– Aǵa, áńgime, esse, povesti ádebıettiń jeńil janrlaryna jatqyzsaq, romannyń júgi bulardan áldeqaıda salmaqty ekeni sózsiz. Siz osy janrlardyń bárine qalam tartqan belgili jazýshysyz. Osy ýaqytqa deıin onnan asa kitabyńyz, úsh romanyńyz jaryq kóripti. Onyń ústine ómirińizdiń on jeti jylyn gazet qyzmetine arnaǵan aıtýly, aqmyltyq jýrnalıst ekenińizdi de jaqsy bilemiz. Sizdiń baspasózdegi, ádebıettegi alǵashqy qadamyńyz qalaı bastalyp edi?
– Orta mektepti Jambyl oblysynyń Shý aýdanynda on alty jasymda bitirdim. Qostanaı oblysyndaǵy Sokolov-Sarybaı ken-baıytý kombınatynyń qurylysyna komsomoldyq joldamamen baryp, eki jyl eńbek etip, sol kezde irgesi jańadan qalana bastaǵan Rýdnyı qalasyn salystym. Odan soń Almatyǵa kelip, oqýǵa túsip, QazMÝ-dyń birinshi kýrsynda oqyp júrgenmin. Dáýletova degen ustaz apaıymyz bar edi. Sol kisi bizge kýrs jumysyn jazýǵa tapsyrma berdi. «Apaı, qazaqtyń ádebı tilin taza saqtaý jóninde jazsam bola ma?» – dep surap edim, «bolady, jaqsy taqyryp», – dep quptady. Sonyń aldynda ǵana qazaq ádebıetiniń klassıgi Ǵabıden Mustafınniń «Qaraǵandy» romanyn, ýnıversıtette ózimizge sabaq beretin ustazymyz, professor Temirǵalı Nurtazınniń «Murat» povesin oqyp shyqqanmyn. Qadirli jazýshylarymyz sol shyǵarmalarynda ana tilimizde balamasy bar bolsa da keı sózderdi, ataýlardy oryssha qoldanǵandary kóńilime qonbaı, solardy qoıyn dápterime túrtip qoıǵanym bar edi. Belınskııden, Abaıdan, basqa da klassıkterden dáıeksóz keltirip, olardyń ádebı til árqashan taza saqtalýǵa tıis degen ustanymyn basshylyqqa alyp, kýrs jumysymdy tezdetip jazyp shyqtym.
Apaıymyzǵa ol qatty unady. «О́te oryndy, ózekti másele kóteripsiń. Sen osy jazǵanyńdy gazetke yńǵaılap, maqala etip, bir jerge usynsań qaıtedi?», – dep keńes berdi. Apaıdyń aıtqanyn istedim de, sol kezdegi taralymy kóp, jurttyń bári qyzyǵyp oqıtyn «Lenınshil jas» gazetine aparyp berdim. Meniń sol «Bóten sózben bylǵansa sóz arasy» degen maqalam shyqqan boıda úlken aıqaı-shý týǵyzdy. Maǵan «orys sózin bóten sóz deıdi, bul – ultshyldyq» degen turǵyda saıası salmaǵy aýyr kiná taǵyldy. Elimizdegi eń basty basylym, SOKP Ortalyq Komıtetiniń organy «Kommýnıst» jýrnalynyń betine deıin synǵa ushyradym. Ol kez Odaqta orys ultynyń da, tiliniń de dáýirlep turǵan kezi edi ǵoı, bul sózderge árdaıym «uly» degen anyqtaýysh qosylyp qana aıtylatyn. Sodan jeltoqsan aıynda Almatyda úlken bir ǵylymı konferensııa ótip, Baltyq jaǵalaýynan kelgen ǵalymdar «Lenınshil jas» gazetiniń redaktoryn izdepti. Kezdesken boıda: «Bodaýbaev qazir qaıda?» dep surapty. Odan: «ýnıversıtettiń ekinshi kýrsynda oqyp júr» degen jaýap alyp, «sonda ol nebári ekinshi kýrs shákirti me, biz «Kommýnıst» jýrnalyndaǵy maqalany oqyp, ony jas ǵylym kandıdaty nemese doktory bolar, múmkin endi túrmede otyrǵan shyǵar dep oılap edik» dep tańyrqasypty. Odan keıin bir-birine qarap:
– Bizdiń asa qurmetti, bedeldi jýrnalymyz, SOKP Ortalyq Komıtetiniń basty organy endi stýdenttermen kúresýge shyqqan ba? – dep kúlkige qaryq bolypty.
