Tanym • 03 Naýryz, 2020

Aısarydaı arý ótken desedi

460 retkórsetildi

Kókshetaýdyń kún shyǵys betinde talaı jaqsy men jaısańǵa aq besik bolǵan Aısary aýyly bar. Aısarynyń qasıetti topyraǵy, tipti, dala dıdaryn aımalaǵan samal jel de baǵzy zamandaǵy Aısary qyzdyń tańǵy shyqtaı móldiregen pák mahabbatyn jyrlaıdy. Aısary-Shorman ańyzy keıingige ónege, jas tolqynǵa jaqsy mysal.

Shyrǵasyna tolyp kóktegen Aqpambet baıdyń «sen tur, men ataıyn» deıtuǵyn birinen biri ótken kókjal alty uly bolypty. Alty uldyń arasyndaǵy ajaryna támam el súısingen, bulyqsyp ós­ken jalǵyz qyz – Aısary. Jalǵyz syrt­qy sulýlyq emes, ishki jan-dúnıesi de móp-móldir. Baıdyń qyzy bolsa da, tákapparlyǵy joq, barynsha qarapaıym.

Aısary sulýǵa kimniń kóńili qula­maǵan? Osy elde Shorman esimdi jas jigit bolady. Bar aıyby shyr bitpegen qasqa kedeıdiń urpaǵy. Jaratqannyń jazýy sol shyǵar, Aqpambet baıdyń jylqysyn baǵady. Shildedegi qara qarǵanyń mıy qaınaıtyn ystyqqa kúıip, aqpandaǵy atan túıeni alyp jyǵatyn saqyldaǵan sary aıazǵa tońyp, osy ólkedegi aq qaıyńnyń bezindeı shymyrlanyp ósse kerek. Shor­mannyń kúshi qos bileginde ǵana emes, óneri de ózgeden artyq. Kómeıinen án, saýsaǵynan kúı tógiledi. О́zi keremet ań­shy. Dala syryn jastaıynan jattap ósken jas ulannyń qanjyǵasy qur qaıtqan kezi joq. Myna ǵajapty qarańyz, jigittiń tóre­sine Aısary ǵashyq. Shorman birde ańǵa attanyp bara jatqanda, Aısary sulý onyń jolyna túıýli oramalyn tas­tap ketedi. Oramaldy kózi shalyp qalǵan Shorman «bul ne belgi boldy eken?!» dep at ústinen ilip alady. Zeıin salyp qarasa, ishine bas barmaqtyń kólemindeı tas oralǵan eken. Shorman kúni boıy on oılanyp, júz tolǵanyp, aqyr sońynda Aısary qyzdyń júreginiń túkpirinde tas bop qatqan bir syr bar eken degen oıǵa keledi. Aqyry eki jas til tabysady.   

– Ákemniń aıttyrǵan jerine barǵym kelmeıdi. Sen úshin basymdy báıgege tigemin, – deıdi Aısary sulý.

Shormannyń da kútkeni osy ǵoı. Myń jylqynyń ishinen ushqan qusty aýzymen tisteıtin Kókmoınaq pen Shabdarazbandy us­tap alyp, Kókshetaýǵa bet túzemek. Qa­laǵa mańdaı tirese, teńdik bermeı kete­tinine senedi.

Ýádeli  kúni jylqy ishinen Kókmoınaqty taba almaı qalady. Shabdarǵa Aısaryny mingizip, ózi bir jelqýyq jaraý atqa minip, «Kókshetaý qaıdasyń?!» dep jónep bermeı me? Aqpambet baıdyń úıi Aısarynyń joqtyǵyn tań atqanda bir-aq ańǵarady. Sóıtse, Shorman da joq eken. Jylqy ishindegi Shabdar at ta joq. Aqpambet baı qashqyndardyń sorabyn shyǵarmaqshy bolyp, tóńirektegi baqsy-balgerlerdi shaqyrady. Solardyń biri jańa soıylǵan qoıdyń jaýyrynyna qarap otyryp:

– Myrza, balalardyń sońynan qýmaq­shysyz ǵoı, biraq, joldaryńyz bola qoı­maıdy-aý. Kúıinip baryp, kúńirenip qaıta­syzdar, – dese kerek.

