Tanym • 04 Maýsym, 2020

Qazynasy urpaqqa mura

139 ret kórsetildi

Búginde sapaly bilim, aqıqatqa qurylǵan aqparat jınaý, keıingi býynǵa kitap oqytý da kókeıkesti máselelerdiń qataryna shyqqanyn kórip júrmiz. «Dúnıe emes, kitap jınadym» degen sózdi burynǵy ult zııalylarynan jıi estip óstik qoı. Ǵumyr boıy kitap jınaǵan eljandy aǵalardyń aldynda Myrzataı Joldasbekov te bar ekenin, ol kisiniń búkil osy rýhanı baılyǵyn elordadaǵy Ulttyq akademııalyq kitaphananyń ortaq ıgiligine aınaldyrǵanyn ekiniń biri bile bermeıdi. Eger mamandyǵym Myrzataı Joldasbekovtiń memorıaldy kitap kolleksııasy oqý zalynyń sektor jetekshisi qyzmetin buıyrtpaǵanda, bul jaıt bálkim maǵan da beımaǵlum bolyp qalar ma edi?!

Abyz aǵa halyqaralyq «Túrkistan» ga­ze­tine bergen bir suhbatynda: «Kezinde biz dúnıe jımadyq, onyń ornyna kitap jı­nadyq. Ol kezde dúkenge jańadan kitap tús­kenin estisek, qol jetkizgenshe jantalasatyn edik. Sóıtip tirnektep júrip jınaǵan dú­nıem qazir kitaphanada tur. El-jurt mende kitaptyń kóp ekenin jaqsy biledi. Sodan meniń kitaphanamdaǵy baılyǵymdy suraýshylar kóbeıdi. Bar jıǵan kitabyńdy qıyp bere salý ońaı deısiń be?! Kóp oılandym. Birde osy kitaphanaǵa Úmithan Muńalbaeva basshy bolyp keldi de: «Aǵa, kitaphana ózińizge kópten qolqa salyp júr eken, kitabyńyzdy kópshilikke qısańyz qaıtedi?!» dedi. О́tinip turǵasyn betin qaı­tara almadym, aqyry kelisimimdi berdim. Sonaý erte kezden ózimmen birge kele jatqan kitaptar bári. Men osy kitaptarmen oı tolystyrdym, bilim jına­dym, ǵylymǵa bet aldym, ǵalym boldym. Syrlasym, muńdasym bolǵan, talaı jetistigime sebepker bolǵan kitaptarymdy qa­laı qııaıyn?! Qııa almadym. Ýáde bergennen keıin úsh kún uıyqtaı almadym. Biraq ýádemde turdym. Sóıtip, kitaptarymnyń bárin osy Ulttyq akademııalyq kitaphanaǵa tapsyrdym. Bári janyma jaqyn. Bar baılyǵym – osy kitaptarym. Bul zal – meniń ekinshi úıim. Ýaqytymnyń biraz bóligin qazir osynda ótkizemin. Múmkindigim bolsa, osy jerge kelemin. Aıaǵym tartyp turady» – deıdi.

Eńseli kitaphanadaǵy eń úlken zaldardyń biri sanalatyn «Myrzataı Joldasbekovtiń memorıaldy kitap kolleksııasy» oqý zaly­nyń tusaýy 2015 jyldyń 22 qańtary kúni kesildi. Oqyrmanyna esigin aıqara ashqan kúnnen oqyrmany úzilmegen oqý zaly. Talaı tarıhtyń kýási bolarlyq kitaptar kóp. Ony kitaptar ishiniń shımaılarynan ańǵarýǵa bo­lady. Talaı jyldar qolynan túspegen ki­tap­tarynyń muqabalary sóılep tur. Qazaq tarıhy, Reseı tarıhy týraly kitaptar óte kóp. Orys tarıhshylary Solovev, Klıý­chevskıı, Karamzınniń shyǵarmalarynyń to­lyq jınaǵy, «Manas» jyrynyń barlyq nusqasy bar. Saıaqbaı Qaralaevtyń tolyq nusqasyn da taba alasyz.

Esimi qazaq halqynyń ardaqty uldary О́zbekáli Jánibekov, Temirbek Júrgenov, Ilııas Omarov syndy qazaq mádenıetiniń qara­narlarymen qatar atalatyn, týmysynan sheshen, qashan da el múddesi men ulttyń taǵdyryn arqaý etken el aǵasynyń aty búginde búkil Qazaqstan jurtshylyǵyna jaq­­sy tanys. Sanaly ǵumyryn ult múddesin ulyq­taýǵa, qazaqtyń joǵyn joqtaýǵa, mem­leket mereıin kóterýge, halqymyzdyń tarıhy men ádebıetin qalpyna keltirýge arnap keledi. О́ner, ádebıet qazynasynyń qamqorshysy, shyraqshysy ekenin ǵalymnyń tanymdyq, shejirelik baǵdarlamada ja­zylǵan tamasha eńbekteri-aq dáleldese kerek. Kezinde jaryq kórgen «Asyl arnalar», «Júz jyl jyrlaǵan júrek», «Toqsan tolǵaý», «Asyl sózdiń atasy» degen kitaptaryn qalyń jurt qyzyǵa oqydy. Sonymen qatar «Shejireń anyq bolsyn deseń, úzilmesin deseń, ómiriń keleshek urpaqqa da uǵynyqty bolsyn deseń – kúndelik jaz», – degendeı, «Kúnderimniń kýási» atty kitaby bárin de esińde saqtaıtyn, umyttyrmaıtyn qudiret – kúndelik bolyp ja­ryq kórip, qalyń oqyrmanyna jol tartty.

