Tanym • 12 Naýryz, 2020

Jetildirilgen nusqasy talqylandy

66 retkórsetildi

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasyna oraı Nur-Sultan qalasy ákimdiginiń Tilderdi damytý jáne arhıv isi basqarmasy, «Rýhanııat» kommýnaldyq memlekettik mekemesiniń uıymdastyrýymen «Qazaq tiliniń latyn grafıkasy negizindegi álipbıin jetildirý boıynsha 2020-2025 jyldarǵa arnalǵan is-sharalar josparyna» sáıkes Sh.Shaıahmetov atyndaǵy «Til-Qazyna» ulttyq ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵynda ashyq talqylaý ótti.

Latyn grafıkasyna negiz­del­gen álipbı jobasyndaǵy keı­bir dybys­tardyń tańbalanýy qaıta qaras­tyrylýda. Olardyń jazylym men oqylymyndaǵy artyq­shy­lyqtary jáne kemshilikteri ǵylymı-ádiste­me­lik turǵydan tal­qylandy. Jıyndy ash­qan Máde­nıet jáne sport mı­nıstr­ligine qarasty Til saıasaty komı­teti tóraǵasynyń orynbasary Ádilbek Qaba Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń jańa qazaq álipbıin jetildirý jónindegi tapsyrmasynan keıingi merzimde 30-dan astam jobany qarap, 70 ǵalymnan quralǵan jumys toby iriktelgen 4 nusqanyń ishinen ýmlaýt jobany sońǵy nusqa retinde tańdap alǵandaryn aıtty.

«Osy úsh aıdyń ishinde qaı­sysy ýnıkodqa saı keledi, pernet­aqtada tergen kezde qandaı problemalar týyndaýy múmkin nemese jazý, aıtý, oqý kezinde qıyn­dyqtar kezdespeı me degen máse­leler boıynsha saraptaýlar, aprobasııalar jasaldy. Táji­rıbe retinde 500-ge jýyq mektep oqýshysynyń synaǵynan ótti. Sonyń negizinde qandaı olqy­lyqtar bar ekeni anyqtaldy. Aǵymdaǵy jyldyń 20 aqpan kúni Almatyda jumys tobynyń otyrysy ótti. Úsh joba shyǵarylyp, talqylaı kele ǵalymdar bir joba­ǵa toqtaldy. Bul jańaǵy ýmlaýtty joba degen shartty aty bar nusqa. Ony aldyńǵy jobalardy tolyqtyrǵan, árqaısynan eń ozyq jeri alynǵan, jetildirilgen joba dep aıtýǵa bolady. Qazir jalpaq jurttyń talqylaýyna osy joba usynylyp otyr. Jaqynda Pre­zı­dent Ákimshiligi basshysynyń birin­shi orynbasary Máýlen Áshimbaev birneshe ǵalymdy jınap, taǵy da talqylaý ótkizdi. Qaripterge baılanysty taǵy da qarap shyǵyp, tolyqtyrý týraly tapsyrma bergen bolatyn. Búginde respýblıka boıynsha barlyq aı­maqtarda fılolog ǵalymdar men til mamandarynyń arasynda ashyq talqylaý ótip jatyr», dedi ol.

Jańa álipbıge enbeı qalǵan jat dybystar men kútpegen tásil­men tańba­lanyp bara jatqan tól dy­bys­­tardyń janashyrlary aıt­qan ýájderdi, jumys toby usta­nyp otyr­ǵan prınsıpterdiń qı­sy­­­nyn dóńgelek ústelge qaty­sý­­shy­­larǵa Sh.Shaıahmetov atyn­daǵy «Til-Qazyna» ulttyq ǵylymı-prak­tıkalyq ortalyǵynyń ǵyly­mı hatshysy Anar Fazyl­janova túsindirdi.

– «S» árpin álipbıge engizý kerek bolsa, «sh»-nyń ornyna ala almaımyz. Bul tek «s»-ny tań­balaý úshin enbek. Sonda qazaq tiline orys orfografııa­sy bo­ıyn­sha jazylyp, orys orfoepııasy boıynsha aıtylatyn 1569 sózdi qaıta kirgizedi ekenbiz. Bul 1569 sóz qazirgi álipbı boıynsha qazaq­sha­lanyp júr edi. «Polısııa» emes, polisia dep, «aseton» emes aseton dep jazdyq. Sóıtip bul sóz­der qazaqsha «shapan kıip» júr edi, endi «s»-ny alyp «s»-nyń ornyna qol­dansaq, bular túp-túgel orys tili­niń zańdy­lyǵymen tilimizge eneıin dep tur, – degen ol «s» men «s»-tiń aıyr­masy týraly aıtyp ótti.

