Rýhanııat • 14 Qazan, 2019

«Taltús» aǵylshyn tildi oqyrmanǵa jol tartty

23 retkórsetildi

Sońǵy otyz jylda qazaq romany alǵash ret batys baspasynan jaryq kórip, qazaq ádebıetiniń kókjıegin keńeıtken jaqsy jańalyqtyń barshamyzdy qýantqany ras. AQSh-tyń Indıana ýnıversıtetine qarasty Three String Books baspasynan jazýshy Talasbek Ásemqulovtyń «A Life At Noon» («Taltús») romany basylyp shyǵyp, kúni keshe ǵana aǵylshyn tildi oqyrmanǵa jol tartty.

Osyǵan oraı elordadaǵy Ult­tyq akademııalyq kitaphanada oqyrmandarmen kezdesý uıym­dastyrylyp, ádebıetsúıer qa­ýym bas qosty. Jıynda sóz alǵan fılologııa ǵylymdarynyń doktory, jazýshy Tursyn Jurtbaı san ǵasyrlyq tarıhymen bite qaınasqan asyl qazyna – qazaq ádebıetiniń álem ádebıetiniń da­mý kóshine qosylyp jatqanyn aı­ǵaqtar aıryqsha jańalyq ekenin atap ótti.

– Bir kúni Talas kelip, «aǵa men povest jazǵanmyn» deıdi. «Shymdan» degen povest. Endi kúıshi ǵoı, dep ózimshe oqyp edim, aınaldyrǵan eki-úsh saǵattyń ishinde oqyp shyqtym. Qoldy qoıyp, «Juldyzǵa» jiberdim. Al «Taltús» «Shymdannan» bu­ryn jazýǵa tıisti dúnıesi edi. Otyz­­dyń ortasyna kelgende jazdy. Ketbuǵanyń uly ańsary bar, munda Talastyń óziniń ańsary bar. Bizdiń de bozbalalardyń kó­keıinde uly babalardyń ań­sary ómir súrip jatqandyǵyn bildirer saǵynysh bar, – degen ǵalym qazaq halqynyń shynaıy erkindik  rýhy men azattyq ıdeıa­sy jolyndaǵy kúresiniń tarıhı shyndyq turǵysynan saralanyp jazylǵan shyǵarmanyń ózge tilge aýdarylýy ózara mádenı al­ma­sýǵa yqpal etetinin jetkizdi.

Talasbek Ásemqulovtyń atal­­ǵan eńbegi Birikken Ulttar Uıy­­mynyń alty tiline aýdarylyp, byltyr jeltoqsan aıynda baspaǵa tapsyrylǵan. Kitap orys, aǵylshyn, fransýz, ıspan, qytaı jáne arab tilderine tárjimalanǵan. Jazýshynyń jary, mádenıettanýshy, aýdarmashy Zıra Naýryzbaeva kitap aýda­rý isi jedel iske asyrylǵanyn, ázirlik jumystaryna etnomýzykataný ǵylymdarynyń kandıdaty Raýshan Jumanııazova, jazýshy Lılııa Kalaýs, mýzykataný magıstri Rústem Núr­kenov syndy jazýshynyń birqa­tar shákirtteri de kóp kómek kór­setkenin aıtty.

– Bul óte qıyn joba boldy. Roman tili qarapaıym bol­ǵanymen, maǵynasy óte tereń. Men úshin úlken mektep boldy. Jazýshynyń qasynda 18 jyl ómir súrsem de, kóp nárseni estip, bilsem de, aýdarmasy erekshe kóne sózderdi Talastyń shákirtterimen aqyldasa otyryp jasadym. Ýaqyt tar bolǵandyqtan Eýropa tilderine meniń oryssha aýdarmamnan tárjimalandy. Al arab jáne qytaı tiline Dına Esenjan men Gúljan Ahmetbek tikeleı aýdardy. Aýdarmashylardyń myq­tylyǵynyń arqasynda ýa­qy­tynda úlgerdik. Fransııa, Ispanııa men Ulybrıtanııa el­derindegi oqyrmandar tarapynan alǵys estip jatyrmyz, – deıdi jazýshynyń jary. Atalǵan baspa avtorǵa muragerlik qalamaqy, sa­tylǵan kitaptyń ústeme paıyzyn tóleıdi. Qazirgi ýaqytta kitap álem boıynsha elektrondy kom­mersııanyń iri naryǵy sanalatyn platforma Amazon.com saıtynda satylymǵa shyqty.

Romandy aǵylshyn tiline aýdarǵan aýdarmashy Shellı Feıervezer-Vega «Taltústi» tár­­jimalaý ózi úshin úlken már­tebe ekenin aıtady. «Atalǵan shyǵarmany aýdaryp shyǵý týraly usynys túskende-aq barymdy salyp aýdarý kerektigin uqtym, bul durys sheshim de boldy. Kitapty oqyp shyǵyp, aýdarma jumystaryn bastaǵanymda túp­nusqanyń dál jetkizilýi ǵana emes, ereksheligin eskere otyryp, erkin jetkizilý tıis ekendigin uqtym. Aǵylshyn tildi oqyrman qaýym úshin óte tańsyq, erekshe shyǵarma dep bilemin. Shyǵarmada halyq basyndaǵy qıyn-qystaý kezeń aǵylshyn til­di oqyrmanǵa shyn mánisinde ne bolǵanyn, qalaı bolǵanyn túsindirip qana qoımaı, tereń oılandyratyn oqıǵalarǵa toly», deıdi sheteldik aýdarmashy.

Sońǵy jańalyqtar

Jańa úlgidegi kólikter

Qoǵam • Keshe

Oqyrmanmen oı bólisti

Rýhanııat • Keshe

Qııanatqa qarsy turǵan gazet

Rýhanııat • Keshe

Jemqorlyq jerge qaratady

Qoǵam • Keshe

«Bir synaǵan jamandy...»

Aımaqtar • Keshe

Erli-zaıyptylardyń erligi

Aımaqtar • Keshe

El ıgiligin eselegen jan

Rýhanııat • Keshe

Teńgeniń tegeýrini

Qarjy • Keshe

Senim kapıtaly

Ekonomıka • Keshe

Shymkenttiń úlgili otbasylary anyqtaldy

Aımaqtar • 14 Qarasha, 2019

Almatyda páter balldyq júıemen beriledi

Aımaqtar • 14 Qarasha, 2019

Uqsas jańalyqtar