– Otyz jetinshi jyly talaı ardaqtymyzdyń osyndaı ártúrli saıası aıyptarmen túrmege qamalǵanyn, jer aýdarylǵanyn, atylyp ketkenin bilemiz ǵoı.
– Bul endi 37-shi emes, 59-shy jyl ǵoı. Qansha aıtqanmen, Stalın ólgennen keıingi jylymyq kezeń.
– Sizdiń sol maqalańyz týraly QazMÝ-de jýrnalısterdiń talaı býynyna sabaq bergen ustaz, professor Ábilfaıyz Ydyrysov aǵamyzdyń Jambyl oblystyq «Aq jol» gazetine bir bet bolyp shyqqan estelik-essesi mende bar, aǵa. Kóshirtip alǵanmyn. Mine, qolymda.
Redaktor Ábsattar Bóldekbaev komandırovkada júrgendikten, gazettiń sizdiń maqala shyqqan kúngi sanyna qol qoıǵan jaýapty hatshy Ábilfaıyz aǵamyz «Kishi SK-nyń», ıaǵnı respýblıka komsomolynyń ortalyq komıteti bıýrosyna shuǵyl shaqyrtylyp, jazbasha sógis alady. Oǵan qatty shúılikken birinshi hatshy Nıkolaı Dyhnov: «endi Áýezovtiń, Muqanovtyń, ne Músirepovtiń birine tezdetip jaýap jazdyrtyp, myna maqalanyń ýytyn qaıtarý kerek, olaı etpeseńiz gazettegi jumyspen birjola qoshtasasyz» deıdi. Muhań jol júrgeli otyrǵanyn, Ǵabeń shuǵyl jumys ústinde ekenin aıtyp, bas tartqan soń Sábeńe barǵanyn, jaǵdaıdy túsingen Sábeńniń: «Meniń de shuǵyl jumysym az emes, biraq «Lenınshil jas» úshin, Bodaýbaev ekeýińniń, ol ózi jaza biletin bala eken, bolashaqtaryńa qııanat bolmaýy úshin Sábıt aǵalaryń taǵy bir terin artyq tógedi de. Gazetke, saǵan tıispeımin, biraq Bolat balany biraz shyqpyrtýǵa týra keledi» dep, «Bul qaı jatyrqaý?» atty kólemdi maqalasyn qalaı jazyp bergenin baıandaı kelip: «Sábeń «shyqpyrtqan» Bolat Bodaýbaev, sol zańǵar jazýshynyń «qamshysy» shıpa bolyp, keıin belgili qalamgerge aınaldy. Ol qazir respýblıkamyzǵa tanymal pýblısıst-jazýshy!» dep aıaqtapty áńgimesin.
– Iá, Ábilfaıyz aǵamyzdyń ol essesi «Birtýarlar bolmysy» atty kitabyna da kirdi. Sonda aıtylǵanyndaı, Sábeńniń qamshysynyń da shıpasy tıdi me eken, oqýdan shyǵarylmaı, túrmege de túspeı, aman qaldym. «Lenınshil jastyń» basshylary, qyzmetkerleri ózderin synǵa ushyratyp, biraz áýrege túsirgen meni syrtqa teppeı, qaıta ishterine tarta tústi. Ekinshi kýrstyń basynda, oqý jyly jańa bastalǵan kezde redaksııaǵa barǵanymda gazettiń Oqýshy, stýdent-jastar bóliminiń meńgerýshisi Seıdahmet Berdiqulov aǵamyz: «Seni izdeteıin dep otyr edim, jaqsy keldiń», dep maǵan kútpegen usynys aıtty. «Máskeýde shyǵatyn keıbir ortalyq gazetterde qazir «shtattan tys bólim» degen bar. Biz de sol úlgimen «Lenınshil jasta» shtattan tys bólim qurmaqpyz. Sol bólimge basshylyq jasap, jumysyn júrgizýdi saǵan tapsyrýdy uıǵaryp otyrmyz» dedi. Usynys unaǵanmen, «qolymnan kelmeı júrse, qaıtemin?» degen kúdigimdi jasyrǵan joqpyn. «Eń bastysy ózińniń yntań. Shyn nıetińmen kirisseń, qolyńnan keledi dep oılaımyz. Biz de syrtta qalmaspyz, kómektesemiz», – dep jigerlendirdi.