Budan keıin áripter tóńire­gindegi pi­kir­­talas uzaq baıandaýlar men pikir­ta­las­qa ulasty. Jıynda aıtylǵan usy­nys-pikirler men syn-eskertpeler negizinde jańa álipbıdiń aqyrǵy nus­qasy Úki­metke usynylatyn bolady.

«Ýmlaýtty joba Prezıdent Ákim­sh­ili­gi­niń alǵashqy irikteýinen ótti deýge bo­lady. Jekelegen dy­bys­tardyń tańba­sy­na qatysty taǵy da bir ret synamadan ótkizý jónin­de tapsyrma berildi. Qazir osy áripter boıynsha synamalar ótki­zilip, saýaldamalar jasa­lyp jatyr. Osy­lardyń bári ótken­nen keıin, qory­tyn­dysyn shyǵa­ryp, erteń kúni búkil ǵalym­dar­dyń qatysýymen keńeı­til­gen otyrys ótedi. Sol otyrysta naqty jetil­dirilgen álipbı ma­qul­danyp, sodan keıin Úki­mette ult­tyq komıssııanyń qaraýyna beriletin bolady», dedi jıyndy qorytyndylaǵan Ádilbek Qaba.

 

Sońǵy jańalyqtar

Kásipkerler tilegi eskerildi

Qoǵam • Búgin, 11:11

Qarttar úıindegi qasiret

Aımaqtar • Búgin, 10:49

.Daǵdarys daýylyna tosqaýyl - J. Nurabaev

Ekonomıka • Búgin, 10:45

Fýtbol: Para aldy dep aıyptalýda

Sport • Búgin, 09:38

Úkimet otyrysy ótip jatyr

Úkimet • Búgin, 09:20

Kómek alý ońtaılandyrylady

Saıasat • Búgin, 08:25

Infeksııanyń taralý qarqyny tómendedi

Koronavırýs • Búgin, 08:05

Senimge serpin bergen málimdeme

Qoǵam • Búgin, 08:02

Alǵashqy vırtýaldy sot otyrysy

Saıasat • Búgin, 08:00

Ár azamat atsalysýy tıis

Rýhanııat • Búgin, 08:00

Koreıadan kelgen qyz

Rýhanııat • Búgin, 07:50

Irkilis bolmaıdy

Aımaqtar • Búgin, 07:45

Balalarymdy saǵynsam da...

Medısına • Búgin, 07:45

Qaýipti indetpen qalaı kúresýde?

Aımaqtar • Búgin, 07:45

Jemqorlyqpen kúres jalǵasyn tabýda

Saıasat • Búgin, 07:40

Apatpen oınamaıyq, oılanaıyq aǵaıyn...

Rýhanııat • Búgin, 07:40

Jeńildetilgen nesıe jetken joq

Ekonomıka • Búgin, 07:38

Kıdim kamzol

Rýhanııat • Búgin, 07:35

Daǵdarys daýylyna tosqaýyl

Ekonomıka • Búgin, 07:35

Fermerler ýaqytpen sanaspaıdy

Saıasat • Búgin, 07:35

Tótenshe toqsan

Qoǵam • Búgin, 07:30

El ekonomıkasy eleýsiz qalmaıdy

Saıasat • Búgin, 07:30

Sý tasqyny bastaldy

Aımaqtar • Búgin, 07:28

Jumys isteý úshin qajetti jabdyqtar

Aımaqtar • Búgin, 07:27

Halyqtyń birtutastyǵy

Tanym • Búgin, 07:16

Pálsapa – Bekzat sana

Rýhanııat • Búgin, 07:15

Daladaǵy dúbirge daıyn

Aımaqtar • Búgin, 07:15

Baǵany turaqtandyrýda oń nátıje bar

Ekonomıka • Búgin, 07:13

Uqsas jańalyqtar