Aımaqtar • 01 Shilde, 2020

Joba sharapaty shaǵyn aýylǵa da tıse...

19 ret kórsetildi

Aýyl degen jalǵyz aýyz sóz til ushyna oralǵanda, óne boıyńdy jyp-jyly sezim kernep ketetini bar. Bıyl oblysta Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń qoldaýymen júzege asyrylyp jatqan «Aýyl – el besigi» baǵdarlamasy aıasynda jalpy quny 7,5 mlrd teńgeni quraıtyn 35 joba qolǵa alynyp otyr.

El eńsesin tikteıtin osy jo­­balardyń aıasynda eń aldy­men bilim berý, densaýlyq saq­taý, turǵyn úı-kommýnaldyq sha­rýashylyǵy salalaryna kúr­deli jóndeý júrgizý kózdelgen. Jalpaq jurttyń kókireginde qýanysh lebin asqaqtatyp, jańasy da salynyp jatyr. Bári de kerek, el úshin qajet dúnıe. Ádette turǵyndar tarapynan aıtylatyn aryz-shaǵymnyń kóbirek oryn alatyn jeri de osy. Sony­men qatar uzaq jyldan beri qara­jattyń kemdiginen qaraýsyz qal­ǵan aýylishilik joldarǵa ortasha jóndeý jumystaryn júrgizý de qolǵa alynýda.

Negizinde, óńirdegi 590 eldi mekenniń 289-y bolashaǵy bar aýyldar sanatynda. Qazir Alashtyń aq besigi sanalatyn, jaqsy men jaısańnyń  kindik qany tamǵan,  qaıran da qaıran alaqandaı aýyldy bolashaǵy bar jáne joq dep ekige bóletin boldyq qoı. Atalǵan joba aıasynda qamqorlyqtyń jyly lebi negizinen osyndaı aýyldardy qamtymaq. Al sonda bolashaǵy joq degen qarǵys tańbasy basylǵan shoq juldyzdaı shaǵyn aýyldardyń sharýasy odan ári shatqaıaqtaı túspeı me?

Jeti joba bilim salasyna shuǵy­lasyn sebezgilegeli tur. Má­­selen, Atbasar, Astrahan, Bý­ra­baı, Shortandy jáne San­dyq­taý aýdandarynyń mek­tepteri kúrdeli jóndeýden ótki­zilýde. Joba aıasyndaǵy jaq­sylyq aýyz sýmen qaltqysyz qam­tamasyz etip, sport jáne mádenıet oshaq­taryn ortasha jóndeýden ótkizip, sharapatyn tıgizbek.

– Bir utymdysy, – deıdi ob­lystyq ekonomıka jáne bıýd­jet­tik josparlaý basqarma­sy­nyń basshysy Qanat Dúzelbaev, – qolǵa alynǵan jobalardy júzege asyrý barysynda 1900 jumys orny ashylady, onyń 53-i turaqty. Qamqorlyqqa sýsap otyrǵan aýyldarmen qatar turǵyndarǵa da táp-táýir tıimdiligi bar. 

Joba aıasynda Sandyqtaý aýdanyna respýblıkalyq já­ne jergilikti bıýdjetten 1 mlrd 333 mln teńge qarajat bólin­gen. Kólik jáne áleýmettik ınfra­qurylymdy damytý barysynda 7 joba qarastyrylsa, 3 mektep pen aýdandyq aýrýhana kúrdeli jóndeýden ótkizilmek.

– Aýyldyq mektepter men aýdandyq aýrýhana sapaly jón­deýden ótkizilgennen keıin jas muǵalimder men dárigerler turaq­tap qalyp, el ıgiligi úshin jumys isteıdi dep úmittenemin, – deıdi Sandyqtaý aýdanynyń ákimi Asqar­bek Úısimbaev, – jergilikti jurtshylyq tarapynan jol sapasy máselesi jıi kóteriledi. Osy oraıda halyqtyń qalaýyna oraı, Balqashın jáne Sandyqtaý aýyldarynyń arasyndaǵy jolǵa ortasha jóndeý jumysy bastalyp ketti.