Shtattan tys bólimniń quramyna ózimmen birge oqıtyn Mátkerim Ákimjanovty, bir kýrs joǵary oqıtyn, Rýdnyıda bir bólmede jatyp, jumys istegen, oqýǵa menen bir jyl buryn túsken Nurmahan Orazbekovti usyndym. Alǵashqy materıalymyz «Stıpendııa alǵan kún» degen atpen shyqty. Sol kúngi dúńgirshekterge túsken «Lenınshil jas» tez arada satylyp ketti. Mátkerim ekeýmiz qol qoıyp jazǵan «Páter kórgen jeriń bar ma?» atty kelesi maqalada stýdent jastar ómirindegi sheshimin tappaǵan eleýli, túıtkildi problemalardy sóz etkenbiz. Bul maqala komsomoldyń ortalyq komıtetiniń bıýrosynda Almatydaǵy barlyq joǵary oqý oryndary prorektorlarynyń, partııa, kásipodaq, komsomol komıteti basshylarynyń qatysýymen qaralyp, stýdentterdiń materıaldyq, turmystyq jaǵdaılaryn jaqsartýǵa baǵyttalǵan, kóp tarmaqtan turatyn eleýli sheshim qabyldandy. (Bul, umytpasam, respýblıka komsomolynyń basshylyǵyna О́zbekáli Jánibekov aǵamyzdyń kelgen kezi edi). Sóıtip bir jyl ishinde stýdent-jastar ómiriniń ózekti máselelerin kóteretin birqatar materıal jarııaladyq.
– Ýnıversıtette oqyǵan jyldar adam ómiriniń qaıtalanbaıtyn qyzyq shaǵy ǵoı. Kimdermen birge oqydyńyz?
– О́kinishke qaraı, qımaıtyndaı dos bolǵan Rymǵalı Nurǵalıev, Mátkerim Ákimjanov, Qoǵabaı Sársekeev, Esenbaı Dúısenbaev, Áldıhan Qaldybaev, Qaraýylbek Qazıev sııaqty azamattar ómirden ótip ketti. Meni Qaraǵandy oblysyndaǵy menshikti tilshi qyzmetinen «Lenınshil jastyń» bólim meńgerýshisi etip shaqyryp alǵanda Mátkerim ózi turatyn eki bólmeli páterdiń bir bólmesin maǵan bosatyp berip, ózi áıelimen, kishkene qyzymen, baldyzymen tórteýi jyldan asa bir bólmede qysylyp-qymtyrylyp turǵan edi. Onyń maǵan «úı alǵansha bizben birge tura ber» degenine qaramastan, ózime qashan úı tıetini belgisiz bolǵandyqtan, keıinirek páterge shyǵyp ketken edim. Mundaı jaılar umytyla ma?
– Sizdiń jastyq shaǵyńyz ben odan keıingi ómirińizde «Kóktem aýyly» degen qaýymdastyq pa, qoǵamdastyq deımiz be, sonyń orny bólek ekenin aıtypsyz birde...
