13 Maýsym, 2017

Halyq bıi óz bıiginde me?

155 retkórsetildi

Oqtaý jutqandaı qaqshıyp, sah­­nada jóndep ne ıile almaıtyn, bel­deri qarysyp búgilmeıtin adam­dar­dyń qalaı uıalmaı-qyzarmaı bıshi bolatyndyǵyna tańymyz bar. Mun­daıda, árıne áýeli irgemizdegi kórshiles elderge kóz tige­tin ádetimiz. Myna ala toppyly ózbek aǵaıyndardy aıtamyz da. О́zbek­stanǵa jaqyn ornalasqan aı­maqta týyp-óskendikten, ózbek-aka­­lardyń «qoshyq­tary» men «raks­tary» týraly biraz estip-kórgen habarymyz bar endi. 

Mine, osy eldiń bılerin alyp qa­raıtyn bolsaq, memlekettik «Bahor» halyq bı ansambliniń dańqy jer jaryp tur. Ataqty bıshileri Mýkarram Týrgýnbaeva men Tamara hanýmdaryna qalaı qurmet kórsetetinin bilseńizder ǵoı. О́ner ujymyna biriniń esimin berse, al ekinshisiniń bıdegi salyp ketken sara soqpaǵyna adaldyqtarynan esh­qashan aınyǵan da, aýytqyǵan da emes. Netken dástúrge beriktik deseńshi. Qudaı-aý, jáne dóńgelenip bıleı jó­nel­gende qyzdarynyń kózderi janyp shyǵa keletinin aıtsańshy. Burynǵy ke­ńestik keńistikti alsaq, Grýzııanyń «Sýhıshvılı», «SEÝ» halyq bı ansam­blderiniń ónerine qol soqpaıtyn jan neken-saıaq bolsa kerek. Al Reseıdiń ózinde qanshama halyq bı ansamblderi bar degendeı. Bulardy aıtqanda, bizde bı óneri damymaı, kenje qalyp qoıǵan dep aýzymyzdy qý shóppen súrtkeli otyrǵan joqpyz, árıne. Táýbe, qazaqta da nebir dúldúlder sahnada saıran salǵan. Ottaı janǵan. Shólimiz qanǵan. Álgilermen salystyrǵanda, qazaqtyń bir ǵana Sharasynyń (Jıenqulova) ózi ne turady! Baıaǵyda «Gúlderdiń» aty qalaı dáýirledi deseńshi. Sol sııaqty qazirgi kúngilerge oralsaq, «Saltanat», «Naz» bı ujymdarynyń aty til ushynda turatyny tegin bolmasa kerek-ti. 

Bizdiń búgingi qozǵap otyrǵan áńgi­memiz osy bir jibekteı esilgen názik óner­diń qazirgi hal-ahýaly, sapasy týraly bolmaq.  Bıshi ataýly negizi sámbi taldaı ıilip tursa shirkin, deısiz ǵoı bılegende. Aıaqtaryna tas baılap alǵandaı qozǵalysy tym sylbyr, baıaý, súlesoq keıiptegi bıshilerdi kórgende, bul ónerge olardyń ne úshin kelgenin bilmeı mıyń dal bolady. Qashan kórseń, jigitterdiń bıinde kóbine attyń ústinde shaýyp kele jatqan, bolmasa tek qolyndaǵy qamshysyn ońdy-soldy siltegen elementter kezdesedi. Myń buralǵan qyzdarymyz sahnaǵa tek ústerindegi áshekeıli kos­tıýmderin kórsetýge shyqqandaı áser qaldyra ma qalaı ózi. Keıde qımyldary qabyspaı, biri qolyn kóterse, ekinshisi tómen túsirip, mýzyka yrǵaǵymen sáıkes kelmeı, sátsizdikke jol bergende zalda otyrǵan ózińniń basyń eriksiz tómen salbyraıdy. Halyq bıin qoıatyn qazirgi baletmeısterlerdiń dástúrli ónerden onsha habary joq-aý degen kúdiktiń týatyny sodan... Atqa minbeıtin grýzın joq, orys ta, ózbek te solaı, atty qadirleıdi. Biraq bulardyń bıshileri nege bizdegideı shańdy býdaqtatyp, tepsine bermeıdi deısiń ǵoı baıaǵy. 

