2015 jylǵy 25 aqpan, Astana qalasy
«Asa qaýipti ınfeksııalyq aýrýlardyń aldyn alý boıynsha sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy (profılaktıkalyq) is-sharalardy
uıymdastyrýǵa jáne júrgizýge qoıylatyn sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptar» sanıtarııalyq qaǵıdalaryn bekitý týraly»
«Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń 2009 jylǵy 18 qyrkúıektegi Kodeksiniń 144-babynyń 6-tarmaǵyna sáıkes buıyramyn:
1. Qosa berilip otyrǵan «Asa qaýipti ınfeksııalyq aýrýlardyń aldyn alý boıynsha sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy (profılaktıkalyq) is-sharalardy uıymdastyrýǵa jáne júrgizýge qoıylatyn sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptar» sanıtarııalyq qaǵıdalary bekitilsin.
2. Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń Tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý komıteti zańnamada belgilengen tártippen:
1) osy buıryqty Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkelýin;
2) osy buıryq memlekettik tirkelgennen keıin kúntizbelik on kún ishinde onyń merzimdi baspa basylymdarynda jáne «Ádilet» aqparattyq – quqyqtyq júıesinde resmı jarııalaýǵa jiberilýin;
3) osy buıryqtyń Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń resmı ınternet-resýrsynda ornalastyrylýyn qamtamasyz etsin.
3. Osy buıryqtyń oryndalýyn baqylaý jetekshilik etetin Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq ekonomıka vıse-mınıstrine júktelsin.
4. Osy buıryq alǵashqy resmı jarııalanǵan kúninen keıin kúntizbelik on kún ótken soń qoldanysqa engiziledi.
Mınıstr E.DOSAEV
«KELISILGEN»
Qazaqstan Respýblıkasynyń Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń mindetin atqarýshy
____________ S. Omarov
25 aqpan 2015 j.
«KELISILGEN»
Qazaqstan Respýblıkasynyń Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstri
____________ T. Dúısenova
26 aqpan 2015 j.
Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ekonomıka mınıstriniń
2015 jylǵy 25 aqpandaǵy №136 buıryǵymen bekitilgen
«Asa qaýipti ınfeksııalyq aýrýlardyń aldyn alý boıynsha sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy (profılaktıkalyq) is-sharalardy uıymdastyrýǵa jáne júrgizýge qoıylatyn
sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptar» sanıtarııalyq qaǵıdalary
1. Jalpy erejeler
1. «Asa qaýipti ınfeksııalyq aýrýlardyń aldyn alý boıynsha sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy (profılaktıkalyq) is-sharalardy uıymdastyrýǵa jáne júrgizýge qoıylatyn sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptar» sanıtarııalyq qaǵıdalary (budan ári – Sanıtarııalyq qaǵıdalar) asa qaýipti ınfeksııalyq aýrýlardyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy (profılaktıkalyq) is-sharalardy uıymdastyrýǵa jáne júrgizýge qoıylatyn talaptardy belgileıdi.
2. Osy Sanıtarııalyq qaǵıdalardyń oryndalýyn baqylaýdy halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salaýattylyǵy jáne veterınarııa salalaryndaǵy memlekettik organdardardyń vedomstvolary júzege asyrady.
3. Osy Sanıtarııalyq qaǵıdalarda mynadaı uǵymdar paıdalanyldy:
1) asa qaýipti ınfeksııalar – halyq arasynda ólim-jitimmen jáne/nemese múgedektenýmen jappaı beleń alýdy týdyra otyryp, úlken aýmaqtarǵa tez taralatyn jáne adamdardyń kópshiligin zaqymdaıtyn (epıdemııalyq beleń alýlar men epıdemııalar), adamnan adamǵa berilýge qabiletti aýrýlar;
2) ınfeksııalyq aýrý qozdyrǵyshynyń rezervýary – patogendi mıkroorganızmderdiń bıologııalyq ıeleri;
3) ınfeksııa tasymaldaýshylar – tabıǵatta aýrý qozdyrǵyshtardyń rezervýary bolyp tabylatyn jyly qandy janýarlar, eń aldymen kemirgishter jáne basqa da usaq sútqorektiler (sırek jaǵdaıda qustar);
4) ınfeksııa taratýshylar – negizinen salqyn qandy omyrtqasyz janýarlar, atap aıtqanda qan soratyn jándikter, keneler;
5) ınsektoakarısıdtik qasıetter – quraldyń (preparattyń) jándikterdi ǵana emes, kenelerdi de joıatyn qasıeti;
6) ımpregnasııa – qansorǵyshtardyń adamǵa túsýine jol bermeý maqsatynda syrtqy kıimdi ınsektısıdtermen nemese repellenttermen óńdeý;
7) kontamınasııa (janasý) – qorshaǵan ortadaǵy zattarda mıkroorganızmderdiń tabylýy;
8) kúıdirgi boıynsha stasıonarlyq-qolaısyz pýnkt (SQP) – topyraqty oshaq nemese adamnyń nemese janýardyń kúıdirgige shaldyǵý jaǵdaıy tirkelgen aýmaqtaǵy pýnkt;
9) qaýip tóndiretin aýmaq – kúıdirgi boıynsha qolaısyz eldi mekenmen tikeleı shekaralasatyn aýmaq nemese adamdar nemese janýarlardyń aýrýǵa shaldyǵý qaýpi bar aýmaq;
10) qorǵanysh aımaǵy – ınfeksııa taratýshylar jáne/nemese tasymaldaýshylar joıylǵan eldi mekenniń aınalasyndaǵy aýmaq;
11) májbúrlep soıý – olardyń qyrylýyn boldyrmaý maqsatynda nemese emdeýdiń ekonomıkalyq jaǵynan tıimsizdigine baılanysty aýrý janýarlardy soıý;
12) rezıstenttilik – pestısıdterdiń, ýly hımıkattardyń jáne basqa da agentterdiń áserine tózimdilik;
13) tabıǵı oshaq – belgisiz uzaq ýaqyt boıy syrttan ákelmesten aýrý qozdyrǵyshynyń aınalymy júzege asyrylatyn jer betiniń ýchaskesi;
14) topyraqty oshaqtar – kúıdirgiden qyrylǵan janýarlardyń ólgen, soıylǵan, múshelengen jáne ólekseleriniń zańsyz kómilgen jerleri;
15) fızıkalyq kúresý ádisi – pestısıdterdi (ýly hımıkattardy) qoldanbastan, kemirgishterdi nemese býynaıaqtylardy joıýdyń agrotehnıkalyq is-sharalaryn, mehanıkalyq qurylǵylardy, jabysqaq massalardy jáne basqa da ádisterdi qoldaný;
16) hımııalyq kúresý ádisi – ınfeksııalyq aýrýlardyń qozdyrǵyshtaryn tasymaldaýshylardy jáne taratýshylardy pestısıdter men ýly hımıkattardy paıdalana otyryp joıý;
17) epıdemııalyq oshaq – naýqas adamnyń turatyn jeri;
18) epızootııalyq oshaq – ınfeksııa qozdyrǵyshynyń kózi, berilý faktorlary jáne sezimtal janýarlar ornalasqan, shektelgen oryn.
