Qazaqstan • 24 Jeltoqsan, 2019

Ekologııalyq quqyq buzýshylyqtar úshin salynatyn ákimshilik aıyppul kólemi 10 ese ósedi - M. Myrzaǵalıev

18 retkórsetildi

Premer-Mınıstr Asqar Mamınniń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Maǵzum Myrzaǵalıev Qazaqstan Respýblıkasy Ekologııalyq kodeksiniń jańa redaksııasyndaǵy jobasyn usyndy. Bul týraly Premer-Mınıstrdiń baspasóz qyzmeti habarlady.

Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrliginiń málimetinshe, 2018 jyldyń qorytyndysy boıynsha atmosferaǵa lastaýshy zattardyń shyǵaryndylary 2,5 mln tonnany, al jyl saıynǵy ósýi 100 myń tonnany qurap otyr.

«Eger tıisti shara qabyldanbaǵan jaǵdaıda, 2030 jyly boljam boıynsha lastaýshy zattardyń emıssııasy 3,6 mln tonnaǵa deıin ósetin bolady. Parnıktik gazdar shyǵaryndylaryn azaıtý boıynsha qajetti sharalar qabyldaý úshin Mınıstrlik nemis tarapynyń qoldaýymen 2050 jylǵa deıingi tómen kómirtekti damý strategııasyn ázirleýge kiristi», — dedi M. Myrzaǵalıev. 

Mınıstr atap ótkendeı, qazirgi ýaqytta elimizdiń 3,5 myń polıgonynda 120 mln tonnadan astam turmystyq qatty qaldyqtar jınaqtalǵan jáne jyl saıyn 5 mln tonnadan astam turmystyq qaldyqtar jınalyp otyrady. 2016 jyldan bastap turmystyq qatty qaldyqtardy óńdeý 2,6%-dan 11,5%-ǵa deıin, al ónerkásiptik qaldyqtardy óńdeý úlesi 26,8%-dan 32,2%-ǵa deıin óskeni baıqalady.

2019 jyldan bastap plastmassany, makýlatýrany, karton men qaǵaz qaldyqtaryn, shynyny kómýge tyıym salyndy. Alaıda, óńirlerde tıisti ınfraqurylym bolmaǵandyqtan, iske qosylǵan mehanızm jetkilikti dárejede júzege asyrylmaı otyr. 

Sonymen qatar, mınıstrdiń aıtýynsha, atmosferalyq aýanyń sapasy, jer ústi sýlarynyń lastanýy, kárizdik tazartý qurylǵylarynyń tozýy nemese bolmaýy, turmystyq qatty  qaldyqtar polıgondarynyń bolmaýy nemese jaı-kúıiniń nasharlyǵy boıynsha problemalar bar. Budan basqa, sheshýdi qajet etetin jergilikti ekologııalyq problemalar da bar.

«Jergilikti atqarýshy organdar ekologııalyq jaǵdaıdy jaqsartý boıynsha keshendi sharalar qabyldaý arqyly atalǵan problemalardy sheshýge tyrysady. Degenmen, respýblıkanyń qorshaǵan ortasyn jaqsartý úshin ulttyq deńgeıdegi sharalardy qabyldaý qajet», — dedi mınıstr. 

Elbasy men Memleket basshysynyń tapsyrmalaryna sáıkes, Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi Ekologııalyq kodeks pen oǵan ilespe zańnyń jobalaryn ázirledi. Ekologııalyq kodeks jobasy – ekologııalyq retteýdegi Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymynyń tájirıbesi eskerile otyryp ázirlengen jańa qujat. 

Sonymen qatar Kodeksti ázirleý kezeńinde, ony óńirlerde jurtshylyqpen jáne bıznes-qaýymdastyqpen keńinen talqylaý júrgizildi. Osy talqylaý barysynda jurtshylyqtan 2 myńnan astam usynys tústi. Sonyń birazy Kodekske endi.  

Ekologııalyq kodeks 7 negizgi prınsıpten turady.  