Búginde tańda jeke kitaphana aqparattyq, mádenı jáne bilim berý mindetterin oryndap otyr. Paıdalanýshylarǵa, sol qatarda ǵalymdarǵa, magıstranttarǵa aqparattyq-bıblıografııalyq qyzmet túrlerin usynyp keledi. 2015 jyl kitap qoryn ótkizý barysynda, 6 641 dana (5685 atalym) kitap bolsa, sol qatardaǵylardyń – 1041 danasy qalamgerler men aqyndar jáne dıplomattardyń qoltań­balarymen berilgen. Onyń 773 danasy (690 atalym) orys tilinde, 415 memorıaldyq eksponat (kádesyılar, portretter, dıplomdar, sertıfıkattar men medaldar, monetalar, t.b.), 908 (368 atalym) aýdıo, beınematerıaldar, gramplastınkalar men quttyqtaý hattary jáne 692 merzimdi basylym tigindisi, jalpy esepte barlyǵy – 9 426 danadan (8162 atalym) turatyn mol qazyna jınaqtalǵan.

«Kitap – rýhanı qazynanyń qaınar bu­laǵy» deı kele, Myrzataı Joldasbekov qolyna qandaı kitap tússe de, el ıgiligine jarasyn dep, kitaphanaǵa ótkizgenshe asy­ǵady. Sonyń nátıjesinde búginde jeke kitaphana qorynyń jalpy sany 10410-ǵa jetip otyr. Tipti, sırek reprıntti basylymdar qatarynan «Atlas drevnostı Mongolıı» ızdannyı po porýchenııý ımperatorskoı akademıı naýk V.V.Radlovym. (Sankt-Peterbýrg, 1892), «Bolshaıa ıstorııa ıskýsstva v 16 tomah» (Moskva, 2009), «Istorııa Drevnego Mıra» (Moskva, 1956, Rahmanalıev R.), «Imperııa tıýrkskıh voı­nov. Istorııa velıkoı sıvılızasıı». (Moskva, 2015) basylymdaryn da kórip, oqýǵa zor múmkindik jasalǵan. Halqymyzǵa sińirgen eńbegin burynǵydan da tereńirek sezinip, onyń eshkimge uqsamaıtyn minez-qulqy men adamdarǵa jasaǵan jaqsylyqtary jóninde bilgińiz kelse, kitaphanadaǵy ozý zalyna barsańyz jańa málimetter alyp, ǵalym áleminiń qyr-syryna qanyq bolasyz. О́ıtkeni ǵasyrlar kýási bolǵan kitaptar men qundy dúnıeler sóılep tur.

Bul azamattyq, memlekettik ustanymdy kórsetýdiń erekshe úlgisine aınalatynyn atap ótýimiz qajet. Jyldar boıy jınaqtaǵan jazba baılyǵyn kitaphanaǵa tabystaýy el-jurtty eliktirip, qoǵamdyq kózqarasty qa­lyptastyryp, ári óziniń laıyqty ornymen jalǵasyn tabýy úshin tamasha úlgi bola bildi. Siz bul qazyna arasynan Myrzataı Joldasbekovtiń jeke ómiri men eńbekterine (1960-2014 jyldar aralyǵyndaǵy) arnalǵan bıblıografııalyq kórsetkishin ǵylymı-ta­nymdyq jınaqtary jáne baspasóz bet­te­rinde jarııalanǵan maqalalary men shyǵar­malaryn (381), sondaı-aq orys tildi BAQ betterinde jarııalanǵan maqalalaryn (1986-2014 jyldar aralyǵynda – 64), jazýshy jaı­ly qujattar men áriptesteriniń oı-tol­ǵam­dary, lebizderi (286), BAQ-taǵy jazýshy jáne onyń shyǵarmashylyǵy týraly zert­teýler men estelikter, ocherkterin (31), ózi­niń qurastyrýymen jáne jetekshiligimen ja­ryq kórgen kitaptar men jınaqtaryn (74) kórip, oqı alasyz. Barlyǵy hronologııalyq tártippen, álipbılik júıemen oqyrmanyna usynylǵan. Qazaqstannyń ádebı ómirinde aıshyqty oryn alatyn myńnan asa maqala jazyp qana qoımaı, kóptegen kitaptyń da avtory atandy. Tarlandar qataryna erte ilingen Myrzataı aǵamyz shyn máninde Túrki órkenıe­tiniń jarshysy boldy. Jazǵandary jas ur­­paqqa nár berip, damýyna yqpal jasap, qa­lamgerligi men qaıratkerligi úndestik taýyp, túrki dúnıesiniń tegeýrindi tulǵasyna aınaldy. Búginde ónegeli ómiri kimge de bolsyn úlgi, jurty men ultyn ulyqtaǵan eliniń ardaqty aqsaqaly, ult rýhanııatynyń abyzy. Qadirin bilip, qasıetin uǵaıyq.

 

Kúlásh ORAZOVA,

Ulttyq akademııalyq kitaphanasy Myrzataı Joldasbekovtiń memorıaldy kitap kolleksııasy oqý zalynyń sektor jetekshisi

Sońǵy jańalyqtar

«Inter» – jartylaı fınalda!

Sport • Búgin, 02:50

Tashkent tragedııasy

Sport • Keshe

Uqsas jańalyqtar