2. Kúıdirginiń aldyn alý boıynsha sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy (profılaktıkalyq) is-sharalardy uıymdastyrýǵa jáne júrgizýge qoıylatyn sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptar
4. SQP-da jáne kúıdirgi boıynsha qaýip tóndiretin aýmaqtarda sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy (profılaktıkalyq) jáne epızootııaǵa qarsy is-sharalardy uıymdastyrýǵa jáne júrgizýge qoıylatyn talaptar veterınarııa salasyndaǵy qyzmetti júzege asyratyn jergilikti atqarýshy organdar bólimsheleriniń (budan ári – JAO veterınarııalyq bólimsheleri) mynadaı sharalardy oryndaýy bolyp tabylady:
1) kúıdirginiń epızootııalyq oshaqtaryn, kúıdirginiń topyraqty oshaqtarynyń koordınattary men shekaralaryn belgileý arqyly SQP anyqtaý jáne tirkeý, epızootııaǵa qarsy is-sharalardy uıymdastyrý jáne olardyń oryndalýyn baqylaý (qadaǵalaý);
2) topyraqty oshaqtardy búkil perımetri boıynsha ormen jáne bıiktigi keminde 1,5 metr (budan ári – m.) jáne dıametri keminde 5 sh.m. qorshaýlarmen (metaldan nemese betonnan) qorshaý, «kúıdirgi» degen jazýy bar taqtaıshalardy ilý;
3) ishki saýda obektilerinde, janýarlar ósirýdi, janýarlardy, janýarlardan alynatyn ónim men shıkizatty daıyndaýdy (soıýdy), saqtaýdy, qaıta óńdeýdi jáne ótkizýdi júzege asyratyn (ımportqa jáne eksportqa baılanystylardy qospaǵanda) óndiris obektilerinde veterınarııa salasyndaǵy Qazaqstan Respýblıkasy zańnamasy talaptarynyń saqtalýy turǵysynan memlekettik veterınarııalyq-sanıtarııalyq baqylaýdy jáne qadaǵalaýdy júzege asyrý;
4) kúıdirginiń topyraqty oshaqtarynyń, mal qorymdarynyń (bıotermııalyq shuńqyrlardyń), mal aıdaıtyn trassalardyń, mal sharýashylyǵy obektileriniń jaǵdaıyn baqylaý;
5) SQP-da, mal sharýashylyǵy qojalyqtarynda, mal soıý pýnktterinde, janýarlardan alynatyn ónimder men shıkizatty saqtaýdy daıyndaıtyn jáne saqtaıtyn jerlerde, mal tasýmen aınalysatyn barlyq tıptegi kólik quraldarynda, mal sharýashylyǵy ónimin qaıta óńdeıtin kásiporyndardaǵy óndiristik úı-jaılarda profılaktıkalyq dezınfeksııa júrgizý.
5. SQP-da jáne kúıdirgi boıynsha qaýip tóndiretin aýmaqtarda sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy (profılaktıkalyq) is-sharalardy uıymdastyrý jáne júrgizý kezinde halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salaýattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organ vedomstvosynyń aýmaqtyq bólimsheleri mynadaı talaptardy saqtaýy qajet:
1) kúıdirginiń epıdemııalyq oshaqtaryn anyqtaý jáne tirkeý, kúıdirginiń topyraqty oshaqtarynyń koordınattary men shekaralaryn belgileı otyryp SQP-ny kartaǵa túsirý;
2) kúıdirgi oshaqtarynda epıdemııaǵa qarsy is-sharalardy uıymdastyrý jáne olardyń oryndalýyn baqylaý;
3) halyqpen, sondaı-aq kúıdirginiń ınfeksııa kózderin, faktorlaryn jáne onyń taralý joldary men profılaktıka sharalaryn kórsete otyryp, maldan alynatyn shıkizatty daıyndaý, jınaý, saqtaý, tasymaldaý, qaıta óńdeý jáne ótkizýmen aınalysatyn adamdar arasynda sanıtarııalyq-aǵartý jumysyn júrgizý;
4) epıdemııalyq oshaqtarda profılaktıkalyq, aǵymdaǵy jáne qorytyndy dezınfeksııalardy júrgizý.
6. SQP-da jáne qaýip tóndiretin aýmaqtarda:
1) tıisti ákimshilik-aýmaqtyq birliktiń memlekettik veterınarııalyq-sanıtarııalyq ınspektorynyń ruqsatynsyz eriksiz túrde janýarlardy soıýǵa;
2) sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq qorytyndysyz jáne JAO veterınarııalyq bólimsheleriniń kelisiminsiz topyraq alýǵa jáne aýystyrýǵa baılanysty agromelıoratıvtik, qurylys jáne basqa da jumystardy júrgizýge jol berilmeıdi.
7. Etti jáne et ónimderin ótkizý «Veterınarııa týraly» 2002 jylǵy 10 shildedegi Qazaqstan Respýblıkasy Zańynyń (budan ári –«Veterınarııa týraly» QR Zańy) 22-babynyń 5-tarmaǵyna sáıkes júrgiziledi.
8. Topyraqty oshaqtardyń sanıtarııalyq-qorǵaý aımaqtarynyń kólemi halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salaýattylyǵy jáne veterınarııa salalaryndaǵy memlekettik organdardardyń vedomstvolary birlesip aıqyndaıtyn tártippen belgilenedi.
9. Halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salaýattylyǵy jáne veterınarııa salalaryndaǵy memlekettik organdardyń vedomstvolary aıqyndaıtyn jaǵdaılardy qospaǵanda, sanıtarııalyq-qorǵaý aımaǵynda topyraqty qazýǵa jáne aýystyrýǵa, sý basýǵa baılanysty izdestirý, gıdromelıoratıvtik, qurylys jáne basqa da jumystar júrgizý úshin, sondaı-aq jalǵa berýge, jeke menshikke satýǵa, baqtarǵa, baý-baqshalarǵa nemese jerdi ózge de maqsatta paıdalaný úshin jer ýchaskelerin bólýge jol berilmeıdi.
10. JAO qurǵan memlekettik veterınarııalyq uıymdar qaýip tóndiretin aýmaqtarda olardy qoldaný jónindegi nusqaýlyqta (nusqaýda) kózdelgen tártippen jáne merzimderde aýyl sharýashylyǵy janýarlaryna profılaktıkalyq vaksınasııalaý júrgizedi. Vaksınasııalanǵan maldardy baqylaý vaksınasııadan keıin 14 kúntizbelik kún ishinde júrgiziledi.
11. Kúıdirgige qarsy vaksınasııalaý júrgizý vaksınasııalanǵan janýarlardyń (túrleri boıynsha) sanyn, vaksınanyń, daıyndaýshy kásiporynnyń tolyq ataýyn, serııasy men baqylaý nómirlerin, daıyndaý kúni men shyǵyndalǵan vaksına sanyn kórsete otyryp, aktimen resimdeledi. Aktige mal ıeleriniń qoly qoıylǵan vaksınasııalanǵan maldyń tizimi qosa beriledi.
12. Vaksınasııadan keıin 14 kúntizbelik kún ishinde kúıdirgige qarsy vaksınasııalanǵan maldy etke soıýǵa jáne vaksınasııadan keıin 14 kúntizbelik kún ótkenge deıingi kezeńde ólgen maldyń terisin alýǵa jol berilmeıdi.
13. Janýarlardy ósirýdi, daıyndaýdy (soıýdy), janýarlardy, janýarlardan alynatyn ónimder men shıkizatty saqtaýdy, qaıta óńdeý men ótkizýdi júzege asyratyn óndiris obektilerinde menshik nysanyna qaramastan, mynadaı talaptar saqtalýy qajet:
1) tutas etterge jáne maldyń ishki aǵzalaryna veterınarııalyq tekserý jáne veterınarııalyq-sanıtarııalyq saraptama júrgizý, zerthanalyq zertteýlerdi júzege asyrý;
2) et pen basqa da ónimdi zararsyzdandyrý, paıdalanýǵa jaramsyz bolǵan jaǵdaıda ony kádege jaratý;
3) et jáne et ónimin arnaıy oqshaýlanǵan jáne súrgi salynǵan kameralarda, tońazytqyshtarda saqtaýdy jáne zerthanalyq zertteýler júrgizý kezeńinde kúıdirgi qozdyrǵyshtaryn juqtyrýǵa kúdikti ettiń saqtalýyn qamtamasyz etý.
14. Janýarlardy ósirýdi, daıyndaýdy (soıýdy), janýarlardy, janýarlardan alynatyn ónimder men shıkizatty saqtaýdy, qaıta óńdeý men ótkizýdi júzege asyratyn óndiris obektilerinde jyl saıyn jáne jumysqa qabyldaý kezinde óndiristik qyzmeti janýarlardy kútýge, ustaýǵa jáne baǵýǵa, janýarlardan alynatyn ónimder men shıkizatty saqtaýǵa, tasymaldaýǵa, qaıta óńdeýge jáne satýǵa baılanysty jumyskerlerdi kúıdirginiń aldyn alý qaǵıdalaryna oqytý júrgiziledi.
15. Adamdardy kúıdirgige qarsy profılaktıkalyq vaksınasııalaýdy (erekshe profılaktıkany) «Qarsy profılaktıkalyq egý júrgiziletin aýrýlardyń tizbesin, olardy júrgizý erejesin jáne halyqtyń josparly egilýge jatqyzylatyn toptaryn bekitý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2009 jylǵy 30 jeltoqsandaǵy № 2295 qaýlysyna (budan ári – № 2295 qaýly) sáıkes densaýlyq saqtaýdy memlekettik basqarýdyń jergilikti atqarýshy organdary júzege asyrady.
16. Kúıdirgige qarsy josparly vaksınasııany medısınalyq uıymdar halyqtyń mynadaı kontıngentine júrgizedi:
1) halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salaýattylyǵy salasyndaǵy jáne veterınarııa salasyndaǵy memlekettik organdar vedomstvolarynyń aýmaqtyq organdary men uıymdarynyń, JAO veterınarııalyq bólimsheleriniń, sondaı-aq kúıdirgi qozdyrǵyshynyń synamalaryn alýdy, onyń bolýyna zertteý júrgizetin zerthanalardyń mamandary;
2) et ónimderin óńdeıtin kásiporyndardyń, soıý pýnktteriniń, soıý alańdarynyń jáne ishki saýda obektileriniń jumyskerleri;
3) SQP aýmaǵynan janýarlardy soıýmen, janýarlardan alynatyn ónimder men shıkizatty jınaý, saqtaý, tasymaldaý jáne bastapqy óńdeýmen aınalysatyn adamdar.
17. О́lgen janýardyń tutas etin ashý nemese bólshekteý barysynda kúıdirgige kúdiktený týyndaǵan jaǵdaıda jumys toqtatylady.
18. Janýarlardyń kúıdirgimen aýyrýy nemese kúıdirgige kúdikti janýarlardyń ólý jaǵdaılary tirkelgeni týraly aqparatty alǵan kezde Memlekettik veterınarııalyq-sanıtarııalyq ınspektor men tıisti aýmaqtyń memlekettik veterınarııalyq dárigeri aýyrǵan jáne ólgen janýarlarǵa tekserý júrgizedi.
