Esterińizde bolsa, 2014 jyly Qyrym túbeginiń «halqy» aıaq astynan Reseıge qosylatynyn aıtyp, qıǵylyq salǵan kezde óńirdegi qalalar men eldi mekenderde eshqandaı aıyrym belgileri joq, jasyl kıimdi áskerıler paıda bolǵan. Sol kezde, dálirek aıtqanda 2014 jyldyń 28 aqpanynda bloger Borıs Rojın olardy alǵash ret «vejlıvye lıýdı» dep atady. Keıin bul ataý keń tarap ketti. Internet qoldanýshylardyń birqatary «jasyl adamdar» dep te atady. Sol áskerıler Qyrymdaǵy Ýkraına qarýly kúshteriniń bólimshelerin qorshap, qarýsyzdanýǵa májbúrlegen bolatyn. Keıin, túbekte referendým boldy da, Qyrym Reseıge qosylyp ketti. Bul oqıǵanyń saldary az bolǵan joq, ári túbekke qatysty daý-damaı áli bitpedi. Bizdiń halyqaralyq saıasattaǵy daý-damaıǵa qatysymyz joq, biraq jýrnalıst retinde álgi «sypaıy adamdardyń» qaıdan shyqqanyn zerttegenbiz. Sóıtsek, kóptegen derek kózi sol áskerılerdi Reseı qarýly kúshteriniń sarbazdary dep baǵalaıdy eken. Reseı Federasııasynyń Eýropalyq odaqtaǵy turaqty ókili V.Chıjkov 2014 jyly Qyrymǵa bastapqy kezde 16 myń, keıin taǵy 9 myń reseılik áskerı qyzmetshi nemese «sypaıy adamdar» jiberilgenin resmı túrde moıyndaǵany bar. Keıin RF Qorǵanys mınıstrligine qarasty «Voentorg» JAQ «Rospatent» mekemesine «vejlıvye lıýdı» saýda belgisin tirkeý jóninde ótinish jasady. Sóıtip, osyndaı jazýy bar kıim-keshek te, ártúrli kádesyılar men japsyrmalar da naryqqa shyǵyp ketti. Bálkim, syrt kózge bul belgilerdiń áseri joq sııaqty bolýy múmkin. Alaıda, Qazaqstanǵa ene bastaǵan «sypaıy adamdar» belgileri el ishinde ózgeshe oılaıtyndar bar ekenin, olardyń bizdiń eldi «Otanym» deı almaıtynyn kórsetedi. Iаǵnı, ózge memlekettiń ıdeologııalyq yqpalynyń áserinen shyǵa almaıtyn, Qazaqstannyń táýelsiz el bolyp otyrýy «aǵalarǵa» ǵana qatysty dep oılaıtyn azamattar bizde de bar degen sóz.
Árıne, aýyzdy qý shóppen súrtýden aýlaqpyz. Bizdiń memleket te pıǵyly buzylǵan tulǵalardyń qolymen ot kósep, el ishin ala taıtaı búldirýdi kózdeıtin toptardyń, tipti memleketterdiń bolýy múmkin ekenin jaqsy biledi. Bul máselege qatysty arnaıy qujat ta qabyldandy. 2017 jyldyń 29 qyrkúıeginde bekitilgen «Qazaqstan Respýblıkasynyń «Áskerı doktrınasynda» «gıbrıdti» kúres ádisteri» degen uǵym bar. Doktrınada: «gıbrıdti» kúres ádisteri – qarsy kúresetin memleket aýmaǵyndaǵy jaǵdaıdy turaqsyzdandyrý úshin áskerı kúshti (onyń ishinde qarsy turǵan taraptyń aýmaǵyndaǵy arnaıy operasııalar, jekemenshik áskerı, kúzet kompanııalarynyń kúshterin), áskerı emes quraldardy keshendi qoldaný, sondaı-aq basqa memleketterdiń, terrorıstik, ekstremıstik uıymdar men separatıstik qozǵalystardyń áleýetin paıdalaný arqyly áskerı-saıası jáne áskerı-strategııalyq maqsattarǵa qol jetkizý tásilderi» delingen. Iаǵnı, elge qaýip tek kezengen myltyq pen baǵyttalǵan zeńbirekten ǵana tónbese kerek. El ishinde iritki salyp, adamdardyń oıyn buzatyndar da, tipti qate jasalǵan quqyqtyq normalar da, ózgeniń rýhanı qundylyqtary da qaýipti bolyp otyr. Sondyqtan da shyǵar, memleket gıbrıdti kúres tásilderin paıdalanýǵa umtylatyndar tabylýy múmkin ekenin eskergen jaıy bar Sonymen qatar Áskerı doktrınada «Qazaqstan Respýblıkasynyń áskerı qaýipsizdigi men áskerı qaterge yqpal etetin negizgi jaǵdaılar men faktorlar» degen bólim bar. Onda «separatızm belsendiliginiń ósý qarqynynyń saqtalýy, basqa memleketter aýmaǵyndaǵy múddelerge qol jetkizý úshin syrtqy kúshterdiń separatıstik qozǵalystardy paıdalaný» yqtımaldyǵy bar ekeni aıtylǵan. Bir sózben aıtqanda, eldiń qorǵanys qabiletin álsiretýge baǵyttalǵan sharalar kez kelgen sátte uıymdastyrylýy múmkin. Áskerı doktrınada onyń aldyn alý qajet ekendigi kórsetilgen. Demek, otandastarymyzdyń arasynda paıda bolǵan «sypaıy adamdarǵa» qumarlyq jaqsylyqtyń nyshany emes. «Vejlıvye lıýdı» degen jazýy bar kıim-keshek alǵash ret 2014 jyly satyla bastaǵan. Bıyl osy jazýdy kólikterine japsyryp alatyndar qarasy kóbeıipti. Sodan da bolar, qoǵam belsendisi, «Qazaqstan barysy» qazaq kúresin damytý qory qamqorshylar keńesiniń tóraǵasy Arman Shoraev áleýmettik jelide dabyl qaqty. Qulaq assaq ıgi edi oǵan. Al, agressııa quralyna aınalǵan toptardyń nyshandary men ataýlaryn qoldaný jaqsylyqqa aparmaıdy. Ekinshi dúnıejúzilik soǵystan keıin fashızmniń belgisi sanalǵan svastıkaǵa álem elderiniń kóbi, sonyń ishinde Germanııanyń ózi de tyıym salǵany bar. Iаǵnı, álem halqy qarapaıym nyshannyń da adam sanasyna yqpaly zor ekenin biledi. Árıne, biz de bilemiz, biraq salǵyrttyǵymyz ba, áıteýir «sypaıy adamdar» belgisine tyıym salǵan joqpyz áli...