– Arqany keńge salyp áńgimelesetin, biraz ýaqyt kórmeı qalsaq saǵynysatyn dostarymyz boldy. Almatydaǵy jýrnalıster men jazýshylar bizderdi «Kóktem aýyly» atandyrǵan edi. Onyń qalyptasý, qurylý tarıhy bylaı. 1971 jyly Almatydaǵy burynǵy Lenın, qazirgi «Dostyq» dańǵylynyń boıyndaǵy taza kirpishten órilgen sáýletti úıdiń qurylysy bitti. Úıdiń nómiri – 107. Astyńǵy birinshi qabaty – neshe túrli buıymdar satylatyn «Kóktem» dúkeni. Álgi «Kóktem» degen sóz túnde ot bolyp janyp, jarqyrap, alystan kórinip turar edi. Sol úıden partııa qyzmetkerlerimen birge «jolymyz bolyp», qalamgerler Qaldarbek Naımanbaevqa, Sháribek Esmurzaevqa, áıgili fototilshi Nurǵoja Jubanovqa, maǵan (ol kezde «Lenınshil jas» gazeti redaktorynyń orynbasarymyn) páter tıdi. Sol kezde meniń otbasymda qýanysh boldy. Máskeýden Plehanov atyndaǵy ınstıtýttyń aspırantýrasyn bitirip, dıssertasııa qorǵap kelip, QazPI-de sabaq berip júrgen jubaıym Habıba uldan keıingi ekinshi qyzymyzdy dúnıege ákeldi. Sábıimizdiń qyrqynan shyǵaratyn toıyna joǵaryda atalǵan azamattardy jubaılarymen qosa shaqyrdyq. Toıdy basynan aıaǵyna deıin basqaryp, qyzyqty ótkizgen Sháribek toı sońyna taman «endi osyndaı tamasha otyrystarymyzdy budan ári de jalǵastyraıyq» dedi. Bárimiz qýana kelistik. Osy dástúr ári qaraı jalǵasyp, «Kóktem aýyly» degen at osydan shyqty. Sál keıinirek bizdiń osy qaýymǵa Ortalyq partııa komıtetiniń jaýapty qyzmetkeri Ábdesh Qalmyrzaev jubaıy Úrzadamen, «Qazaqstan» baspasynyń dırektory Erik Syzdyqov jubaıy Rosıtamen qosylǵan edi. Jalpy, bul qaýym – óz múshelerin rýhanı jaǵynan ósirýmen, tárbıeleýmen, jandy baıytýmen aınalysatyn qaýym edi.
– «Lenınshil jas» gazetinen keıingi eńbek jolyńyz «Sosıalıstik Qazaqstan» («Egemen Qazaqstan») gazetinde jalǵasqan joq pa?
– Sapekeń, Sapar Baıjanov maǵan: «Ceni ózime orynbasar etip shaqyrsam dep júr edim, biraq qazir ol oryn bos emes. Keleshekte ondaı múmkindik týýy múmkin. Al ázirge redaksııalyq alqanyń múshesi, ádebıet jáne óner bóliminiń meńgerýshisi bolyp kele tursań. Osyǵan qalaı qaraısyń? – degen usynys aıtty.
– Senen nesin jasyraıyn, – dep sózin jalǵady, – ony óziń de bilesiń dep oılaımyn, «SQ» («EQ») ártúrli sebeptermen osy ýaqytqa deıin óziniń bıik mártebesine, qoǵamdaǵy ornyna oraı óz múmkindigin áli tolyq ashyp kórsete almaı kele jatqan gazet qoı. Keıde onyń tutas sandarynda kóz toqtatatyn, tushynyp oqıtyn nárseler bolmaı qalady. Daǵdyly sheńberden shyǵyp kete almaı keledi. Ádebıet, óner, mádenıet máselelerin de taq-tuq, sırek jazady. Osy qalypty ózgertsek. Jańa serpin, jańa lep ákelsek gazetke. Eger men usynǵan qyzmetke keler bolsań eki ádebı qyzmetkerińdi óziń tańdap, óziń sheshesiń. Bólimniń daıyndaǵan dúnıeleriniń sanyna, kólemine shek qoıylmaıdy. Taqyryp aıasyn keńeıtý, tartymdy, turaqty jańa aıdarlar ashý, olardy qalaǵandaı etip, júıeli túrde júrgizip otyrý – tolyq erkińde. Osyny tezirek oılanyp, birer kúnde jaýabyn berseń, – dedi.
