Shyrǵasyna tolyp kóktegen Aqpambet baıdyń «sen tur, men ataıyn» deıtuǵyn birinen biri ótken kókjal alty uly bolypty. Alty uldyń arasyndaǵy ajaryna támam el súısingen, bulyqsyp ósken jalǵyz qyz – Aısary. Jalǵyz syrtqy sulýlyq emes, ishki jan-dúnıesi de móp-móldir. Baıdyń qyzy bolsa da, tákapparlyǵy joq, barynsha qarapaıym.
Aısary sulýǵa kimniń kóńili qulamaǵan? Osy elde Shorman esimdi jas jigit bolady. Bar aıyby shyr bitpegen qasqa kedeıdiń urpaǵy. Jaratqannyń jazýy sol shyǵar, Aqpambet baıdyń jylqysyn baǵady. Shildedegi qara qarǵanyń mıy qaınaıtyn ystyqqa kúıip, aqpandaǵy atan túıeni alyp jyǵatyn saqyldaǵan sary aıazǵa tońyp, osy ólkedegi aq qaıyńnyń bezindeı shymyrlanyp ósse kerek. Shormannyń kúshi qos bileginde ǵana emes, óneri de ózgeden artyq. Kómeıinen án, saýsaǵynan kúı tógiledi. О́zi keremet ańshy. Dala syryn jastaıynan jattap ósken jas ulannyń qanjyǵasy qur qaıtqan kezi joq. Myna ǵajapty qarańyz, jigittiń tóresine Aısary ǵashyq. Shorman birde ańǵa attanyp bara jatqanda, Aısary sulý onyń jolyna túıýli oramalyn tastap ketedi. Oramaldy kózi shalyp qalǵan Shorman «bul ne belgi boldy eken?!» dep at ústinen ilip alady. Zeıin salyp qarasa, ishine bas barmaqtyń kólemindeı tas oralǵan eken. Shorman kúni boıy on oılanyp, júz tolǵanyp, aqyr sońynda Aısary qyzdyń júreginiń túkpirinde tas bop qatqan bir syr bar eken degen oıǵa keledi. Aqyry eki jas til tabysady.
– Ákemniń aıttyrǵan jerine barǵym kelmeıdi. Sen úshin basymdy báıgege tigemin, – deıdi Aısary sulý.
Shormannyń da kútkeni osy ǵoı. Myń jylqynyń ishinen ushqan qusty aýzymen tisteıtin Kókmoınaq pen Shabdarazbandy ustap alyp, Kókshetaýǵa bet túzemek. Qalaǵa mańdaı tirese, teńdik bermeı ketetinine senedi.
Ýádeli kúni jylqy ishinen Kókmoınaqty taba almaı qalady. Shabdarǵa Aısaryny mingizip, ózi bir jelqýyq jaraý atqa minip, «Kókshetaý qaıdasyń?!» dep jónep bermeı me? Aqpambet baıdyń úıi Aısarynyń joqtyǵyn tań atqanda bir-aq ańǵarady. Sóıtse, Shorman da joq eken. Jylqy ishindegi Shabdar at ta joq. Aqpambet baı qashqyndardyń sorabyn shyǵarmaqshy bolyp, tóńirektegi baqsy-balgerlerdi shaqyrady. Solardyń biri jańa soıylǵan qoıdyń jaýyrynyna qarap otyryp:
– Myrza, balalardyń sońynan qýmaqshysyz ǵoı, biraq, joldaryńyz bola qoımaıdy-aý. Kúıinip baryp, kúńirenip qaıtasyzdar, – dese kerek.
Bul kezde qos ǵashyq Aqkólge atbasyn tireıdi. Sońynan ergen qýǵynshynyń qarasy kórinbeıdi. Shorman qanjyǵaǵa baılanǵan dombyrasyn sheship alyp, áýelete án salady. Masaıraǵan mahabbat áni. Kógildir Kóksheniń adyr-qyraty, eńisi men bıigi, kógildir nurǵa malynǵan kók ormany birge án salyp turǵandaı. Ǵashyqtyqtan tal boıy qorǵasyndaı balqyǵan jas jigittiń salǵan ánin samal jel ilip alyp, kózjetpes keńistikke taratyp jatqandaı.
Endi attanyp ketkende shetinen jaraý, júırik atqa mingen qýǵynshylar da taıap qalady. Olar da mynaý ǵajap ándi estıdi. Án sazyna qatygez júrek, kekti peıil jibigen deıdi. Mynandaı bir-birine ǵashyq adamdardy ajyratýǵa bola ma? Ajyratqan adam ońa ma? Atbasyn keıin burypty. Elge barǵanda aıtqan ýájderi, «jerdiń jyrtyǵyna túsip ketken shyǵar, taba almadyq» bolypty.
Ile-shala burynǵydan da qaharly ekinshi top attanǵan. Olar iz kesip júrip shabdar attyń bolat tuıaǵynan tańbalanǵan ózgeshe sulbany tabady. Top ishinde Aısarynyń aǵalary da bar. Bórili degen jerde jetip-aq qalady. Bul kezde eki ǵashyq Bulandynyń qalyń ormandarynyń etegine jetken. Endi bir qozykósh jer júrse, ıt tumsyǵy ótpeıtin qalyń ormannyń qoınyna sińip ketpek. Kúni boıǵy sýyt júristen shaldyqqan qos júırik barlyǵyp qalǵandaı. Osy sátte dalany dúbirge bólegen qýǵynshynyń qarasyny kórinedi. Qýǵynshynyń qutqarmasy anyq, qos ǵashyqtyń qutylmasy belgili.
– Shorman, Shabdar atqa sen min, artyńa qarama, – deıdi Aısary, – qýyp kele jatqandar meniń aǵalarym ǵoı, óltire qoımas.
– Joq! – deıdi Shorman, – ne kórsek te birge kóreıik.
Qýǵynshylar da jetken. At ústinde sadaǵyn shirene tartqan aǵasyna:
– Aǵataı, onyń esh kinási joq. Shorman meni alyp qashyp kele jatqan joq, ony men alyp qashyp kele jatyrmyn, – dep Aısary shyryldaıdy.
Jaqtan ajal ańsap atylǵan sur jebe Shormannyń jaýyrynynyń astyna qadaldy deıdi. Muny kórip jan daýysy shyǵyp umtylǵan arýdyń aqqý moınyna qyl arqan túsedi. Mine, ańyzdaǵy ókinishti, aıanyshty oqıǵanyń soraby osyndaı.
Qos ǵashyqtyń mahabbat muńy týǵan jerdiń topyraǵynda óshpesteı bolyp tańbalanǵan. Úkili, Monshaqty, Dombyraly, Bórili, Bulandy, Kókseńgir, Qulaaıǵyr, Shabdarazban deıtuǵyn jer ataýlary osy ańyzdan alynǵan. Árqaısysy dastannyń bir-bir taraýlary.
