«ÁLEM. HHI ǴASYR» MANIFESI.

Qasym-Jomart TOQAEV, Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń Tóraǵasy:

«Beıbitshilik jolyndaǵy kúres – árbir memlekettiń paryzy»

Qazaqstan Parlamenti Senaty­nyń Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaev 19 sáýirde Máskeýde ótken Eýra­zııa elderi parlamentteri spıker­leriniń Birinshi keńesinde sóz sóıledi. «Eýrazııa óńiri elderiniń HHI ǵasyrdaǵy ortaq ıgiligi jolyn­daǵy par­lament­ara­lyq yntymaq­tastyq» taqy­ry­byndaǵy shara­­ǵa Reseı Federa­sııasy Memlekettik Dýma­synyń Tóraǵasy Sergeı Naryshkın men Koreıa Respýblıkasy Par­la­mentiniń Spı­keri Chon Yı Hva bas­ta­mashylyq jasady.  Senat Tóraǵasy parla­ment­shilerdiń nazaryn soǵys vırý­synyń taralý saldaryna tereń taldaý jasaıtyn Prezıdent N.Nazarbaevtyń «Álem. HHI ǵasyr» atty manıfesiniń maz­munyna aýdardy. Senat Tóraǵa­synyń pikirinshe, memleketter arasyndaǵy senim daǵdarysy, halyqaralyq quqyqty elemeý, álemdik isterde ústemdik etýge umtylys, basqa halyqtardyń tarıhy men mádenıetine nem­quraıly qaraý − qazirgi zamannyń basty túıtkilderi bolyp tabylady. «Qazirgi órkenıetti sandaǵan qarýly qaqtyǵystar men ajal sebetin soǵys qaterinen aryltý úshin kúlli memleketterdiń kósh­basshylary saıası erik-jiger kórsetetin ýaqyt jetti. Dúnıe­júzindegi barlyq memleketter kúsh biriktirmeı, Jer shary turǵyndarynyń ıgilikti ómiri týraly aıtý múmkin emestigin túsinýmiz qajet», – dedi Q.Toqaev osy oraıda. Tóraǵa álemde qarý-jaraq­qa 2 trıl­lıon dollarǵa jýyq qarajat jumsalatynyn atap ótti. Bul bir­qatar elderdiń parlamentteri óz úkimetteriniń tabandy talaby boıynsha damý maqsattarynan góri áskerı qajettilikter basym túsetin bıýdjetterdi qabyldap otyrǵanyn aıqyn kórsetedi. Al beıbitshilik úshin kúres – bul kólemi men kúsh-qýatyna qara­mastan, árbir memlekettiń saıası jáne moraldyq paryzy bolyp tabylady, dep atap kórsetti Spıker. Semeı ıadrolyq polıgony jabylýynyń 25 jyldyǵy qarsańynda Senat Spıkeri par­lamentshilerdi ıadrolyq qarý­dy taratýǵa úzildi-kesildi «joq» dep aıtýǵa shaqyrdy: «Biz iri memleketterdiń tolyq qarýsyz­danýyn, Iаdrolyq qarýdy taratpaý týraly sharttyń oryndalýyn jáne Iаdrolyq synaqtarǵa jappaı tyıym salý týraly shart­tyń tez arada kúshine enýin talap etýge quqylymyz», – dedi Q.Toqaev. Q.Toqaev Eýrazııa qazirgi ále­mniń arqaýy bolyp tabyla­tyndyǵyn atap ótti. Bul – pla­netadaǵy halyqtyń tórtten úshin qamtıtyn, álemdik IJО́-niń 60 paıyzdan astamyn óndiretin jáne tabıǵı resýrstarǵa baı aýmaq­ty ıelenip otyrǵan eń úlken qurlyq. Sondaı-aq, Spıker Eýrazııanyń tutastyǵy men onyń qaýipsizdigine nazar aýdardy. Qarý-jaraq pen adam saýdasy, zańsyz esirtki aınalymy, ter­rorızm, zańsyz kóshi-qon, eko­logııalyq apattar sııaqty qater­lerge Eýrazııanyń orasan zor aýmaǵy men saıası shekaralary tosqaýyl bola almaıdy. Eýrazııa memleketteri, BUU-nyń álemdik isterdegi ózekti rólin qoldap, BUU Jarǵysyna qaıshy keletin kez kelgen shekteý sharalary men áskerı aksııalarǵa qarsy turýǵa tıis, dep sanaıdy Q. Toqaev. Q.Toqaev qaýipsizdik sala­syn­daǵy óńirlik uıymdar − EQYU, ShYU jáne AО́SShK-niń mańyzdy rólin, sonymen qatar, Eýrazııa halyqtarynyń múddeleri jolynda ekonomıkalyq ynty­maq­tastyqty kúsheıtý qajettiligin atap kórsetti. «Prezıdent Nursultan Nazarbaev qurlyqtaǵy iri ınte­gra­sııalyq jobalardy bir arnaǵa túıistirý maqsatynda Úlken Eýrazııa ıdeıasyn tal­qylaýdy usynady. Qazaqstan óz tarapynan «Batys Eýropa – Batys Qytaı» jobasy men «Nurly Jol» baǵdarlamasy sheńberinde búkil Eýrazııa aýmaǵyn kóliktik dálizdermen baılanystyrý maq­­satynda avtomobıl jáne temirjol magıstraldaryn salý­dy, logıstıkalyq ınfra­qu­ry­lymdardy jańǵyrtýdy kóz­­deıtin aýqymdy jobalardy júzege asyrýda», – dedi Qazaqstan Parlamenti Senatynyń Tóraǵasy. Parlamenttik dıplomatııa róliniń eselep ósip otyrǵanyn aıta kele, Q.Toqaev jahandyq turaqsyzdyq dáýirinde halyqtar arasyndaǵy izgi nıetti baılanystar men yntymaqtastyqty nyǵaıtý jónindegi mańyzdy mindetti oryndaý zań shyǵarý­shy­lardyń qolynan keletin is ekenin atap kórsetti. Ol 31 mamyrda Astanada túrli elderdiń parlamentshileri men búkil álem konfessııalary ókilderiniń qatysýymen órkenıetterdiń únqatysýy men ózara is-qımylyn nyǵaıtý maqsatynda «Dinder terrorızmge qarsy» atty konferensııa ótetini týraly habardar etti. Forýmnyń sońynda Eýrazııa elderi parlamentteri spıker­leri Birinshi keńesiniń Qory­tyndy málimdemesi qabyldandy. Prezıdent N.Nazarbaevtyń «Álem. HHI ǵasyr» atty manıfesi forýmǵa qatysýshylarǵa taratyp berildi. Sáýlebek BIRJAN