaǵıdalary men sharttary»; 1-tarmaq mynadaı redaksııada jazylsyn: «1. Osy Sheteldik qyzmetkerge jumysqa ornalasýǵa jáne jumys berýshilerge sheteldik jumys kúshin tartýǵa, sondaı-aq korporatıvishilik aýystyrý sheńberinde aýystyrylatyn sheteldik qyzmetkerlerdi tartýǵa ruqsattar berý qaǵıdalary men sharttary (budan ári – Qaǵıdalar) Qazaqstan Respýblıkasynyń «Halyqty jumyspen qamtý týraly» 2001 jylǵy 23 qańtardaǵy jáne «Halyqtyń kóshi-qony týraly» 2011 jylǵy 22 shildedegi Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańdaryna sáıkes ázirlendi. Qaǵıdalar sheteldik qyzmetkerge jumysqa ornalasýǵa jáne jumys berýshilerge sheteldik jumys kúshin tartýǵa, sondaı-aq korporatıvishilik aýystyrý sheńberinde aýystyrylatyn sheteldik qyzmetkerlerdi tartýǵa ruqsattar berý tártibi men sharttaryn aıqyndaıdy.»; 3-tarmaqta: 7) tarmaqsha mynadaı redaksııada jazylsyn: «7) korporatıvishilik aýystyrý – Dúnıejúzilik saýda uıymyna múshe eldiń aýmaǵynda qurylǵan, Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynan tys jerde ornalasqan jáne sonda jumys isteıtin zańdy tulǵada basshy, menedjer nemese maman laýazymynda eńbek qyzmetin júzege asyratyn sheteldikti nemese azamattyǵy joq adamdy osy zańdy tulǵanyń Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynda Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasyna sáıkes qurylǵan fılıaldaryna, enshiles uıymdaryna, ókildikterine eńbek shartynda aıqyndalǵan, biraq úsh jyldan aspaıtyn merzimge, bir jylǵa uzartý quqyǵymen ýaqytsha aýystyrý;»; 14), 15) tarmaqshalar mynadaı redaksııada jazylsyn: «14) sheteldik jumys kúshi – maýsymdyq sheteldik qyzmetkerlerdi, jumysqa óz betinshe ornala­satyn qyzmetkerlerdi, sondaı-aq korporatıvishilik aýystyrý sheńberinde eńbek qyzmetin júzege asyratyn sheteldik qyzmetkerlerdi qosa alǵanda, Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynda eńbek qyzmetin júzege asyrý úshin jumys berýshi tartatyn sheteldikter men azamattyǵy joq adamdar; 15) sheteldik jumys kúshin tartýǵa jáne korporatıvishilik aýystyrý sheńberinde aýystyrylatyn sheteldik qyzmetkerlerdi tartýǵa arnalǵan ruqsat – Qazaqstan Respýblıkasyna sheteldik jumys kúshin tartý úshin jumys berýshige jergilikti atqarýshy organ beretin, osy Qaǵıdalarǵa 2-qosymshaǵa sáıkes belgilengen nysandaǵy qujat;»; 20) tarmaqsha mynadaı redaksııada jazylsyn: «20) sheteldik qyzmetkerler – Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynda eńbek qyzmetin júzege asyrý úshin kelgen nemese jumys berýshiler tartatyn, onyń ishinde korporatıvishilik aýystyrý sheńberinde tartatyn kóship kelýshiler;»; bólimniń taqyryby mynadaı redaksııada jazylsyn: «2. Sheteldik qyzmetkerge jumysqa ornalasýǵa, sondaı-aq jumys berýshilerge sheteldik jumys kúshin tartýǵa jáne korporatıvishilik aýystyrý sheńberinde aýystyrylatyn sheteldik qyzmet­kerlerdi tartýǵa ruqsattar berý tártibi men sharttary»; 8-tarmaqta: úshinshi bóliktiń 4) tarmaqshasy mynadaı redaksııada jazylsyn: «4) korporatıvishilik aýystyrý sheńberinde beriletin ruqsattarǵa qoldanylmaıdy.»; tórtinshi bólik alyp tastalsyn; 11-tarmaq mynadaı redaksııada jazylsyn: «11. Osy Qaǵıdalardyń 10, 16, 34, 36, 49-tarmaqtarynda kózdelgen qujattar tolyq kólemde berilmegen jáne (nemese) belgilengen nysan boıynsha toltyrylmaǵan jaǵdaıda, ýákiletti organnyń qyzmetkeri olar kelip túsken kúnnen bastap bir jumys kúni ishinde ótinishti qabyldaýdan bas tartady jáne jumys berýshige qujattardy qabyldaýdan bas tartylǵany týraly (berilmegen jáne (nemese) belgilengen nysan boıynsha toltyrylmaǵan qujattardy kórsete otyryp) jazbasha negizdeme beredi. Ýákiletti organnyń qyzmetkeri qujattardy qabyldaǵan kezde qabyldanǵan qujattardyń tizbesin kórsete otyryp qolhat beredi.»; 13-tarmaqta: mynadaı mazmundaǵy ekinshi bólikpen tolyqtyrylsyn: «Ýákiletti organ biliktilikke saı keletin kandıdatýralardy jumys izdep kelgen jáne jumyspen qamtýǵa járdemdesýdiń belsendi sharalaryna qatysqan Qazaqstan Respýblıkasy azamattarynyń arasynan