Birinshi prınsıp — «lastaýshy tóleıdi jáne túzetedi» 

Ol lastanýdyń aldyn alý jáne baqylaý sharalaryn, sondaı-aq qorshaǵan ortaǵa keltirilgen zalaldy qalpyna keltirý úshin jaýapkershilikti kózdeıdi. Osylaısha, memleket tabıǵat paıdalanýshylarǵa ekologııalyq aıyppul tólegennen góri qorshaǵan ortaǵa teris áser etýge jol bermeıtin sharalardy qoldanýǵa jaǵdaılar jasaýy tıis. Bir sózben aıtqanda «prevensııa» mehanızmi. Sonymen qatar, ekologııaǵa zııan keltirgen lastaýshy qorshaǵan ortany bastapqy qalpyna keltirýge mindetti.

Ekinshi prınsıp — qorshaǵan ortaǵa áserdi baǵalaýdyń jańa tásilderi

Qoldanystaǵy Ekologııalyq kodeks boıynsha qorshaǵan ortaǵa áserdi baǵalaý – OVOS – rásiminen ótý talaptary is júzinde barlyq, ıaǵnı 19 myń kásiporynǵa qoldanylady. Bul tásil tıimsiz jáne orynsyz. Sondyqtan jańa Ekologııalyq kodekste shyǵaryndylardyń 80% tıesili «birinshi sanattaǵy» 2,6 myń kásiporynǵa ǵana atalǵan talapty qoldaný usynylady. Bul rette, jurtshylyq qorshaǵan ortaǵa áserdi baǵalaýdyń barlyq kezeńderine qatysady. 

Úshinshi prınsıp — ozyq qoljetimdi tehnologııalardy engizý men ekonomıkalyq yntalandyrý sharalary.

Ekologııalyq jaǵdaıdy barynsha jaqsartýda ozyq qoljetimdi tehnologııalardy endirý kerek. Bul úshin ónerkásiptik kásiporyndar tehnologııalyq aýdıtten ótedi. Shyǵaryndylar kólemin tómendetýge múmkindik beretin tehnologııalar usynylady. Ozyq qoljetimdi tehnologııalardy endirgen kásiporyndar emıssııa úshin tólemnen bosatylady. Eger olar osy tehnologııalar júıesine aýyspaǵanda emıssııaǵa tólem stavkalary artady. 

Tórtinshi prınsıp — emıssııa úshin túsetin tólemderdi ekologııalyq sharalarǵa baǵyttaý. 

Qazirgi ýaqytta qoldanystaǵy zańnamada qorshaǵan ortaǵa emıssııalar tólemderin tabıǵatty qorǵaý sharalaryna jumsaý mindettilmeıdi. Sondyqtan jergilikti atqarýshy organdar túsken qarajattyń 0%-dan 400%-ǵa deıin, orta eseppen alǵanda 45%-yn ǵana qorshaǵan ortany qorǵaýǵa bólip otyr. Ekologııalyq tólemder men olardy jumsaýǵa baılanysty qazirgi jaǵdaı halyqaralyq sarapshylar tarapynan birneshe ret synǵa alyndy. Osyǵan baılanysty, ilespe zań jobasynda tabıǵat qorǵaý is-sharalaryn ekologııalyq tólemder esebinen 100% qarjylandyrý mindettelgen.

Besinshi prınsıp — shyǵaryndylar monıtorınginiń avtomattandyrylǵan júıesin qurý

Ekologııalyq kodekstiń jobasynda I sanattaǵy obektiler úshin shyǵaryndylar men tógindilerdiń sapalyq jáne sandyq quramy týraly ýaqtyly jáne shynaıy aqparat alý úshin derekterdi ýákiletti organǵa berýmen óndiristik ekologııalyq monıtorıngti mindetti avtomattandyrý qarastyrylǵan.  

Altynshy prınsıp — ekologııalyq baqylaýdy kúsheıtý.

Ilespe zań jobasynda turǵyndardyń ómir jaǵdaıyna tikeleı áseri bar faktiler boıynsha tekserý júrgizý turǵysynan Kásipkerlik kodekske ózgerister engizý usynylady. Atalǵan ózgerister qorshaǵan ortaǵa keri áser faktilerine jedel den qoıýǵa baǵyttalady. Ákimshilik aıyppuldardy 10 esege ulǵaıtý arqyly ekologııalyq quqyq buzýshylyqtar úshin jaýapkershilik kúsheıtiledi.