19. Kúıdirgige kúdik týyndaǵan kezde janýarlardyń óleksesinen patologııalyq materıaldyń mynadaı úlgileri alynady jáne veterınarııalyq zerthanaǵa jiberiledi:
1) qulaq tiliginiń, perıferııalyq tamyrlardyń qany nemese qulaq jarǵaǵy kesip alynady jáne jiberiledi (aldyn ala ólekse jatqan jaqtan eki lıgatýra qoıady, tiliktiń shetterin kúıdiredi);
2) qan aralas suıyqtyqtar bolǵan jaǵdaıda aýyz jáne muryn qýystarynan alynǵan shaıyndylar.
20. JAO veterınarııalyq bólimsheleri tıisti aýmaqtyń veterınarııa salasyndaǵy ýákiletti organ vedomstvosynyń bólimshesimen birge saraptama nátıjelerin alǵanǵa deıin kúıdirgi ınfeksııasynyń bolýyna kúdikti maldyń ólekselerin joıý boıynsha is-sharalardy osy Sanıtarııalyq qaǵıdalardyń talaptaryna sáıkes qajetti bıologııalyq qaýipsizdik sharalaryn saqtaı otyryp uıymdastyrady.
21. Patologııalyq materıal bıologııalyq qaýipsizdik sharalary saqtala otyryp, veterınarııalyq zerthanaǵa qolma-qol jiberiledi. Veterınarııalyq zerthanada materıal mıkroskopııalyq (materıal túsken kúni), bakterıologııalyq (úsh táýlik ishinde), bıologııalyq (10 táýlik ishinde) ádistermen zertteledi.
22. Mıkroskopııalyq zertteýlerdiń aldyn ala oń qorytyndysyn alǵan kezde veterınarııalyq zerthana tıisti aýmaqtyń bas memlekettik veterınarııalyq-sanıtarııalyq ınspektoryn habardar etedi.
23. Tıisti aýmaqtyń bas memlekettik veterınarııalyq-sanıtarııalyq ınspektory halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salaýattylyǵy salasyndaǵy tıisti aýmaqtyq organ vedomstvosynyń bólimshesine shuǵyl habarlama jiberedi jáne memlekettik veterınarııalyq dárigeri men halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salaýattylyǵy salasyndaǵy organ vedomstvosy ókilimen birlesip epızootııalyq-epıdemıologııalyq tekserý júrgizedi, kúıdirgi qozdyrǵyshyn juqtyrýǵa kúdik týdyrǵan ónimderdi (sút, et, teri) ótkizýge jáne shyǵarýǵa jol bermeıdi.
24. Veterınarııalyq zerthana túpkilikti oń nátıjeni rastaǵan kezde jergilikti atqarýshy organ tıisti aýmaqtyń bas memlekettik veterınarııalyq-sanıtarııalyq ınspektorynyń usynysy boıynsha karantın engizedi, bul kezde:
1) maldyń barlyq túrlerin ákelýge, áketýge;
2) janýarlardan alynatyn shıkizattar men ónimder daıyndaýǵa jáne áketýge, sharýashylyq ishinde janýarlardy aıdaýǵa;
3) aýrý janýarlardyń sútin paıdalanýǵa;
4) janýarlardy etke soıýǵa;
5) qyrylǵan janýarlardyń óleksesin ashýǵa jáne olardyń terisin alýǵa;
6) kezek kúttirmeıtinnen basqa veterınarııalyq hırýrgııalyq operasııalardy júrgizýge;
7) SQP aýmaǵyna bógde adamdardyń kirýine, onyń aýmaǵyna obektige qyzmet kórsetýge baılanysty emes kóliktiń kirýine;
8) tabıǵı sý qoımalarynan maldardy sýarýǵa;
9) janýarlardy jáne janýarlardan alynatyn ónimder men shıkizatty satýǵa, aýyl sharýashylyǵy jármeńkelerin, kórmelerin (aýksıondar) jáne adamdar men maldar jınalatyn basqa da qoǵamdyq is-sharalardy ótkizýge tyıym salynady.
25. JAO veterınarııalyq bólimsheleri tıisti aýmaqtaǵy veterınarııa salasyndaǵy ýákiletti organ vedomstvosynyń bólimshesimen jáne halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salaýattylyǵy salasyndaǵy organ vedomstvosynyń aýmaqtyq bólimshelerimen birlesip epızootııalyq oshaqty joıý boıynsha is-sharalar josparyn jasaıdy.
26. Kúıdirginiń epızootııalyq oshaǵynda veterınarııa mamandary kúıdirgi allergeni bar teri-allergııalyq synamamen zertteletin shoshqalardan basqa, barlyq mal basyna mindetti túrde dene qyzýyn ólsheı otyryp, veterınarııalyq tekserý júrgizedi.
27. Kúıdirgini joıý boıynsha veterınarııalyq is-sharalardy «Veterınarııa týraly» QR Zańynyń 11-baby 1-tarmaǵynyń 1) tarmaqshasyna sáıkes qurylǵan memlekettik veterınarııalyq uıym kúıdirgimen aýyrǵan nemese ólgen janýarlar bolǵan aýmaqty jáne úı-jaıdy dezınfeksııalaı otyryp júrgizedi, janýarlardy óńdeýdi Qazaqstan Respýblıkasynyń jáne Keden odaǵyna qatysýshy memleketterdiń aýmaǵynda qoldanýǵa ruqsat etilgen ınsektısıdtermen jáne dezınfeksııalaý quraldarymen júrgizedi.
28. Kúıdirgimen aýyrǵan nemese odan qyrylǵan janýarlar bolǵan ýchaskelerden daqyldar, qatty jáne jumsaq jemder shyǵarylýǵa jatpaıdy, olar sol jerde joıylady nemese olardy kúıdirgige qarsy vaksınasııalaý júrgizilgen malǵa beredi.
29. Janýarlardy, janýarlardan alynatyn ónim men shıkizatty daıyndaýdy (soıýdy), saqtaýdy, qaıta óńdeýdi jáne ótkizýdi júzege asyratyn óndiris obektilerinde kúıdirgi boıynsha qolaısyz janýarlardan alynatyn ónimder men shıkizat anyqtalǵan kezde obektide «Veterınarııa týraly» QR Zańynyń 10-baby 1-tarmaǵynyń 2) tarmaqshasyna sáıkes karantın engiziledi. Janýarlardan alynatyn ónimder jáne shıkizat joıylady.
