Urpaq bolashaǵyna jaýapkershilik úlgisi

Almaǵaıyp álem taǵy bir synaq máresine jaqyndap keledi. Ǵasyrlar toǵysynda dúrlikken tolqýlar dúrmegi ýshyǵyp barady. Taıaý Shyǵys túgel soǵys órtine orandy, bosqyndar tasqynynan turalaǵan Eýropa lańkestik jarylystardan qaıysty, Afrıkany ashtyq pen tóńkerister qaqtyǵysy jaılasa, Koreı túbeginen ıadrolyq apat qaýpi qylań berýde. Jumyr jer jahandyq qaterlerden qaıysyp tur. Aqıqatyna kelsek, planetamyzda turaqtylyq pen beıbitshilikti saqtap qalý HHI ǵasyrdaǵy adamzat aldyndaǵy eń basty kókeıkesti máselege aınaldy. Mine, naq osyndaı syndarly kezeńde suńǵyla saıasatker, qarymdy qaıratker Nursultan Nazarbaev AQSh astanasynan barsha adamzatqa ashyq arnaýyn joldady. Qazaqstan Prezıdenti «Álem. HHI ǵasyr» manıfesinde memleketaralyq qarym-qatynas­tyń jańa paradıgmalaryn usyndy. Ol – beıbitshilik pen qaýipsizdik úshin birdeı jaýapkershilik qaǵıdattaryna negizdelgen beıbit únqatysýlar men kelissózder. «Memleketter arasyndaǵy barlyq talas-tartystardy retteý úshin negiz beıbitshilik pen qaýipsizdik úshin teńdeı jaýapkershilik, ózara qurmet jáne ishki iske aralaspaý qaǵıdattaryna negizdelgen beıbit únqatysýlar men konstrýktıvti kelissózder bolýy kerek», dep atap kórsetti Nursultan Nazarbaev. Iаdrolyq jáne basqa jappaı qyryp-joıý qarýlarynan azat álem qurýǵa qadam jasaý, jahandyq turaqtylyq aýqymyn keńeıtý, áskerı bloktardan bas tartý, halyqaralyq qarýsyzdandyrý úderisin jańa tarıhı jaǵdaıǵa beıimdeý, barlyq ulttardyń ǵalamdyq ınfraqurylymdarǵa, resýrstar men rynoktarǵa teń dárejede jáne ádilet talaptarymen erkin enýine negizdelgen úrdister qalyptastyrý – Elba­synyń málimdemesindegi aıryqsha atap óterlik adamzat úshin asa mándi mindetter. BUU qoldaýymen beıbitshilik, turaqtylyq, ózara senim jáne qaýipsizdik jolyna jumylǵan memleketterdiń Jahandyq koalısııasyn qurý – joǵarydaǵy maqsattardy júzege asyrýdaǵy mańyzdy qadam bolary sózsiz. Osydan týra 71 jyl buryn Hırosımaǵa tastalǵan bir bomba japon halqynyń birneshe býyn urpaǵyn aıyqpas atom azabyna salyp kele jatsa, qasıetti qazaq jerin qasaqana synaq alańyna aınaldyrǵan 40 jyl ishinde Semeı polıgonynda soǵan para-par 2,5 myń bomba jarylypty. Qazaq jerin 40 jyl qasiret qursaýyna orap, dala kindigi – Saryarqany silikpege salyp silkintip kelgen ajdaha budan 25 jyl buryn álemde alǵash ret Tuńǵysh Prezıdentimizdiń pármenimen jabyldy. Sondyqtan beıbitshiliksúıgish Qazaq eliniń jáne onyń daraboz basshysynyń álem memleketteriniń jetekshi­leri men saıasatkerlerin, barlyq aqyl-oıly azamattaryn HHI ǵasyrdy soǵyssyz ǵasyrǵa aınaldyryp, jappaı qarýsyzdanýǵa úndeýge tolyq quqy bar. Qazaqstan – álemdik qoǵam­dastyqqa qarýsyzdaný máselesine baılanysty salıqaly saıasat júrgizýdiń jarqyn úlgisin kór­setti. Kúsh-qýaty jóninen álemdegi 4-shi atom arsenalynan bas tartýymyz osy oıymyzdyń aıqyn dáleli. Shırek ǵasyr bolashaqty boljaýdy bylaı qoıǵanda, erteńi bulyńǵyr sonaý 1991 jyly álemde tuńǵysh ret mundaı kózsiz erlikke barý tek qana halqynyń múddesi úshin basyn báıgege tikken daraboz qaıratker Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń ǵana qolynan kelgen azamattyq áreket edi. Taǵy bir erekshe aıtatyn másele, 2015 jyly Qazaqstanda Tómen baıytylǵan ýran ban­kin qurý týraly kelisimge qol jetkizildi. Qazaqstan atom qýa­tyn beıbit maqsattar úshin paıdalanýǵa múddeli ekendigin is júzinde kórsetti. Osy retten kelgende Elbasynyń manıfesi búkil álem elderi basshylaryna joıqyn qarýlar túrlerin tejep, tipti, joıýǵa betburys jasaýǵa jol kórsetedi dep oılaımyn. Táýelsizdigimizdiń shırek ǵa­syrlyq mereıtoıy qarsańynda Elbasynyń búkil adamzat úshin ózekti problema bolyp otyrǵan másele týraly manıfest jarııa­laýy sońǵy shırek ǵasyrdaǵy Qazaqstannyń asqaq mártebesin aıqyndaıtyny anyq. Tuńǵysh Prezıdentimizdiń «Álem. HHI ǵasyr» atty manıfesiniń mańyzy óte zor. Qazaqstannyń bastamasymen ótken jyly BUU Bas Assambleıasy Iаdrolyq qarýdan azat álem qurý týraly jalpyǵa ortaq deklarasııa qabyldady. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń manıfesi arqyly bizdiń elimiz taǵy da álemdik beıbit bastamasyn pash etti. Elbasynyń AQSh astanasy Vashıngton qalasyndaǵy úlken halyqaralyq minberde turyp jarııalaǵan «Álem. HHI ǵasyr» manıfesi – óskeleń urpaqtyń bolashaǵy úshin erekshe alańdaýshylyqtan týǵan tarıhı qujat. Adamzat balasynyń ortaq planetamyz – Jer-anadan basqa tirshilik mekeni joq. Al sol altyn uıamyzdy soǵys órtine shaldyryp, jarylystardan jazylmas jara salý keshirilmes qııanat. Sondyqtan bılik basynda júrgen barlyq sanaly saıasatkerlerdiń aldynda turǵan búgingi basty mindet – jahandaǵy qandaı da bolmasyn soǵys órtine tosqaýyl qoıyp, adamdardyń beıbit qatar tirshilik etýine jaǵdaı jasaý. Qazaqstan Prezıdenti búkil sanaly adamzattyń armanyna aınalǵan osy máseleni tap basty. Adamzatty ajal sepken soǵys qaterinen qutqarý – búgingi jáne taıaý bolashaqtaǵy kókeıkesti mindet. Jasqaırat SÚNDETOV, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, professor  Astana