Jetinshi prınsıp — óndiris jáne tutyný qaldyqtaryn basqarýdy jetildirý.

Jańa Ekologııalyq kodekstiń jobasynda EYDU elderinde paıdalanylatyn aınalmaly ekonomıka prınsıpterin endirý basty nazarǵa aınaldy. Atalǵan joba sheńberinde qaldyqtardy kezeń-kezeńmen basqarýǵa baǵyttalǵan qaldyqtardyń ıerarhııasy, ıaǵnı olardyń paıda bolýynyń aldyn alýǵa, qaıta paıdalanylýyna, qaıta óńdelýine, joıylýyna baǵyttalǵan sharalar tizbegi qarastyrylǵan. Ruqsat etilmegen qoqys oryndarynyń sanyn tómendetý maqsatynda qaldyqtardy qaıta óńdeýmen jáne kádege jaratýmen aınalysatyn kásiporyndardyń qyzmetin lısenzııalaý jáne qoqys shyǵaratyn uıymdar úshin eskertý tártibi engiziletin bolady.

«Bizdiń elimizde turmystyq qatty qaldyqtardy qaıta óńdeý deńgeıiniń tómendigi úlken problema bolyp tabylady: tek 14%-y ǵana qaıta óńdeledi. Tarıfteri tómen bolǵandyqtan, bul sala ınvestorlar úshin ınvestısııalyq tartymdy emes. Qaldyqtardy jaǵý kezinde alynatyn elektr energııasyn satýdy kózdeıtin «Waste to Energy» mehanızmin engizý usynylady. Bul rette eýropalyq dırektıvalar tárizdi, shyǵaryndylardyń sapasy boıynsha qatań talaptar qoıylady. Osy mehanızm 2025 jylǵa deıin qaldyqtar kólemin 30%-ǵa deıin azaıtýǵa jáne jeke ınvestısııalar tartýǵa múmkindik beredi», — dedi M. Myrzaǵalıev. 

Sońǵy jańalyqtar

Basylym basshylary - Ýálıhan QALIJAN (1948)

Basylym basshylary • Búgin, 16:57

Alysty jaqyndatatyn qurylǵy

Qoǵam • Búgin, 16:23

Qaıyrymdylyq – qasterli qasıet

Qoǵam • Búgin, 15:54

Almatydaǵy ıesiz jeliler qala balansyna beriledi

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 15:49

Almatyda 39 medısınalyq uıym ashylady

Medısına • Búgin, 15:31

Basylym basshylary - Nurlan ORAZALIN (1947)

Basylym basshylary • Búgin, 15:24

Memleket basshysy Dáýren Abaevty qabyldady

Prezıdent • Búgin, 15:08

Jaqsylyq júrek jylytady

Qazaqstan • Búgin, 15:07

Basylym basshylary - Ábish KEKILBAIULY (1939-2015)

Basylym basshylary • Búgin, 15:06

Mektep bitirýshi túlekter jol qurylysy salasymen tanysty

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 15:03

Jetistikke jetken jandardy dáripteıdi

Aımaqtar • Búgin, 12:42

Inklıýzıvti qoǵam qurý úshin...

Qoǵam • Búgin, 12:21

Erikti jastar erkin formatta pikir almasty

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 12:05

Almatyda qurylys qarqyndy júrip jatyr

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 11:33

Tálimi zor, ǵıbraty mol jıyn

Aımaqtar • Búgin, 11:18

Danyshpan toıyna bir tamshy úles

Abaı • Búgin, 10:36

Habarsyz ketken kásipker izdestirilýde

Aımaqtar • Búgin, 10:24

Jumyrtqa nege qymbattaıdy?

Ekonomıka • Búgin, 09:27

О́ner mýzeıindegi ózgeshe kórmeler

Aımaqtar • Búgin, 09:12

Uqsas jańalyqtar