30. Kúıdirgi basıllalarymen kontamınasııalanǵan janýarlardan alynatyn shıkizattar men ónimderdi daıyndaý, saqtaý jáne óńdeýdi júzege asyratyn úı-jaılarda Qazaqstan Respýblıkasynyń jáne Keden odaǵyna qatysýshy memleketterdiń aýmaǵynda qoldanýǵa ruqsat etilgen quraldarmen dezınfeksııalyq is-sharalar júrgiziledi.
31. Karantın ólim-jitim bolǵan sońǵy jaǵdaı tirkelgen jáne dezınfeksııa júrgizilgen kúnnen bastap 15 kúntizbelik kún ótken soń alynady.
32. Kúıdirgi aýrýymen aýyratyn naýqasty nemese oǵan kúdikti pasıentti anyqtaǵan densaýlyq saqtaý sektorynyń memlekettik jáne memlekettik emes medısınalyq uıymdary ony ınfeksııalyq stasıonarǵa, ol bolmaǵan jaǵdaıda oqshaýlanǵan jeke terapevtik palataǵa (boksqa) jatqyzady, ol jerde oǵan bıologııalyq qaýipsizdik qaǵıdalary saqtala otyryp, bilikti terapevtik kómek kórsetiledi.
33. Kúıdirgi aýrýymen aýyratyn naýqas nemese oǵan kúdikti anyqtalǵan jaǵdaıda vedomstvolyq tıesiligine jáne menshik nysanyna qaramastan, medısınalyq uıymdar shuǵyl telefon arqyly jáne 3 saǵat ishinde halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salaýattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organ vedomstvosynyń aýmaqtyq bólimshelerine shuǵyl habarlama jiberedi.
34. Dıagnozdy anyqtaǵan nemese ózgertken medısınalyq uıym shuǵyl telefon arqyly jáne 12 saǵat ishinde aýrý anyqtalǵan jerdegi halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salaýattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organ vedomstvosynyń aýmaqtyq bólimshelerine ózgertilgen dıagnozdy, ony belgileý kúni men bastapqy dıagnozdy kórsete otyryp, jańa shuǵyl habarlama jiberedi.
35. Kúıdirgimen aýyratyn naýqas nemese oǵan kúdikti anyqtalǵan kezde halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salaýattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organ vedomstvosynyń aýmaqtyq bólimsheleri veterınarııa salasyndaǵy ýákiletti organnyń aýmaqtyq bólimshesine jáne JAO veterınarııalyq bólimshesine habarlaıdy.
36. Halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salaýattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organ vedomstvosynyń mamandary veterınarııa salasyndaǵy ýákiletti organnyń aýmaqtyq bólimsheleri men JAO veterınarııalyq bólimsheleriniń ókilderimen birlesip epızootologııalyq-epıdemıologııalyq tekserý júrgizedi.
37. Halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salaýattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organ vedomstvosynyń organdary men uıymdarynyń mamandary kúıdirginiń epıdemııalyq oshaǵynda mynalardy qamtamasyz etedi:
1) naýqas adamdardy anyqtaý jáne emdeýge jatqyzý;
2) qorytyndy dezınfeksııa júrgizý;
3) oshaqty shoǵyrlandyrý jáne joıý boıynsha is-sharalar josparyn jasaý.
38. Medısınalyq uıymdar epıdemııalyq oshaqta úı-úıdi aralaýdy, ınfeksııa kózimen baılanysta bolǵan adamdardy baqylaýdy, shuǵyl profılaktıkany jáne sanıtarııalyq-túsindirý jumystaryn júrgizedi.
39. Sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq saraptama ortalyqtary men naýqas emdeýge jatqyzylǵan ınfeksııalyq stasıonarlar jáne obaǵa qarsy kúres uıymdarynyń zerthanalary naýqastardan nemese kúıdirgige kúdikti adamdardan materıal alýdy jáne ony zertteýdi júrgizedi.
40. Aýmaqtyq sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq saraptama ortalyqtary jáne memlekettik veterınarııalyq-sanıtarııalyq ınspektorlar kúıdirgimen aýyratyn naýqas nemese oǵan kúdikti anyqtalǵan jaǵdaıda et jáne et óniminen, syrtqy orta obektilerinen (topyraq, zattardyń shaıyndylary jáne t.b.) synama alady jáne olarǵa zertteý júrgizedi.
3. Týlıaremııanyń aldyn alý boıynsha sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy (profılaktıkalyq)
is-sharalardy uıymdastyrýǵa jáne júrgizýge qoıylatyn
sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptar.
41. Týlıaremııanyń aldyn alý boıynsha sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy (profılaktıkalyq) is-sharalardy uıymdastyrýǵa jáne júrgizýge qoıylatyn talap halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salaýattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organ vedomstvosynyń aýmaqtyq organdary men uıymdarynyń utqyr zoologııalyq-parazıtologııalyq toptarynyń tabıǵı oshaqtardyń (týlıaremııanyń beleń alýlary buryn bolǵan jáne qozdyrǵyshtarynyń ósirindileri oqshaýlanǵan aýdandardan bastap) landshaftyq tıpterine qaraı jylyna keminde eki ret (naýryz-maýsymda jáne qyrkúıek-qazanda) epızootologııalyq tekserý júrgizýi bolyp tabylady.
42. Utqyr zoologııalyq-parazıtologııalyq toptar halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salaýattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organ vedomstvosynyń aýmaqtyq organdary men uıymdarynyń beıindi mamandarynan jáne qajet bolǵanda obaǵa qarsy kúres uıymdaryn tartý arqyly qalyptastyrylady.