izdestirýdi júzege asyrady.»; ekinshi bólik mynadaı redaksııada jazylsyn: «Ýákiletti organ jumys berýshiniń sheteldik jumys kúshin tartýǵa ruqsat berý týraly ótinishin qabyldaýdy bos jumys oryndary (bos laýazymdar) týraly málimetter berilgen kúnnen bastap kúntizbelik on bes kún ótken soń jáne kúntizbelik alpys kúnnen asyrmaı júzege asyrady.»; mynadaı mazmundaǵy tórtinshi bólikpen tolyqtyrylsyn: «Sheteldik qyzmetkerlerdi korporatıvishilik aýystyrý sheńberinde tartqan kezde ishki eńbek nary­ǵynda tıisti kandıdatýralardy izdestirý osy Qaǵıdalardyń 61-8-tarmaǵyna sáıkes júzege asyrylady.»; 37-tarmaqtyń birinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn: «Ýákiletti organ berilgen qujattardyń negizinde qujattar qabyldanǵan kúnnen bastap eki jumys kúni ishinde sheteldik jumys kúshin tartýǵa arnalǵan ruqsatty uzartý nemese uzartýdan bas tartý týraly sheshim qabyldaıdy.»; 41, 42, 43, 44, 44-1 jáne 45-tarmaqtar alyp tastalsyn; mynadaı mazmundaǵy kishi bólimmen tolyqtyrylsyn: «Korporatıvishilik aýystyrý sheńberinde aýystyrylatyn sheteldik qyzmetkerlerdi tartýǵa ruqsattar berý jáne olardy uzartý sharttary men tártibi 61-1. Korporatıvishilik aýystyrý sheńberinde aýystyrylatyn sheteldik qyzmetkerlerdi tartý osy Qaǵıdalarǵa 12-qosymshaǵa sáıkes ekonomıka sektorlarynda júzege asyrylady. 61-2. Korporatıvishilik aýystyrý sheńberinde sheteldik qyzmetkerlerdi tartýǵa ruqsat alý úshin jumys berýshi «E-lısenzııalaý» memlekettik derekqory» aqparattyq júıesi arqyly ne qaǵaz túrinde sheteldik jumys kúshiniń eńbek qyzmeti júzege asyrylatyn jerdegi ýákiletti organǵa osy Qaǵıdalarǵa 14-qosymshaǵa sáıkes qujattardy qosa bere otyryp, osy Qaǵıdalarǵa 13-qosymshaǵa sáıkes nysan boıynsha ótinish beredi. 61-3. Sheteldik zańdy tulǵanyń úlestes tulǵasynyń sheteldik jumys kúshin tartýy korpo­ratıvishilik aýystyrý sheńberinde aýystyrylatyn sheteldik qyzmetkerlerdi tartýǵa ruqsattar berý jáne olardy uzartý úshin belgilengen sharttarda jáne tártippen júzege asyrylady. 61-4. Korporatıvishilik aýystyrý sheńberinde sheteldik qyzmetkerlerdi tartý sharttaryn aıqyndaý maqsatynda qyzmetkerlerdiń mynadaı sanattary belgilenedi: 1) basshylar – korporatıvishilik aýystyrýdy júzege asyratyn zańdy tulǵa sheginde joǵary laýazymdardy atqaratyn: uıymdy tikeleı basqarýdy júzege asyratyn; uıymnyń maqsattary men saıasatyn aıqyndaıtyn; sheshimder qabyldaýǵa keń ókilettikteri bar; dırektorlar keńesinen nemese uıym aksıonerlerinen tek jalpy nusqaýlar alatyn; uıymǵa tikeleı qyzmetter kórsetýmen baılanysty mindetterdi oryndamaıtyn adamdar; 2) menedjerler – korporatıvishilik aýystyrýdy júzege asyratyn zańdy tulǵa sheginde joǵary laýazymdardy atqaratyn, kásiptik biliktilik deńgeıi joǵary jáne tıisti salada menedjer pozısııasyndaǵy jumys tájirıbesi bar adamdar jáne olar: uıymdy, uıymnyń departamentin nemese basqarmasyn basqarady; basqa basshy kásiptik nemese ákimshilik qyzmetkerlerdiń jumysyna basshylyq etedi jáne baqylaıdy; personaldy jumysqa alýǵa jáne jumystan bosatýǵa, jumysqa alýǵa, jumystan bosatýǵa usynys jasaýǵa jáne basqa da is-qımyl jasaýǵa quqyǵy bar; joǵary turǵan basshylardan, dırektorlar keńesinen nemese uıym aksıonerlerinen tek jalpy nusqaýlyqtar nemese nusqaý alady. Qyzmetter kórsetý úshin qajetti fýnksııalardy tikeleı júzege asyratyn qyzmetkerler atalǵan sanatqa qosylmaıdy; 3) mamandar – korporatıvishilik aýystyrýdy júzege asyratyn zańdy tulǵa sheginde joǵary laýazymdardy atqaratyn, joǵary deńgeıdegi arnaıy jáne (nemese) biregeı bilimi men daǵdylary, belgili bir salada nemese ǵylymda uıymnyń beıini boıynsha qyzmetter kórsetý, ǵylymı-zertteý jabdyǵyn, ozyńqy tehnologııalar men tehnıkany, olardy basqarý ádisterin qoldaný úshin qajetti aıtarlyqtaı jumys tájirıbesi bar adamdar. Osyndaı bilim men daǵdylardy baǵalaý kezinde uıymnyń beıini boıynsha kásiptik biliminiń bolýyn ǵana emes, sondaı-aq jumys túrlerine nemese uıymnyń qyzmetine sáıkes keletin, arnaıy tehnıkalyq bilimderdi talap etetin