Bul kezde qos ǵashyq Aqkólge atbasyn tireıdi. Sońynan ergen qýǵynshynyń qarasy kórinbeıdi. Shorman qanjyǵaǵa baılanǵan dombyrasyn sheship alyp, áýelete án salady. Masaıraǵan mahabbat áni. Kógildir Kóksheniń adyr-qyraty, eńisi men bıigi, kógildir nurǵa malynǵan kók ormany birge án salyp turǵandaı. Ǵashyq­tyq­tan tal boıy qorǵasyndaı balqy­ǵan jas jigittiń salǵan ánin samal jel ilip alyp, kózjetpes keńistikke taratyp jat­qan­daı.

Endi attanyp ketkende  shetinen jaraý, júırik atqa mingen qýǵynshylar da taıap qalady. Olar da mynaý ǵajap ándi estıdi. Án sazyna qatygez júrek, kekti peıil jibigen deıdi. Mynandaı bir-birine ǵashyq adamdardy ajyratýǵa bola ma? Ajyratqan adam ońa ma? Atbasyn keıin burypty. Elge barǵanda aıtqan ýájderi, «jerdiń jyrtyǵyna túsip ketken shyǵar, taba almadyq» bolypty.

Ile-shala burynǵydan da qaharly ekinshi top attanǵan. Olar iz kesip júrip shabdar attyń bolat tuıaǵynan tańbalanǵan ózgeshe sulbany tabady. Top ishinde Aısarynyń aǵalary da bar. Bórili degen jerde jetip-aq qalady. Bul kezde eki ǵashyq Bulandynyń qalyń ormandarynyń etegine jetken. Endi bir qozykósh jer júrse, ıt tumsyǵy ótpeıtin qalyń ormannyń qoınyna sińip ketpek. Kúni boıǵy sýyt júristen shaldyqqan qos júırik barlyǵyp qalǵandaı. Osy sátte dalany dúbirge bólegen qýǵynshynyń qarasyny kórinedi. Qýǵynshynyń qutqarmasy anyq, qos ǵashyqtyń qutylmasy belgili.

– Shorman, Shabdar atqa sen min, artyńa qarama, – deıdi Aısary, – qýyp kele jatqandar meniń aǵalarym ǵoı, óltire qoımas.

– Joq! – deıdi Shorman, – ne kórsek te birge kóreıik.

Qýǵynshylar da jetken. At ústinde sadaǵyn shirene tartqan aǵasyna:

– Aǵataı, onyń esh kinási joq. Shorman meni alyp qashyp kele jatqan joq, ony men alyp qashyp kele jatyrmyn, – dep Aısary shyryldaıdy.

Jaqtan ajal ańsap atylǵan sur jebe Shormannyń jaýyrynynyń astyna qadaldy deıdi. Muny kórip jan daýysy shyǵyp umtylǵan arýdyń aqqý moınyna qyl arqan túsedi. Mine, ańyzdaǵy ókinishti, aıanyshty oqıǵanyń soraby osyndaı.

Qos ǵashyqtyń mahabbat muńy týǵan jerdiń topyraǵynda óshpesteı bolyp tańbalanǵan. Úkili, Monshaqty, Dombyraly, Bórili, Bulandy, Kókseńgir, Qulaaıǵyr, Shabdarazban deıtuǵyn jer ataýlary osy ańyzdan alynǵan. Árqaısysy dastannyń bir-bir taraýlary.   

 

Sońǵy jańalyqtar

Beıqamdyqqa jol berilmeýi kerek

Rýhanııat • Keshe

Koronavırýssyz Qostanaı

Aımaqtar • Keshe

Kúrish eksportyna kedergi joq

Aımaqtar • Keshe

Álem únemdele bastady

Álem • Keshe

Uqsas jańalyqtar