43. Utqyr zoologııalyq-parazıtologııalyq top:
1) túrleri jáne bıotoptary boıynsha keneler sanyn esepke alýdy (kóp bolý, basymdylyq jáne kezdesý-kezdespeý ındeksterin anyqtaý);
2) baqylaýdaǵy tabyndarda 5-10 mal basyn tekserý jolymen olardyń juqtyrý deńgeıin baǵalaý úshin aýyl sharýashylyǵy maldarynan keneler jınaýdy;
3) kenelerdiń túrlik quramyn aıqyndaýdy;
4) kenelerdiń ártúrli damý kezeńderinde olardyń negizgi jáne janama qorektendirýshilerin aıqyndaýdy;
5) keneler popýlıasııasynyń sanyna tabıǵı, antropogendi jáne sharýashylyq faktorlarynyń áserin taldaýdy;
6) kenelerdiń tirshilik áreketi sıklin fenologııalyq baıqaýdy;
7) zerthanalyq zertteý úshin ashyq jerlerde jáne kóbeıetin oryndarda (úı-jaılar, inder) kenelerdiń ártúrli damý kezeńderinde olardy jınaýdy;
8) kenelerdiń óte kóp paıda bolýy jáne olardyń adamdarǵa belsendi shabýyly kezinde úı-úıdi tekserýdi;
9) týlıaremııamen aýyratyn naýqastar tirkelgen kezde eldi mekenderdi tekserýdi;
10) tabıǵı oshaq aýmaǵynda saýyqtyrý dárejesin jáne kenelerge qarsy is-sharalar júrgizilgennen keıingi tıimdilikti baǵalaýdy;
11) kemirgishterdiń – týlıaremııa qozdyrǵyshtaryn taratýshylardyń sanyn túrleri men bıotoptary boıynsha esepke alýdy;
12) kemirgishterdiń kóbeıý qarqyndylyǵyn baǵalaýdy jáne olardyń sanynyń ózgerýin qysqa merzimdi boljaýdy;
13) týlıaremııa qozdyrǵyshynyń bolýyna zerthanalyq zertteý úshin kemirgishterdi aýlaýdy;
14) týlıaremııany taratýshylar jáne adamdardyń juqtyrý kózi – usaq sút qorektilerdiń týlıaremııany juqtyrý deńgeıin aıqyndaýdy;
15) oshaqtyq aýmaqty landshaftyly-geografııalyq aýdandastyrýdy jáne týlıaremııanyń belsendi tabıǵı oshaqtaryn anyqtaýdy júzege asyrady.
44. Týlıaremııanyń tabıǵı oshaqtaryn epızootologııalyq tekserý negizinde halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salaýattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organ vedomstvosynyń aýmaqtyq bólimsheleri jergilikti atqarýshy organdarmen birlesip sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy (profılaktıkalyq) is-sharalardyń keshendi baǵdarlamasyn jasaıdy, onda mynalar kózdeledi:
1) keıinnen tıimdilikti baǵalaý arqyly is-sharalardy júrgizý kólemin jáne merzimderin negizdeı otyryp, týlıaremııanyń tabıǵı oshaqtaryn saýyqtyrý (dezınfeksııa, deratızasııa, kenelerdi joıý);
2) jańa aýmaqtarǵa ınfeksııanyń ákelinýiniń aldyn alý;
3) medısına qyzmetkerlerin daıarlaý;
4) halyq arasynda sanıtarııalyq-aǵartý jumysyn júrgizý.
45. Halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salaýattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organ vedomstvosynyń aýmaqtyq bólimsheleri halyqty týlıaremııaǵa qarsy profılaktıkalyq vaksınasııalaý qajettiligin jáne júrgizý kólemin aıqyndaıdy.
46. Vaksınasııalaýǵa jatatyn kontıngentti josparlaý jáne irikteý tabıǵı oshaqtardyń epıdemııalyq belsendilik dárejesin esepke ala otyryp, saralanyp júzege asyrylady.
47. Adamdardy týlıaremııaǵa qarsy profılaktıkalyq vaksınasııalaýdy (erekshe vaksınasııany) № 2295 qaýlyǵa sáıkes densaýlyq saqtaýdy memlekettik basqarýdyń jergilikti atqarýshy organdary júzege asyrady.
48. Jaıylmaly-batpaqty, taý etegi-ózen tıpindegi tabıǵı oshaqtarda jáne turaqty rezervasııa aımaǵynyń aýmaǵynda 7 jasqa deıingi balalardy, 55 jastan asqan jáne vaksınaǵa qosa beriletin qoldaný jónindegi nusqaýlyqqa sáıkes qarsy kórsetilimderi bar adamdardy qospaǵanda, barlyq turǵyndar josparly vaksınasııalanady.
49. Shoǵyrlanǵan oshaqtar aımaǵynyń aýmaǵyndaǵy tabıǵı oshaqta josparly egýler týlıaremııanyń shoǵyrlanǵan, naqty shektelgen oshaqtary bar jekelegen aýdandar aýmaqtarynda ornalasqan eldi mekenderde júrgiziledi.
50. Toǵaıly, dalalyq tıptegi tabıǵı oshaqtarda jáne táýekel, shyǵarý jáne salaýattylyq aımaǵy aýmaǵynda mynadaı táýekel toptaryna kiretin adamdar vaksınasııalanady: ańshylar, balyqshylar, olardyń otbasy músheleri, baqtashylar, dıqandar, melıoratorlar, sondaı-aq maýsymdyq nemese vahtalyq ádispen jumys isteıtin adamdar.
51. Árbir 5 jyl saıyn halyqty qaıta vaksınasııalaý júrgiziledi.
52. Halyqtyń týlıaremııaǵa ımmýndyq mártebesi jumysqa qabiletti eresek turǵyndarǵa terige týlıarıni bar synamany engizý jolymen nemese serologııalyq ádispen 5 jylda keminde bir ret iriktep tekserý arqyly aıqyndalady. Naqty ákimshilik aýmaqta tekseriletin adamdardyń jalpy sany turatyn adamdardyń jalpy sanynyń keminde 1 paıyzyn (budan ári - %) quraýy tıis (nemese jeke alynǵan eldi mekende keminde 10%).
53. Týlıaremııaǵa qarsy vaksınasııa júrgizýdiń ýaqtylyǵy jáne sapalylyǵyn baqylaýdy halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salaýattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organ vedomstvosynyń aýmaqtyq bólimsheleri júzege asyrady.
54. Týlıaremııamen aýyratyn naýqas anyqtalǵan nemese oǵan kúdik týyndaǵan kezde vedomstvolyq tıesiligine jáne menshik nysanyna qaramastan, medısınalyq uıymdar jedel telefon arqyly jáne 12 saǵat ishinde halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salaýattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organ vedomstvosynyń aýmaqtyq bólimshesine elektrondyq habarlama jiberedi.
55. Dıagnozdy naqtylaǵan nemese ózgertken medısınalyq uıym jedel telefon arqyly jáne 12 saǵat ishinde aýrý anyqtalǵan jerdegi halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salaýattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organ vedomstvosynyń aýmaqtyq bólimshesine ózgertilgen dıagnozdy, onyń qoıylǵan kúnin jáne alǵashqy dıagnozdy kórsete otyryp, jańa shuǵyl habarlama jiberedi.