joǵary deńgeıdegi biliktiligin, onyń ishinde tıisti akkredıttelgen kásiptik qaýymdastyqtardaǵy músheligin eskergen jón. 61-5. Korporatıvishilik aýystyrý sheńberinde sheteldik qyzmetkerlerdi tartýǵa arnalǵan ruqsat basshyda, menedjerde jáne mamanda Dúnıejúzilik saýda uıymyna múshe eldiń aýmaǵynda qurylǵan, Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynan tys jerde ornalasqan jáne sonda jumys isteıtin, sheńberinde korporatıvishilik aýystyrý júzege asyrylatyn zańdy tulǵada keminde bir jyl jumys tájirıbesiniń bolýy jáne sheteldik qyzmetkerlerdiń Qazaqstan Respýblıkasynda qoldanylatyn Basshylar, mamandar jáne basqa da qyzmetshiler laýazymdarynyń biliktilik anyqtamalyǵyna, basshylar, mamandar jáne basqa da qyzmetshiler laýazymdarynyń úlgilik biliktilik sıpattamalaryna, sondaı-aq 01-99 «Kásipter synyptaýyshy» Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik synyptaýyshyna sáıkes biliktilik talaptaryna sáıkes kelýi shartymen beriledi. Korporatıvishilik aýystyrý sheńberinde aýystyrylatyn basshylar men menedjerlerdiń laýazymdary Basshylar, mamandar jáne basqa da qyzmetshiler laýazymdarynyń biliktilik anyqtamalyǵyna, basshylar, mamandar jáne basqa da qyzmetshiler laýazymdarynyń úlgilik biliktilik sıpattamalaryna, sondaı-aq 01-99 «Kásipter synyptaýyshy» Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik synyptaýyshyna sáıkes basshylar laýazymdary úshin belgilengen biliktilik talaptaryna sáıkes kelýge tıis. Korporatıvishilik aýystyrý sheńberinde aýystyrylatyn mamandardyń laýazymdary Basshylar, mamandar jáne basqa da qyzmetshiler laýazymdarynyń biliktilik anyqtamalyǵyna, basshylar, mamandar jáne basqa da qyzmetshiler laýazymdarynyń úlgilik biliktilik sıpattamalaryna, sondaı-aq 01-99 «Kásipter synyptaýyshy» Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik synyptaýyshyna sáıkes mamandar laýazymdary úshin belgilengen biliktilik talaptaryna sáıkes kelýge tıis. 61-6. Sheteldik qyzmetkerdi basshylar laýazymdaryna tartqan kezde Qazaqstan Respýblıkasy azamattarynyń sanyna qatynasyn saqtaý jónindegi talaptar qoldanylmaıdy. 61-7. Menedjerler men mamandardy korporatıvishilik aýystyrý eńbek jónindegi ýákiletti organ aıqyndaıtyn sheteldik qyzmetkerler sanynyń qazaqstandyq kadrlar sanyna paıyzdyq qatynasynyń saqtalýy eskerile otyryp júzege asyrylady. 61-8. Ishki eńbek naryǵynda menedjer jáne maman laýazymdaryna tıisti kandıdatýralardy izdestirýdi jumys berýshi «Halyqty jumyspen qamtý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Zańynyń 9-baby 2-tarmaǵynyń 2) tarmaqshasyna sáıkes bos jumys oryndary (bos laýazymdar) týraly málimetterdi ruqsat berý ne ony uzartý týraly ótinish berilgenge deıin keminde kúntizbelik on bes kún buryn jáne kúntizbelik alpys kúnnen asyrmaı sheteldik jumys kúshiniń eńbek qyzmeti júzege asyrylatyn jerdegi ýákiletti organǵa jiberý arqyly júzege asyrady. Osy tarmaq sheteldik qyzmetkerdi basshy sanatyna tartqan kezde, sondaı-aq korporatıvishilik aýystyrý sheńberinde aýystyrylatyn sheteldik jumys kúshin tartýǵa arnalǵan buryn berilgen ruqsatty uzartqan kezde qoldanylmaıdy. 61-9. Ýákiletti organ ruqsattardy bergen kezde jumys berýshimen kelisý boıynsha oǵan mynadaı erekshe sharttardy júkteıdi: 1) Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattaryn tartylatyn sheteldik qyzmetkerdiń mamandyǵy boıynsha kásiptik daıarlaý; 2) Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattaryn tartylatyn sheteldik qyzmetkerdiń mamandyǵy boıynsha qaıta daıarlaý; 3) tartylatyn sheteldik qyzmetkerdiń mamandyǵy boıynsha Qazaqstan Respýblıkasy azamattarynyń biliktiligin arttyrý; 4) Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattary úshin sheteldik jumys kúshi tartylatyn laýazymdarǵa sáıkes keletin qosymsha jumys oryndaryn qurý. 61-10. Mynalardy korporatıvishilik aýystyrý kezinde: 1) menedjerdi – jumys berýshi osy Qaǵıdalardyń 61-9-tarmaǵynyń 2), 3) jáne 4) tarmaqshalarynda kózdelgen sharttardyń birin tańdaıdy; 2) mamandy – jumys berýshi osy Qaǵıdalardyń 61-9-tarmaǵynyń 1) jáne 4) tarmaqshalarynda kózdelgen sharttardyń birin tańdaıdy. Kásiptik daıarlanýǵa jáne (nemese) qaıta daıarlaýǵa jáne (nemese) biliktiligin arttyrýǵa tıis Qazaqstan Respýblıkasy azamattarynyń sany jáne (nemese) qurylatyn qosymsha jumys oryn­darynyń sany sheteldik jumys kúshin tartýǵa beriletin ruqsattardyń sanyna sáıkes kelýge tıis. 61-11. Sheteldik jumys kúshin tartýǵa arnalǵan ruqsattardyń: 1) osy Qaǵıdalardyń 61-9-tarmaǵynyń 2), 3), 4) tarmaqshalarynda kózdelgen erekshe sharttaryn oryndaý ruqsattyń qoldanylý merzimi ishinde júrgiziledi; 2) osy Qaǵıdalardyń 61-9-tarmaǵynyń 1) tarmaqshasynda kózdelgen erekshe sharttardy oryndaý ruqsattyń qoldanylý merzimi ishinde bastalady. 61-12. Korporatıvishilik aýystyrý sheńberinde sheteldik jumys kúshin tartýǵa arnalǵan ruqsattar eńbek shartynda kórsetilgen aýystyrý merzimine, biraq úsh jyldan aspaıtyn merzimge, keminde bir ret on eki aıǵa uzartý quqyǵymen beriledi. 61-13. Qujattar tolyq kólemde berilmegen jáne (nemese) osy Qaǵıdalarǵa 13 jáne 14-qosymshalarda kózdelgen belgilengen nysan boıynsha toltyrylmaǵan jaǵdaıda, ýákiletti organnyń qyzmetkeri olar kelip túsken kúnnen bastap bir jumys kúni ishinde ótinishti qabyldaýdan bas tartady jáne jumys berýshige qujattardy qabyldaýdan bas tartylǵany týraly (berilmegen jáne (nemese) belgilengen nysan boıynsha toltyrylmaǵan qujattardy kórsete otyryp) jazbasha negizdeme beredi. Qujattardy qabyldaǵan kezde ýákiletti organnyń qyzmetkeri qabyldanǵan qujattardyń tizbesin kórsete otyryp qolhat beredi. 61-14. Sheteldik jumys kúshin tartýǵa arnalǵan ruqsatty berý nemese berýden bas tartý týraly sheshimdi osy Qaǵıdalardyń 22, 23, 24 jáne 25-tarmaqtaryna sáıkes qurylatyn Komıssııanyń usynymy boıynsha ýákiletti organ shyǵarady. 61-15. Ýákiletti organ korporatıvishilik aýystyrý sheńberinde sheteldik jumys kúshin tartýǵa ruqsat berý týraly sheshim shyǵarǵan kezde ýákiletti organ ruqsatty «E-lısenzııalaý» memlekettik derekqory» aqparattyq júıesi arqyly beredi ne ruqsat berý týraly jazbasha habarlamany alǵan kúnnen bastap úsh jumys kúni ótken soń jumys berýshi ruqsatty alýǵa kelmegen jaǵdaıda poshtalyq jóneltilimdi alý týraly habarlama ala otyryp, ruqsatty jumys berýshiniń tirkelgen mekenjaıy boıynsha poshta arqyly jiberedi. Ýákiletti organ ruqsat berýden bas tartý týraly sheshim shyǵarǵan kezde ýákiletti organ osy Qaǵıdalardyń 61-17-tarmaǵyna sáıkes negizdemelerdi kórsete otyryp, «E-lısenzııalaý» memlekettik derekqory» aqparattyq júıesi arqyly habarlama jiberedi ne poshtalyq jóneltilimdi alý týraly habarlama ala otyryp, habarlamany jumys berýshiniń tirkelgen mekenjaıy boıynsha poshta arqyly jiberedi. 61-16. Korporatıvishilik aýystyrý sheńberinde sheteldik jumys kúshin tartqan kezde sheteldik jumys kúshiniń Qazaqstan Respýblıkasynan ketýine kepildik beretin qujattar ýákiletti organǵa berilmeıdi. 61-17. Korporatıvishilik aýystyrý sheńberinde sheteldik jumys kúshin tartýǵa arnalǵan ruqsat mynadaı: 1) jumys berýshi eńbek jónindegi ýákiletti organ aıqyndaıtyn sheteldik qyzmetkerler sanynyń qazaqstandyq kadrlar sanyna paıyzdyq qatynasyn saqtamaǵan; 2) ishki eńbek naryǵynda tıisti usynystar bolǵan; 3) jumys berýshiniń sheteldik qyzmetkerlerdi ruqsatsyz tartý faktisi anyqtalǵan. Mundaı jaǵdaıda osyndaı fakti anyqtalǵan kúnnen bastap on eki aı boıy jańa ruqsattar berilmeıdi; 4) ótken jáne aǵymdaǵy kúntizbelik jyldary berilgen ruqsattardyń oryndalý merzimi bastalǵan erekshe sharttary (bar bolsa) oryndalmaǵan; 5) sheteldik jumys kúshiniń bilim deńgeıi (kásiptik daıarlyǵy) men praktıkalyq jumys tájirıbesi (ótili) osy Qaǵıdalardyń 61-5-tarmaǵynda kózdelgen talaptarǵa sáıkes kelmegen; 6) sheteldik qyzmetkerdi ruqsatta kórsetilgen kásipke nemese mamandyqqa sáıkes kelmeıtin kásip nemese mamandyq boıynsha tartqan jaǵdaılarda berilmeıdi nemese uzartylmaıdy. Bul rette osyndaı fakti anyqtalǵan kúnnen bastap alty aı ishinde jumys berýshige ruqsatta kórsetilgen kásip nemese mamandyq boıynsha ruqsat berý júrgizilmeıdi. 