Men kelistim. Sapekeń sózinde turdy. Men de aıanyp qalmadym. Eki jarym jyl ishinde «Sosıalıstik Qazaqstan» gazetinde ádebıet pen ónerge baılanysty tolyp jatqan jańa aıdarlar ashtyq. Ádebı baıqaýlar ótkizdik. Talaı adamdardyń: «SQ» partııalyq gazetten ádebı gazetke aınalyp ketken be ózi?» – degen sııaqty ýájderin estip júrdik. Osy kúni klassıkaǵa aınalǵan M.Maqataevtyń «Chılı, shýaǵym meniń», J.Moldaǵalıevtiń «Qyran dala», «Sel», T.Berdııarovtyń «Eski parovoz», F.Ońǵarsynovanyń «Saq bolyńdar, adamdar», M.Aıthojınanyń aqyn Saraǵa arnalǵan «Eshkiólmestegi eskertkish» sııaqty poemalary «Sosıalıstik Qazaqstanda» esh qysqartylmastan tutastaı jarııalandy.
1976 jyly mamyr aıynyń basynda óner adamdary týraly 1975 jylǵy jarııalanǵan gazettegi ocherkterime jyl qorytyndysy boıynsha Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń birinshi syılyǵy berilgenin, al ózimdi Ortalyq partııa komıtetiniń nasıhat jáne úgit bólimine jaýapty qyzmetke shaqyryp jatqanyn estigen Sapekeń qolymdy qysyp, quttyqtap turyp, shyn júreginen shyqqan jyly sózderin aıtqan edi.
– Eki jarym jyldaı jumysty birge istedik. Aramyzda eshqashan renjisetin jaǵdaı bolǵan joq. Jýrnalıster odaǵynyń syılyǵy da, Ortalyq komıtetke jumysqa shaqyrylýyń da – gazetimizge sińirgen jaqsy eńbegińniń nátıjesi. Basqa jerge shaqyrsa «barma» der em, jibermeýge tyrysar edim. Biraq Ortalyq komıtettiń jóni bólek. Jolyń bolsyn, eńbegiń ámanda jana bersin. Endi ózińe jáne bir tilek: ornyńa jumysty óziń sııaqty berilip isteıtin adam taýyp, usynyp ket, – dep taǵy bir salmaqty mindet júktedi. Men birer kún oılanyp, ózimen de kelisip, menen keıin «Lenınshil jastyń» Qaraǵandy oblysyndaǵy menshikti tilshisi bolǵan, sońǵy ýaqytta oblystyq gazettiń jaýapty hatshysy qyzmetin atqaryp júrgen Aqseleý Seıdimbekovti óz ornyma usyndym.
Keıingi jyldary bir kezdeskende Sapekeń:
– Sen maǵan gazetke eki adam aldyrdyń: Saýytbek Abdrahmanovty jáne Aqseleý Seıdimbekovti. Ekeýi de naǵyz oılaǵan jerden shyqty, – dep shyn rızalyq sezimin bildirgen edi.
– Mátkerim Ákimjanovtyń «Egemen Qazaqstanda» siz haqynda, sizdiń romanyńyz týraly jazǵan «Asharshylyq anatomııasy» atty essesin oqyǵan edim. Sonda ol bylaı depti: «Meniń kýrstastarymnyń ishinde jas kezinen bastap-aq jurttan ozyp, bıikterge kóterilgen, ómir boıy jaýapty úlken qyzmetter atqaryp, abyroıǵa bólengen dosymyz – Bolat Bodaýbaı edi... Aıtylýǵa tıisti aqıqat – Bolat sol úlken qyzmetterge jetý úshin eshýaqytta janyn jaldap janyqqan emes. О́zine tapsyrylǵan iske barynsha jaýapkershilikpen qarady. Ádilet jolynan taımady. Ulty úshin, eli úshin aıanbaı eńbek etti».
Endi óz ómirińizdegi osy aıtylǵan kezeńder týraly qosymsha maǵlumat bere ketseńiz.