56. Endemııalyq aýdandarda bes kúnnen astam qyzbamen aýyratyn naýqastardyń, lımfadenıtter, konıýnktıvıtter, etıologııasy belgisiz parotıtter men baspamen aýyratyn naýqastardyń qan sarysýyn týlıaremııaǵa serologııalyq zertteý júrgiziledi.
57. Týlıaremııanyń abdomınaldyq, ókpelik, konıýnktıvalyq-býbondyq, angınozdyq-býbondyq, oıyq jaraly-býbondyq jáne býbondyq túrleri bar naýqastar aýrý ortasha nemese aýyr ótken jaǵdaıda stasıonarlardyń ınfeksııalyq bólimshelerine jatqyzylady.
58. Aýrý jeńil ótetin terilik-býbondyq jáne býbondyq túrleri, qalypty lımfadenıt pen 37,50S-dan aspaıtyn qyzbaly reaksııa bolǵan kezde ambýlatorııalyq jaǵdaılarda emdeýge jol beriledi.
59. Týlıaremııamen aýyrǵan adammen baılanysta bolǵan adamdarǵa antıbıotıktermen profılaktıka jáne medısınalyq baqylaý júrgiziledi.
60. Adamnyń týlıaremııamen syrqattanýynyń jaǵdaılary halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salaýattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organ vedomstvosynyń aýmaqtyq bólimshesiniń epıdemıologııalyq tekserýine jatady.
61. Epıdemıologııalyq kórsetkishter boıynsha shuǵyl epızootologııalyq tekserý jáne jergilikti atqarýshy organdardyń qatysýymen týlıaremııanyń qozdyrǵyshyn tasymaldaýshylardy jáne taratýshylardy joıý boıynsha is-sharalar júrgiziledi.
62. Týlıaremııamen jappaı syrqattaný týyndaǵan jaǵdaıda aýmaqtyq medısınalyq uıymdar turǵyndarǵa medısınalyq baqylaý uıymdastyrady jáne júrgizedi.
63. Aýmaqtyq sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq saraptama ortalyqtary beleń alý tıpine nemese aýrýdyń jaǵdaıyna baılanysty:
1) sýǵa, daıyndalǵan terige, aýlanǵan janýarlardyń tutas etterine (syrqattanýshylyqtyń kásipshilik tıpi kezinde);
2) qansorǵysh býyn aıaqtylarǵa (transmıssıvti tıpi kezinde);
3) aýrý juqtyrýy múmkin shópke, astyqqa jáne basqa da ónimderge (aýyl sharýashylyǵy tıpi kezinde);
4) tamaq ónimderine, aýyz sýǵa, úıde tirshilik etetin kemirgishterge (turmystyq tıpinde);
5) shıkizatqa, maldan alynǵan kenelerge (óndiristik tıpinde) bakterıologııalyq zertteýler júrgizedi.
64. Sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy (profılaktıkalyq) is-sharalar aýrýdyń tıpine qaraı jergilikti atqarýshy organdarmen birlesip júrgiziledi:
1) týlıaremııanyń sý arqyly beleń alýy kezinde – sharýashylyq-aýyz sýmen jabdyqtaý kózderin tekserý, tazalaý jáne dezınfeksııalaý, shomylýǵa arnalǵan juqpaly sý aıdyndaryn paıdalanýǵa tyıym salynady, ishý úshin tek qaınaǵan sý ǵana paıdalanylady;
2) transmıssıvti beleń alý kezinde – týlıaremııaǵa qarsy egilmegen adamdardyń qolaısyz aýmaqtarǵa barýy shekteledi, jándikterdiń, sonyń ishinde kenelerdiń sanyn azaıtý jáne olardy joıý jónindegi is-sharalar (dezınseksııa), qorǵanysh kıimi men repelentter paıdalanylady;
3) aýyl sharýashylyǵy jumystarymen baılanysty beleń alýlar kezinde – deratızasııa, astyq pen óńdelmegen jemderdi zalalsyzdandyrý, janýarlardaǵy ıksodty kenelerdi joıý (kene basqan janýarlardy óńdeý (josparly, shuǵyl), aýyl sharýashylyǵy ónimderi men shıkizattarǵa juqtyrylýynyń aldyn alý;
4) turmystyq beleń alýlar kezinde – kemirgishterdi joıý, aýlalardy, kóshelerdi, alańdardy qoqystan, sabannan, sharýashylyq qaldyqtardan tazalaý. Turǵyn ǵımarattar men úı-jaılarda kemirgishterdi ótkizbeýshilik qamtamasyz etiledi, ylǵaldy jınaý dezınfeksııalaýshy quraldardy paıdalana otyryp júrgiziledi;
5) óndiristik juqtyrý kezinde – aýrý juqtyrylǵan shıkizat pen ónimderdi termııalyq óńdeý jolymen zalalsyzdandyrý júzege asyrylady, et kombınattarynda soıýǵa kelip túsken janýarlardaǵy keneler joıylady;
6) ań aýlaǵan kezde – qoıannyń, sý tyshqanynyń, kórtyshqannyń jáne sý egeýquıryǵynyń terisin sypyryp, denesin bólshektegennen keıin adamnyń qoly dezınfeksııalanady, sypyrylǵan teriler zalalsyzdandyrylady.
65. Týlıaremııa boıynsha endemııalyq aýmaqta jyl saıyn keminde eki ret (kóktem, kúz) deratızasııalyq jáne kenelerdiń belsendi bolǵan kezeńinde (kóktem) bir ret kenelerge qarsy josparly is-sharalar júrgiziledi.