61-18. Ýákiletti organ bergen ruqsatty basqa jumys berýshilerge berýge bolmaıdy, ol jumys berýshiniń ruqsat alǵan sheteldik qyzmetkerlerdi basqa ákimshilik-aýmaqtyq birlikterdiń aýmaǵynda ornalasqan kásiporyndarǵa, uıymdarǵa kúntizbelik bir jyl ishinde jıyntyǵy kúntizbelik toqsan kúnnen aspaıtyn merzimge issaparǵa jiberýin qospaǵanda, tıisti ákimshilik-aýmaqtyq birliktiń aýmaǵynda ǵana qoldanylady. Sheteldik qyzmetkerlerdi issaparǵa jibergen kezde jumys berýshi sheteldik qyzmetkerlerdiń tirkelgen jerdegi jáne tıisti ákimshilik-aýmaqtyq birliktiń aýmaǵyna kelgen jerdegi ishki ister organdaryn jazbasha túrde habardar etedi. 61-19. Osy Qaǵıdalarǵa 14-qosymshanyń 4-tarmaǵynda kózdelgen qujattarmen rastalǵan sheteldik jumys kúshin tartýǵa ruqsat berilgen sheteldik qyzmetker jumys ornyna kelmegen nemese sheteldik jumys kúshin tartýǵa arnalǵan ruqsattyń qoldanylý merzimi aıaqtalǵanǵa deıin onymen eńbek sharty buzylǵan jaǵdaıda, ol osy kásip úshin belgilengen biliktilik talaptaryna sáıkes kelgen kezde buryn berilgen ruqsatty jańa nómir bere otyryp, basqa sheteldik qyzmetkerge qaıta resimdeýge jol beriledi. Qaıta resimdelgen ruqsat bastapqyda berilgen ruqsattyń qoldanylý merzimi aıaqtalǵanǵa deıin qalǵan merzimge beriledi. 61-20. Ýákiletti organ buryn berilgen sheteldik jumys kúshin tartýǵa arnalǵan ruqsatty basqa sheteldik qyzmetkerge qaıta resimdeý týraly sheshimdi qujattar qabyldanǵan kúnnen bastap bes jumys kúni ishinde qabyldaıdy. 61-21. Ruqsatty uzartý týraly sheshimdi ýákiletti organ júzege asyrady. 61-22. Jumys berýshi ruqsattyń qoldanylý merzimi aıaqtalǵanǵa deıin jıyrma jumys kúni buryn «E-lısenzııalaý» memlekettik derekqory» aqparattyq júıesi arqyly ne qaǵaz túrinde ýákiletti organǵa mynalardy jiberedi: 1) osy Qaǵıdalarǵa 13-qosymshaǵa sáıkes nysan boıynsha ótinish; 2) jumys berýshimen (Dúnıejúzilik saýda uıymyna múshe memlekettiń aýmaǵynda qurylǵan, Qazaq­stan Res­pýblıkasynyń aýmaǵynan tys jerde ornalasqan jáne sonda jumys isteıtin zańdy tulǵa­men) ja­salǵan eńbek shartynyń notarıat kýálandyrǵan aýdarmasy (memlekettik jáne orys tilderinde); 3) ótken jáne aǵymdaǵy kúntizbelik jyldary berilgen ruqsattardyń oryndalý merzimi bastalǵan erekshe sharttarynyń (bar bolsa) oryndalýy týraly aqparat; 4) osy Qaǵıdalarǵa 15-qosymshaǵa sáıkes nysan boıynsha kadrlardaǵy jergilikti qamtý týraly aqparat; 5) ruqsattardyń merzimin uzartý negizdemesi. 61-23. Ýákiletti organ usynylǵan qujattardyń negizinde qujattar qabyldanǵan kúnnen bastap eki jumys kúni ishinde sheteldik jumys kúshin tartýǵa arnalǵan ruqsattyń merzimin uzartý nemese uzartýdan bas tartý týraly sheshim qabyldaıdy. Ýákiletti organ oń sheshim qabyldaǵan jaǵdaıda, sheteldik jumys kúshin tartýǵa arnalǵan ruqsat on eki aıǵa uzartylady, bul rette ruqsattyń qoldanylý merzimi buryn berilgen ruqsattyń qoldanylý merzimi aıaqtalǵan kúni bastalady. Sheteldik jumys kúshin tartýǵa arnalǵan ruqsatty uzartýdan bas tartý týraly sheshim qabyldaǵan jaǵdaıda ýákiletti organ osy Qaǵıdalardyń 61-17-tarmaǵyna sáıkes onyń negizdemelerin kórsetedi. 61-24. Ýákiletti organ sheteldik jumys kúshin tartýǵa arnalǵan ruqsattyń merzimin uzartý týraly sheshim qabyldanǵan kúnnen bastap úsh jumys kúni ishinde «E-lısenzııalaý» memlekettik derekqory» aqparattyq júıesi arqyly jumys berýshige ruqsatty ne ruqsattyń merzimin uzartý týraly habarlamany qaǵaz túrinde jiberedi. Jumys berýshi ruqsatty uzartý týraly jazbasha habarlamany alǵan kúnnen bastap úsh jumys kúni ótken soń ruqsatty alýǵa kelmegen jaǵdaıda, ýákiletti organ poshtalyq jóneltilimdi alý týraly habarlamany ala otyryp, ruqsatty jumys berýshiniń tirkelgen mekenjaıy boıynsha poshta arqyly jiberedi. 