– Iá, Mátkerim meniń Ortalyq partııa komıtetinen keıingi atqarǵan barlyq qyzmetterime sholý jasap, qysqasha bolsa da sıpattama beripti. Memlekettik baspa komıtetinde kitap shyǵarý jáne taratý salasyn basqarǵanda, «Jalyn» baspasynda dırektor bolǵanda talaı talanttardyń jolyn ashtym, qazir olar (attaryn atamaı-aq qoıaıyn) – elimizge belgili aqyn-jazýshylar. Sóıtip júrgen kezimde meni oılamaǵan jerden bir kúni «joǵary jaq» shaqyryp, Respýblıkalyq kitap saýdasy birlestigi – «Kazknıgaǵa» basqarýshy bolyp barýym qajettigin aıtty.
– Qazaq kitaptarynyń taralymy mandymaı qoıdy. Osy máseleni túbegeıli sheshýimiz kerek, – degen mindet qoıdy olar meniń aldyma.
Ol mekemeni soǵan deıin Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıtetiniń uıymdastyrý bólimi meńgerýshisiniń orynbasary qyzmetinen barǵan Samsonov degen basqarǵan edi. Jańa qyzmetke kelgen boıda maǵan birden oǵash kóringeni – kórshi respýblıkalardyń kitap saýdasy uıymdary «О́zbekkitap», «Qyrǵyzkitap» bolyp atalady eken de, biz «Kazknıga» dep atalady ekenbiz. «Nege bulaı?» dep suraǵanymda, bir kezderi Máskeýdegi resmı oryndarda solaı bekitilip ketken degen jaýap estidim. «Qazaqkitap» degen ataýdy qaıta bekittirý úshin jarty jyldaı ýaqyt ketti.
Qazaq kitaptarynyń taralymy nege az degen máseleni túptep zerttedim. Sebepterin anyqtadym. Baspalardan kelesi jyly shyǵatyn kitaptardyń taralymy kúzde bekitiletin. Oblystyq kitap saýdasy uıymdarynyń basshylary Almatyǵa shaqyrylady. «Qazkitapta» ár baspanyń kelesi jylǵa arnalǵan taqyryptyq jospary birinen keıin biri qaralyp, olarǵa engen ár kitap boıynsha oblystardyń usynystary jınalady. Olar qazaqsha kitaptarǵa tapsyrysty meılinshe az beredi eken. Respýblıkanyń biraz oblystaryndaǵy kitap saýdasy uıymdarynyń basshylyǵyna qazaqsha bir aýyz sóz bilmeıtin adamdar, ózge ult ókilderi qoıylypty, ondaı ujymdardyń keıbirinde qazaqsha oqı alatyn bir adam da bolmaı shyqty. Ondaǵan jyl boıyna Qazaqstannan tys jerlerge birde-bir qazaq kitaby jiberilmeı kelipti. Osynyń bárin túgel ózgertip, jańasha uıymdastyrýǵa týra keldi. Bul iste maǵan kóp jyl boıy kitap saýdasy salasynda qyzmet atqaryp kele jatqan óz isiniń naǵyz bilgir mamany, sol kezdegi orynbasarym Sholpan Rahmetollaqyzy Sarymsaqova jaqsy kómektesti. Qazaqtar kóp turatyn kórshi respýblıkalarǵa, Reseıdiń kórshi oblystaryna, Qytaıǵa, Mońǵolııaǵa bizdiń kitap saýdasy uıymy men Jazýshylar odaǵy birlesip jasaqtaǵan arnaıy brıgadalar jiberdik. Sondaı sapardyń qaısybirine qasymyzǵa Farıza Ońǵarsynova, Kópen Ámirbekov syndy qalamgerlerdi, sol kezde kópshilikke endi tanyla bastaǵan jas ánshi Bekbolat Tileýhanovty qosyp alyp, Jazýshylar odaǵynyń birinshi hatshysy Qaldarbek Naımanbaev ekeýmiz de baryp qaıttyq. Osy sııaqty kóptegen jumystyń nátıjesinde qazaqsha kitaptardyń taralymy kúrt kóterildi, poezııa jınaqtary ortasha eseppen on bes myń danaǵa, prozalyq shyǵarmalar qyryq-alpys myń danaǵa deıin jetti. Qazaq tilindegi balalarǵa arnalǵan shyǵarmalar júz myńǵa deıingi taralymmen basylyp júrdi. Respýblıkamyz sol jyldary kitap taratý kórsetkishteri jóninen О́zbekstan men Belorýssııany basyp ozyp, Reseı men Ýkraınadan keıingi úshinshi orynǵa shyǵyp, turaqtaǵanyn aıta ketýdiń artyqtyǵy joq.