Sondaı sátte «apyr-aı, bularyń baıaǵy «Ortekeniń» alǵashqy oryndaý­shysy Shashýbaı aqyndy, bolmasa 60 jasynda «Nasybaıshy», «Qarajorǵa» bılerin naqyshyna keltire oryndaǵan Ysqaq Byjybaevty, «Qamajaı», «Aıý bıi», «Aıjan qyz» bılerine jan bitir­gen Shara Jıenqulovany, qazaq bı óne­riniń jaryq juldyzdary Gúljan Talpyqovany, ıakı bolmasa qazaqtyń kásibı tuńǵysh baletmeısteri Dáýren Ábi­rovti, t.b. kórmegen be, olardyń bı­lerinen ónege-órnek almaǵan ba?» degen oıdyń oıpańyna ońaı túsip ketesiz. Kózi tirisinde Dáýren Ábirov aǵamyzben dıdarlasyp, ózimen áńgime-dúken qurǵan jaıymyz bar edi. Sonda ol kisi: «Ysqaqtaı týma daryndar halyq arasynda óte kóp bolǵan dep oılaımyn. Átteń, biz olardy kezinde durys baǵalaı almadyq. Kóp nárseni olar ózderimen birge alyp ketýge májbúr bolǵan kezderge ókingenmen ne paıda endi? Men qazaq bıleriniń biraz qımyl túrlerin úırenip, attaryn aıtyp berýin suradym. «Búrkit qanat», «Aıdahar ıirilý», «Yrǵaqty bı júrisi» degenderdi sonda alǵash ret estidim. Sóıtsem, bul bılerdi ol 1936 jyly Más­keýdiń Úlken teatrynda ótken Búkil­odaqtyq halyq bıleri baıqaýynda oryn­daǵan eken. Onyń bılerine sol ýaqytta keńestiń belgili horeograftary R.Zaharov, Iý.Slonımskııler óte joǵary baǵa beripti. Sol baıqaýdan túsirilgen kınotaspa búginde memlekettik muraǵat qorynda saqtaýly», degen bolatyn. 

Endeshe, muraǵattaǵy mundaı qundy jádigerler tarıhtyń tasasynda shań basyp jatqany durys pa? Sala mamandaryn daıarlaýda bulardy nege endi búgingi tájirıbede keńinen paıdalanbasqa degen túımedeı túıin ǵoı aıtpaǵymyz? Qytaıdan bıshi Shuǵyla Saparǵalıqyzy Otanymyzǵa oralǵanda qýanǵanymyz-aı! Astanada bıshiniń bı mektebi ashyldy degende odan saıyn mereılendik. Biraq, qazir onyń óneri qulaǵymyzǵa kóp shalyna bermeıdi, soǵan qaraǵanda nasıhaty toqtańqyrap tur-aý shamasy. О́zbekáli Jánibekov óz qolymen qurǵan memlekettik «Altynaı» halyq bı ansambli qazir qaı deńgeıde eken, á? Mońǵolııa horeograftary ondaǵy turatyn qazaqtardan 100-ge jýyq bı qımylyn jazyp aldy degen habardy qula­ǵymyz shalyp edi. Muny júzege asyryp júrgen bireý-mireý bar ma eken?.. Áı, qaıdam!

Qarashash TOQSANBAI,
«Egemen Qazaqstan»

Sońǵy jańalyqtar

Jańa aýrýhana 12 kúnde salynady

Elorda • Búgin, 06:17

Daýyl «dertimizdi» anyqtap berdi

Aımaqtar • Búgin, 06:14

Býmerang

Rýhanııat • Búgin, 05:54

Qorǵaýshylarǵa da qoldaý qajet

Aımaqtar • Búgin, 05:46

Toıdyń sońy topyrlaǵan syrqat

Aımaqtar • Búgin, 05:43

Aqırekte – Arystan bab...

Tanym • Búgin, 05:38

Kıeli kitaptar: tyıymdar ne úshin jasalady?

Rýhanııat • Búgin, 05:34

Toqyma ónerkásibine tyń serpin kerek

Ekonomıka • Búgin, 05:22

Medısına ǵylymyn damytýǵa ne kedergi?

Medısına • Búgin, 05:15

Teatrdyń onlaın tartýy

Rýhanııat • Keshe

Úı janýarynan vırýs juǵa ma?

Koronavırýs • Keshe

Uqsas jańalyqtar