61-25. Ýákiletti organ mynadaı: 1) sheteldik qyzmetker ruqsatta kórsetilgen kásipke nemese mamandyqqa sáıkes kelmeıtin kásip nemese mamandyq boıynsha tartylǵan; 2) jumys berýshi eńbek jónindegi ýákiletti organ aıqyndaıtyn sheteldik qyzmetkerler sanynyń qazaqstandyq kadrlar sanyna paıyzdyq qatynasyn saqtamaǵan. Mundaı jaǵdaıda osyndaı fakti anyqtalǵan kúnnen bastap on eki aı boıy jańa ruqsattar berilmeıdi. 3) ótken jáne aǵymdaǵy kúntizbelik jyldary berilgen ruqsattardyń oryndalý merzimi bastalǵan erekshe sharttary (bar bolsa) oryndalmaǵan jaǵdaılarda korporatıvishilik aýystyrý sheńberinde sheteldik jumys kúshin tartýǵa arnalǵan qoldanystaǵy ruqsatty keri qaıtaryp alýdy júrgizedi.»; kórsetilgen Qaǵıdalar osy qaýlyǵa 1, 2, 3, 4 jáne 5-qosymshalarǵa sáıkes 12, 13, 14 jáne 15-qosymshalarmen tolyqtyrylsyn; 2) «Memlekettik turǵyn úı qorynan beriletin turǵyn úılerdi jekeshelendirý qaǵıdalaryn bekitý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2013 jylǵy 2 shildedegi № 673 qaýlysynda (Qazaqstan Respýblıkasynyń PÚAJ-y, 2013 j., № 40, 585-qujat): kórsetilgen qaýlymen bekitilgen Memlekettik turǵyn úı qorynan beriletin turǵyn úılerdi jekeshelendirý qaǵıdalarynda: 4-tarmaqtyń úshinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn: «Qazaqstan Respýblıkasynyń halyqty jumyspen qamtý týraly zańnamasyna sáıkes jumyspen qamtýǵa járdemdesýdiń belsendi sharalaryna qatysýshy retinde qyzmettik turǵyn úıler berilgen Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattary men oralmandar, eger olar qyzmettik turǵyn úıde keminde bes jyl turǵan bolsa, ózderi turatyn qyzmettik turǵyn úılerdi qaldyq quny boıynsha jekeshelendire alady.». 2. Osy qaýly alǵashqy resmı jarııalanǵan kúninen keıin kúntizbelik on kún ótken soń qoldanysqa engiziledi. Osy qaýlynyń 1-tarmaǵy 1) tarmaqshasynyń qyryq tórtinshi, qyryq besinshi, jetpis úshinshi, jetpis tórtinshi jáne toqsan altynshy abzastary 2021 jylǵy 1 qańtarǵa deıin qoldanylady. Qazaqstan Respýblıkasynyń Premer-Mınıstri K.MÁSIMOV. Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2016 jylǵy 31 naýryzdaǵy №173 qaýlysyna 1-qosymsha Sheteldik qyzmetkerge jumysqa ornalasýǵa, sondaı-aq jumys berýshilerge sheteldik jumys kúshin tartýǵa jáne korporatıvishilik aýystyrý sheńberinde aýystyrylatyn sheteldik qyzmetkerlerdi tartýǵa ruqsattar berý qaǵıdalary men sharttaryna 12-qosymsha Sheńberinde korporatıvishilik aýystyrý júrgiziletin ekonomıka sektorlarynyń tizbesi R/s №    Ekonomıkalyq qyzmet túriniń ataýy 1    Aýyl, orman jáne balyq sharýashylyǵy 2    Taý-ken óndirý ónerkásibi men karerlerdi ıgepý 3    О́ńdeý ónerkásibi 4    Elektrmen jabdyqtaý, gaz, bý berý jáne aýa baptaý 5    Sýmen jabdyqtaý, káriz júıesi, qaldyqtardyń jınalýyn jáne bólip taratylýyn baqylaý 6    Qurylys 7    Kóterme jáne bólshek saýda; avtomobılderdi jáne motosıklderdi jóndeý 8    Kólik jáne qoımaǵa jınaý 9    Turý jáne tamaqtaný jóninde kórsetiletin qyzmetter 10    Aqparat jáne baılanys 11    Qarjy jáne saqtandyrý qyzmeti 12    Jyljymaıtyn múlikpen jasalatyn operasııalar 13    Kásiptik, ǵylymı jáne tehnıkalyq qyzmet 14    Ákimshilik jáne qosalqy qyzmet kórsetý salasyndaǵy qyzmet 15    Memlekettik basqarý jáne qorǵanys; mindetti áleýmettik qamsyzdandyrý 16    Bilim berý 17    Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik kórsetiletin qyzmetter 18    О́ner, oıyn-saýyq jáne demalys 19    О́zge de kórsetiletin qyzmetter túrlerin usyný 20    Úı qyzmetshisin jaldaıtyn jáne ózi tutyný úshin taýarlar men kórsetiletin qyzmetterdi óndiretin úı sharýashylyqtarynyń qyzmeti 21    Burynǵy aýmaqtyq uıymdar men organdardyń qyzmeti Sheńberinde korporatıvishilik aýystyrý júzege asyrylatyn ekonomıka sektorlary 2009 jylǵy 1 qańtarda engizilgen QR MJ EQJJ 03-2007 «Ekonomıkalyq qyzmet túrleriniń jalpy jikteýishi» Qazaqstan Respýblıkasynyń ulttyq jikteýishiniń negizinde aıqyndalady jáne jikteledi. Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2016 jylǵy 31 naýryzdaǵy №173 qaýlysyna 2-qosymsha Sheteldik qyzmetkerge jumysqa ornalasýǵa, sondaı-aq jumys berýshilerge sheteldik jumys kúshin tartýǵa jáne korporatıvishilik aýystyrý sheńberinde aýystyrylatyn sheteldik qyzmetkerlerdi tartýǵa ruqsattar berý qaǵıdalary men sharttaryna 13-qosymsha _______________________________________ (oblystyń, Astana, Almaty qalalarynyń ataýy) jumyspen qamtýdy úılestirý jáne áleýmettik baǵdarlamalar basqarmasyna _______________________________________ (zańdy tulǵanyń tolyq ataýy) О́TINISh _______________________ oblysyna korporatıvishilik aýystyrý sheńberinde tartylatyn sheteldik qyzmetkerlerdi tartý úshin ___________________ adamǵa ruqsat berýdi/uzartýdy suraımyn (qajettisiniń astyn syzý kerek), onyń ishinde Sheteldik jumyskerge jumysqa ornalasýǵa jáne jumys berýshilerge sheteldik jumys kúshin tartýǵa, sondaı-aq korporatıvishilik aýystyrý sheńberinde sheteldik qyzmetkerlerdi tartýǵa ruqsattar berý qaǵıdalary men sharttarynyń 61-4-tarmaǵyna sáıkes: basshy - ___ adam, _________________________________________________________________ (laýazymy (mamandyǵy kórsetilsin) menedjer - ___ adam, onyń ishinde laýazymdar (mamandyqtar) boıynsha: ______________________________________ ________________________________________________________________________________ mamandar - ___ adam, onyń ishinde laýazymdar (mamandyqtar) boıynsha: ______________________________________ Sheteldik jumys kúshi tartylatyn ekonomıkanyń sektoryn kórsetý: ______________________ ________________________________________________________________________________ Jumys berýshi týraly málimetter: Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy jumys berýshiniń ataýy: ________________________________ ________________________________________________________________________________ Menshik nysany _________________________________________________________________ Qurylǵan kúni 20___ jylǵy «____» _________________________________________________ Qazaqstan Respýblıkasynyń ádilet organdarynda tirkelgeni týraly kýálik ____________________________________________________________________ (nómiri, qashan jáne kim bergen) JSN ______________, BSN ______________________________________________________ Júzege asyratyn qyzmet túri ______________________________________________________ ________________________________________________________________________________ Mekenjaıy, telefony, faksy _____________________________________________________ Qosa beriletin qujattar: __________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ Sheteldik jumys kúshin tartý qajettiliginiń negizdemesi:___________________________________ ________________________________________________________________________________ Korporatıvishilik aýystyrýdy júzege asyratyn jumys berýshi-sheteldik zańdy tulǵanyń tolyq ataýy: _____________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ Rezıdent elde tirkelgeni týraly derekter ____________________________________________ ________________________________________________________________________________ (memlekettik tirkeý №, tirkelgen kúni jáne tirkeý organynyń ataýy) Rezıdent elde salyqtyq tirkeý nómiri nemese onyń analogy ____________________________ ________________________________________________________________________________ Júzege asyratyn qyzmet túri _____________________________________________________ ________________________________________________________________________________ Rezıdent eldegi mekenjaıy, telefony_____________________________________________ ________________________________________________________________________________ «Qoldanystaǵy Sheteldik qyzmetkerge jumysqa ornalasýǵa jáne jumys berýshilerge sheteldik jumys kúshin tartýǵa, sondaı-aq korporatıvishilik aýystyrý sheńberinde sheteldik qyzmetkerlerdi tartýǵa ruqsattar berý qaǵıdalarymen jáne sharttarymen tanystym.». Basshy ______________________________________________ (qoly, tegi, aty-jóni, laýazymy) 20___j. «___» ______________ M.O. О́tinish 20___j. «____» __________________ qaraýǵa qabyldandy _______________________________________________ (jaýapty adamnyń