– Aǵa, siz jıyrmasynshy ǵasyrdyń alpysynshy jyldarynda qazaq ádebıetine kelip qosylǵan qýatty tolqynnyń, qaıratty lektiń ókilisiz. Sizdiń jazǵan shyǵarmalaryńyz jurtshylyqqa jaqsy tanys. Jalpy óz shyǵarmashylyǵyńyzǵa, jazýshylyq eńbegińizge rızasyz ba?
– О́tken ómir jolyma kóz tastasam, barlyq shyǵarmamdy jaýapty qyzmetter atqara júrip jazyppyn. Olar oqýshylar tarapynan da, baspasóz betinde de joǵary, jaqsy baǵa alǵanyna shúkirshilik etemin. Kópshiliktiń kóńilinen shyǵatyn shynaıy kórkem týyndylarda zamana shyndyǵy aıqyn kórinedi. Men de ómir boıy sol deńgeıge umtylýmen kelemin. Osy ýaqytqa deıingi jazǵandarymnyń ishinen úsh romanymdy bóle-jara aıtqym keledi. Onyń alǵashqysy – «Eski dápter shertken syr», oǵan ótken ǵasyrdyń jıyrmasynshy, otyzynshy jyldarynda elimizde bolyp ótken oqıǵalar, Qazan tóńkerisi, qazaq dalasyndaǵy ózgeris nyshandary, kedeılerge, áıelderge ese-teńdik tııýi, jer-jerde mektepter ashylýy, shıelenisken kúres ústinde Jamal, Shegebaı, Aldabergen, Kárim sııaqty asyl bozdaqtardyń qyrshynynan qıylyp, mert bolǵany, áýel basta halyqty baqytqa jetkizemiz degen urandy betke ustap kelgen keńes úkimeti keshikpeı-aq qalyń eldi asharshylyqqa ushyratyp qyryp tynǵany ózek boldy. Ekinshisi – ataqty kompozıtor Erkeǵalı Rahmadıev týraly «Tulǵa» atty roman. Oǵan otyzynshy jyldardaǵy asharshylyqtan keıingi halqymyzdyń turmys-tirshiligi, ónerimiz, ádebıetimiz qalaı damyǵany, Ahmet Jubanov, Sháken Aımanov, Muqan Tólebaev, Qanabek Baıseıitov, Qurmanbek Jandarbekov, Nurǵısa Tilendıev, Shámshi Qaldaıaqov sııaqty óner sańlaqtarynyń ómiri ózek boldy. Úshinshisi – ult muraty jolynda aıanbaı kúresýmen kele jatqan, osy kúngi abyz tulǵa, el aǵasy Myrzataı Joldasbekov týraly «Tańǵalamyn ómirdiń ǵajabyna» atty qos tomdyq roman. Bul sońǵy eki shyǵarma qyzmetti birjola qoıyp, zeınetkerlikke shyqqannan keıin jazyldy.
Men úshin qazir zamandastarymnyń: «Erkeǵalıdyń kompozıtor ekenin bilýshi edik, sonymen birge onyń naǵyz qoǵam qaıratkeri bolǵanyn sizdiń kitabyńyzdan oqyp bildik», degen nemese sońǵy qos tomdyq romanym jóninde: «ǵajap kitap, qyzyq oqylady, halqymyzdyń bastan keshken taǵdyrsheshti oqıǵalary, Táýelsizdik alǵanǵa deıingi, sol táýelsizdiktiń óziniń qalaı kelgeni, sodan keıingi ómirimiz de qaltqysyz, qapysyz baıandalady, bul shyǵarma – qazaq ádebıetiniń kezekti tabysy», degen sııaqty sózderin estýden artyq marapat, baqyt joq.
Áńgimelesken
Qarashash TOQSANBAI,
«Egemen Qazaqstan»
