Tanym • 20 Aqpan, 2020

Amanatqa qııanat júrmeıdi

387 retkórsetildi

Amanat – adamnyń boıyndaǵy eń asyl qasıeti. Atamyz qazaq «Amanat– molshylyq ákeledi, qııanat– kedeılik ákeledi» degen. Iаǵnı, amanat buzylǵan jerde qııanat qanat jaıady. Ondaı ortada yntymaqtyń irgesi sógiledi, berekeniń qamaly buzylady. Amanattyń túri kóp. Eń úlken amanat adamnyń – jany. Burynǵy abyz-jyraý atalarymyz: «Allanyń amanatqa bergen janyn, kezegi kelgen kezde qaıtaramyn» dep beker aıtpasa kerek.

Joǵaryda aıtylǵandaı eń úlken amanatqa qııanat jasalýda. Búginginiń tilimen aıtqanda, sýısıd (ózine-ózi qol salý) qazaq qoǵamynda etek alyp barady. Bir aptanyń aldynda «Ranking.kz» saıtynda jarııalanǵan derekke júginsek, ótken jyly elimiz boıynsha 3,8 myń adam sýısıd jasap, kóz jumǵan. Bul kórsetkish ótken jylmen salystyrǵanda 7,4 paıyzǵa artyq. О́zine qol salǵandardyń 3 myńǵa jýyǵy er adamdar da, qalǵany 772 áıel qaýymy. 

Atalǵan taqyryp boıynsha jýr­nalıstik zertteý jasaǵan Zúbáıra Tilegenqyzy «Qazaqstan ózine-ózi qol jum­saý áreketi boıynsha  álemde altynshy orynǵa shyqty» degen Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń málimetin alǵa tartady. Osydan keıin halyqaralyq uıymdardyń septesýimen 2016 jyly elimizde depressııaǵa ushyraǵan jandarǵa psıhologııalyq kómek qolyn sozatyn senim telefony iske qosylǵan. Bir jyl ishinde senim telefonyna 2 mıllıondaı adam kómek surap qońyraý shalǵan. Saralap kelgende olardyń kópshiligi kredıt tóleı almaı qınalǵandar eken.

«Negizi sýısıdtik jaǵdaıdyń bolýy­na qalyptasqan ahýaldy adamdardyń erik jigeri men minez qulqynyń qalaı qabyldaıtyndyǵy da áser etedi», deıdi psı­holog mamandar. Burynǵy babalarymyz urpaǵyn adal, ádiletti, erjúrek, qıyndyqqa kónbis etip tárbıeleýge aıyryqsha mán bergeni tegin emes.

Biraq qazir zaman basqa. Adam qansha jerden kónbis, shydamdy bolsa da, ártúrli turmystaǵy qıyndyq depressııaǵa túsirmeı qoımaıdy. Depressııaǵa túsken adamnyń aqyly men oılaý qabileti tejelip, emosııaǵa berilgish keledi.

Joǵarydaǵy Zúbáıra Tilegenqyzy keltirgen málimetke júginsek, búgingi tańda qazaq qoǵamynda áıelderdiń 2-9 pa­ıyzy, erlerdiń 1-3 paıyzy depressııalyq jaǵdaıda ómir súredi eken. Depressııalyq qaýip áıelderde 40 paıyz, erlerde 25 pa­ıyz kórinedi. Osy depressııa kóp jaǵdaıda adamdy sýısıdke ıtermeleıdi. 

Budan qutylatyn jol bar ma?! Árıne bar. Islam sharıǵatynda «О́zine senimi bolmaǵan adamda ıman joq» deıtin hadıs bar. Iаkı bul ózine senimi álsiz pende qııanatqa beıim keledi degen sóz. Osy oraıda, aqlı súnnet ǵulamalary «amanatqa qııanat jasaǵan adamnyń ımany kámil emes» dep túsindirgen. Sol sebepti ımanı tárbıeni kúsheıtken durys.

Shyndyǵynda adamnyń boıyndaǵy ımanı hám adamgershilik bolmysy álsirep, depressııaǵa urynǵan jaǵdaıda pende óz janyna qııanat jasaıdy. Abaı atamyz aıtqandaı, jamanshylyqqa birden boı usynǵan pende ózin-ózi jınap almaǵy qıyn is.

– Adam balasy qııanattan (sýısıd) aýlaq bolý úshin, – deıdi Sýfaın Sáýrı atty oqymysty: «О́ziniń múlkin asa senimdi adamǵa amanat etetini sekildi, basy­ńa is túsip, qınalǵan jaǵdaıda senim­di, aqyldy, ilimi tereń adamnan aqyl sura. Onyń durys jol kórseterine sen. Aqyl sural­ǵan adam syr jasyratyn amanat ıesi bolsyn».

Iаǵnı, aqyldasý, keńesý adamdy ókinýden, opyq jeýden qorǵaıtyn qamal sekildi. Aqyl suralatyn kisi adamdardyń jaǵdaıyn, zamannyń jáne memlekettiń sharttaryn bilýi tıis. Sonymen qatar aqyldy, ozyq pikirli, ilgerini boljaı alatyn, deni saý bolýy shart.

Osy oraıda Abaı atamyzdyń: «О́ziń tiri bolsań da, kókiregiń óli bolsa, aqyl tabýǵa sóz uǵa almaısyń» degenindeı aqyl tyńdaýshy aıtylǵan aqyldy sińire bil­mese ol da qasiret. Aqyl alý úshin de parasat qajet. Taǵy da Abaı jaryqtyqtyń «Aqyl ósse, ol túpsiz tereń jaqsylyq súı­mektikpen  óser» degenindeı adam balasy qııanattan aýlaq bolý úshin túpsiz tereń jaqsylyqty súımek, bilmek jáne boıyna sińirmek kerek-dúr.

 

Sońǵy jańalyqtar

Onlaın oqyrmanymyz 100 myńnan asty

Qazaqstan • Búgin, 20:33

Járken Bódesh. Týǵan jer

Vıdeo • Búgin, 19:33

Atyraýda qylmystyq top quryqtaldy

Aımaqtar • Búgin, 19:09

Qarttar úıindegi qasiret

Aımaqtar • Búgin, 18:33

Qazaq aqyny qyrǵyzsha jyrlandy

Rýhanııat • Búgin, 18:12

Qyzylorda: Kásipker kómek kórsetti

Aımaqtar • Búgin, 16:27

Betperde kıgen kóktem - 7

Qoǵam • Búgin, 16:07

Uqsas jańalyqtar