66. Kenelerge qarsy jáne deratızasııalyq is-sharalar mynadaı baǵyttarda júrgiziledi:
1) aýlalyq qurylystardy jáne munda ustalatyn janýarlardy kenege qarsy óńdeýdi qosa alǵanda, jeke úılerdegi, turǵyn úılerdegi, eldi meken obektilerindegi keneler men kemirgishterdi joıýdy jeke úı jáne mal, úıler, obektilerdiń ıeleri júrgizedi;
2) kemirgishterdiń inderin tereń dýstaý nemese aerozolıasııalaý ádisimen kedergilik óńdeýdi (turaqty nemese ýaqytsha eldi mekender aınalasyna qorǵanys aımaǵyn qurý) halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salaýattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organ vedomstvosynyń aýmaqtyq organdary men uıymdary júrgizedi;
3) agrotehnıkalyq jáne jalpy sanıtarııalyq is-sharalardy (úı-jaılardy jáne aýmaqtardy qı men qoqystan, butalardan mehanıkalyq tazartý, jaryqtarǵa, oıyqtarǵa, inderge aldyn ala mazýt, avtol, kreolın nemese kórsetilgen zattarmen sińirilgen balshyqty quıa otyryp, jóndeý jáne biteý) úı ıeleri men sharýashylyq sýbektileri júzege asyrady.
67. Dezınseksııalyq jáne deratızasııalyq is-sharalar aıaqtalǵannan keıin utqyr zoologııalyq-parazıtologııalyq top halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salaýattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organ vedomstvosy bekitken ádisteme boıynsha ótkizilgen is-sharalardyń tıimdiligin baǵalaýdy júzege asyrady.
4. Kongo-Qyrym gemorragııalyq qyzbasynyń aldyn alý boıynsha
sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy (profılaktıkalyq) is-sharalardy uıymdastyrýǵa jáne
júrgizýge qoıylatyn sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptar
68. Kongo-Qyrym gemorragııalyq qyzbasynyń (budan ári – KQGQ) aldyn alý boıynsha sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy (profılaktıkalyq) is-sharalardy uıymdastyrýǵa jáne júrgizýge qoıylatyn talaptar KQGQ boıynsha endemııalyq aýmaqta utqyr toptardyń jylyna keminde eki ret (sáýir-maýsymda jáne qyrkúıek-qazanda) zoologııalyq-parazıtologııalyq tekserýdi qamtamasyz etýi bolyp tabylady, erte jáne jyly kóktem bolatyn jyldary tekserý naýryzda bastalady.
69. Utqyr zoologııalyq-parazıtologııalyq toptar halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salaýattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organ vedomstvosynyń aýmaqtyq organdary men uıymdarynyń jáne obaǵa qarsy kúres uıymdarynyń beıindi mamandarynan qurylady.
70. Utqyr zoologııalyq-parazıtologııalyq top:
1) túrleri jáne bıotoptary boıynsha keneler sanyn esepke alýdy (kóp bolý, basymdylyq jáne kezdesý-kezdespeý ındeksin anyqtaý);
2) baqylaýdaǵy tabyndarda 5-10 mal basyn tekserý jolymen olardyń juqtyrý deńgeıin baǵalaý úshin aýyl sharýashylyǵy maldarynan kenelerdi jınaýdy;
3) kenelerdiń túrlik quramyn aıqyndaýdy;
4) kenelerdiń ártúrli damý kezeńderinde olardyń negizgi jáne janama qorektendirýshilerin aıqyndaýdy;
5) keneler popýlıasııasynyń sanyna tabıǵı, antropogendi jáne sharýashylyq faktorlarynyń áserin taldaýdy;
6) kenelerdiń tirshilik áreketi sıkline fenologııalyq baqylaýdy;
7) zerthanalyq zertteý úshin ashyq jerlerde jáne kóbeıetin oryndarda (úı-jaılar, inder) kenelerdiń ártúrli damý kezeńderinde olardy jınaýdy;
8) kenelerdiń óte kóp paıda bolýy jáne olardyń adamdarǵa belsendi shabýyly kezinde úı-jaılardy tekserýdi;
9) KQGQ-men aýyratyn naýqastar tirkelgen kezde eldi mekenderdi tekserýdi;
10) jazdyq jaıylymǵa kóshken kezde mal sharýashylyǵy úı-jaılarynda, ashyq qoralarda jáne ýaqytsha oryndarda kenelerdiń bar-joǵyn tekserýdi (aıyna keminde 1 ret);
11) kenelerge qarsy is-sharalar júrgizilgennen keıin tabıǵı oshaq aýmaǵynda saýyqtyrý dárejesin jáne tıimdiligin baǵalaýdy júzege asyrady.
71. KQGQ-nyń tabıǵı oshaqtylyq aımaǵynda jergilikti atqarýshy organdar jyl saıyn:
1) kenelerge qarsy óńdeýdi júrgizý úshin dezınseksııalyq quraldardy (preparattardy) qańtardan keshiktirmeı satyp alýdy uıymdastyrý boıynsha is-sharalar júrgizýdi;
2) densaýlyq saqtaý, halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salaýattylyǵy salasyndaǵy, JAO qurǵan memlekettik veterınarııalyq uıymdardyń (budan ári – JAO memvetuıymdar) jáne ózge de uıymdardyń kenelerge qarsy is-sharalardy júrgizýin úılestirýdi;
3) kenelerge qarsy óńdeý bastalǵanǵa deıin KQGQ tabıǵı oshaqtylyq aımaǵynda ornalasqan eldi mekenderdegi mal sharýashylyǵy úı-jaılaryn, jeke úı-jaılardy tazalaýdy (qıdan, qoqystan) uıymdastyrýdy;
4) kenelerge qarsy óńdeý bastalǵanǵa deıin maldardy jazǵy jaıylymǵa aıdaǵan kezde ýaqytsha oryndardy, ashyq qoralardy jáne qorshaǵan aýmaqty tazalaýdy uıymdastyrýdy júzege asyrady.
72. KQGQ boıynsha endemııalyq aýmaqta kenege qarsy josparly is-sharalar jyl saıyn keminde eki ret (kóktem, kúz) júrgiziledi. Kenelerge qarsy barlyq is-sharalar arnaıy qorǵanysh kostıýmimen (kapıýshony jáne betperdesi bar kombınezon) (budan ári – qorǵanysh kostıými), arnaıy aıaq kıimmen (etikter nemese qonyshy uzyn báteńkeler) jáne tyǵyz rezeńke nemese nıtrıldy qolǵappen kıimdi apta saıyn jáne árbir kir jýǵannan keıin akarorepellenttermen nemese ınsektoakarısıdti zattarmen ımpregnasııalaı otyryp júrgiziledi.
73. Kenelerge qarsy is-sharalar ald