tegi, aty-jóni, qoly) Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2016 jylǵy 31 naýryzdaǵy №173 qaýlysyna 3-qosymsha Sheteldik qyzmetkerge jumysqa ornalasýǵa, sondaı-aq jumys berýshilerge sheteldik jumys kúshin tartýǵa jáne korporatıvishilik aýystyrý sheńberinde aýystyrylatyn sheteldik qyzmetkerlerdi tartýǵa ruqsattar berý qaǵıdalary men sharttaryna 14-qosymsha Korporatıvishilik aýystyrý sheńberinde aýystyrylatyn sheteldik qyzmetkerlerdi tartýǵa ruqsat alý úshin usynylatyn qujattar 1. Jumys berýshimen (Dúnıejúzilik saýda uıymyna múshe memlekettiń aýmaǵynda qurylǵan, Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynan tys jerde ornalasqan jáne sonda jumys isteıtin zańdy tulǵamen) jasalǵan eńbek shartynyń notarıat kýálandyrǵan aýdarmasy (memlekettik jáne orys tilderinde). 2. О́tken jáne aǵymdaǵy kúntizbelik jyldary berilgen ruqsattardyń oryndalý merzimi bastalǵan erekshe sharttarynyń (bar bolsa) oryndalýy týraly aqparat. 3. Tegin, atyn, ákesiniń atyn (onyń ishinde latyn áripterimen), týǵan kúnin, azamattyǵyn, pasporttyń (jeke basyn kýálandyratyn qujattyń) nómirin, kúni men bergen organdy, turaqty turatyn elin, shyqqan elin, bilimin, mamandyǵynyń ataýyn, Qazaqstan Respýblıkasynda qoldanylatyn, ortalyq atqarýshy organ bekitetin Basshylar, mamandar jáne basqa da qyzmetshiler laýazymdarynyń biliktilik anyqtamalyǵyna, uıymdar basshylary, mamandary jáne basqa da qyzmetshileri laýazymdarynyń úlgilik biliktilik sıpattamalaryna, Jumystar men jumysshy kásipteriniń biryńǵaı tarıftik-biliktilik anyqtamalyǵyna, jumysshy kásipteriniń tarıftik-biliktilik sıpattamalaryna jáne 01-99 «Kásipter synyptaýyshy» Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik synyptaýyshyna sáıkes biliktiligin (laýazymyn) kórsete otyryp, tartylatyn sheteldik qyzmetkerler týraly málimetter. 4. Tartylatyn sheteldik qyzmetkerlerdiń biliktiligin rastaıtyn qujattar: 1) Qazaqstan Respýblıkasynyń kúshine engen halyqaralyq sharttarynda kózdelgen jaǵdaılardy qospaǵanda, Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasynda belgilengen tártippen jarııa etilgen bilimi týraly qujattardyń notarıat kýálandyrǵan skanerlengen túrdegi aýdarmalary (eger qujat memlekettik nemese orys tilinde toltyrylǵan bolsa, kóshirmeleri); 2) qyzmetker buryn jumys istegen jumys berýshiniń resmı blankisindegi qyzmetkerdiń eńbek qyzmeti týraly jazbasha rastaýdy nemese Qazaqstan Respýblıkasynda tanylatyn ózge de rastaý qujattaryn skanerlengen túrde qosa bere otyryp, qyzmetkerdiń eńbek qyzmeti týraly aqparat (tıisti kásip boıynsha jumys ótiline qaraı biliktilik talaptary bar bolsa). 5. Osy Qaǵıdalarǵa 15-qosymshaǵa sáıkes kadrlardaǵy jergilikti qamtý týraly aqparat. 6. Osy Qaǵıdalarǵa 8-qosymshaǵa sáıkes ruqsattar berýdiń erekshe sharttaryn jumys berýshimen kelisý nysany. Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2016 jylǵy 31 naýryzdaǵy №173 qaýlysyna 4-qosymsha Sheteldik qyzmetkerge jumysqa ornalasýǵa, sondaı-aq jumys berýshilerge sheteldik jumys kúshin tartýǵa jáne korporatıvishilik aýystyrý sheńberinde aýystyrylatyn sheteldik qyzmetkerlerdi tartýǵa ruqsattar berý qaǵıdalary men sharttaryna 15-qosymsha Kadrlardaǵy jergilikti qamtý týraly aqparattyń nysany R/s №        Jumys berýshi qyzmetkerleriniń sany, adam    Korpora­tıvishilik aýystyrý sheńberinde tartý josparlanyp otyrǵan sheteldik jumys kúshiniń sany, adam    3-baǵan + 5-baǵan    4-baǵan + 5-baǵan    Qazaqstandyq azamattar qata­ryndaǵy qyzmet­ker­lerdiń jalpy sanyna qatysty korporatıvishilik aýystyrý sheńbe­rinde tarty­latyn sheteldik jumys kúshiniń %, 7-baǵan/ 6-baǵan*100 % barlyǵy    onyń ishinde korporatıv­ishilik aýystyrý sheńberinde tartylǵan sheteldik jumys kúshi 1    2    3    4    5    6    7    8 1    Menedjerler men mamandar 2    Jıyny Eskertpe: sheteldik qyzmetker 4-baǵanda esepke alynǵan jaǵdaıda, ol 5-baǵanda esepke alynbaıdy Jumys berýshi: ________________________________________ (qoly, tegi, aty-jóni, laýazymy) M.O.