Aýyldyq jerlerde jaıly ómir súrý ortasyn qa­lyp­tas­tyrýdy, áleýmettik sa­la­ny da­my­týdy kózdeıtin joba aıasynda iri eldi mekenderge basa nazar aýdarylyp otyrǵanyn ekpin túsirip aıta ketýimiz kerek. Degenmen, mol qarjynyń azdaǵan bóligi alystaǵy aýylǵa da jetip jatsa, shyn máninde ǵanıbet bolar edi. Sondyqtan jobalardy qolǵa alarda el tilegin eskergen jón. Biz bul pikirimiz arqyly qolǵa alynyp jatqan sharýalardy joqqa shyǵarǵymyz kelip otyrǵan joq. Tek shaǵyn aýyldardyń úlken máselesi nazardan tys qalyp qoımasyn degendi aıtqymyz keledi. Tutas aýdan ıgiligin kóretin jaqsy jo­balardyń bar ekenin aıta ketken lázim. Máselen, aýdandyq aýrýhana 1972 jyly salynǵan. Sol ýaqyttan beri ǵımaratqa birde-bir ret kúrdeli jóndeý jumysta­ry júrgizilmegen. Tutas aýdanǵa qyz­met etip otyrǵan aýrýhana­nyń joba aıasynda jóndelýi aýdan jurtshylyǵynyń rızashyly­ǵyn týǵyzýda. Naqtyraq aıtatyn bolsaq, 4 bólimshe, zerthana, ǵı­­marattyń aldyńǵy beti, shatyry jóndelmek. Onyń ústine mo­dýldik qazandyq ornatylyp, lıft jabdyqtary jańǵyrtylady. Jóndeý barysynda 53 jumys orny ashylǵan. Onyń 20-y osy ýaqytqa deıin eki qolǵa bir kúrek taba almaı júrgen Balqashın aýy­lynyń turǵyndary.

– Tuńǵysh Prezıdentimiz bas­tamashysy bolǵan baǵdarlama der kezinde qolǵa alynyp otyr. Túpki maqsat ta aıqyn. Aýyldyń ajaryn jaqsartyp, turmysqa qolaıly jaǵdaı týǵyzý, – deıdi aýdan ákimi Asqarbek Úısimbaev.

Iá, sońǵy jyldary aýylǵa kórsetilip jatqan kómek qomaqty. Máselen, sońǵy úsh jyl ishinde 22 mlrd teńge qarajat bólinip, el eńsesin tikteýge baǵyttalǵan. Bólingen qarjynyń 47 paıyzy aýyz sýmen qamtýǵa jumsalǵan. Bilim salasyna bólingen qarajat ta az emes. Selınograd aýdanynyń Qyzylsýat, Qarajar, Sandyqtaý aýdanyndaǵy Balqashın, Birjan sal aýdanyndaǵy Nevskoe aýyldaryna 4 bilim oshaǵy salyndy. Densaýlyq saqtaý salasyna 2,4 mlrd teńge qarajat bólinip, 10 nysan turǵyzyldy. Bul degenińiz aýyl adamdarynyń densaýlyǵyna jasalyp otyrǵan qamqorlyq.

Aǵymdaǵy jóndeý jumys­tary jergilikti atqarýshy organdardyń qarajatyna da jasalyp jatyr. Máselen, 2019 jyly bolashaǵy bar dep tanylǵan Astrahanka, Zerendi jáne Arshaly eldi meken­derinde jalpy quny 3 mlrd teń­geni quraıtyn 29 joba júzege asyryldy. Osy oraıda, 384 jumys orny ashylyp, jumyssyz júrgenderge nápaqa bolyp qaldy. Bıyl óńirdegi ózekti máseleniń biri – aýyz sýmen qamtý oraıyn­da joba sharapatyn Bulandy aýdanyndaǵy Kapıtonovka, Ze­rendi aýdanyndaǵy Vıkto­rov­ka aýyldary kórmek. Alǵash­qy­syna sý qubyrlary jelisin jańǵyrtýǵa 616,1 mln teńge jum­­salsa, ekinshisine 377,6 mln teń­ge qarastyrylyp otyr. Osy qa­ra­jatqa 33 shaqyrym sý qubyry jóndelip, 2 myńnan astam aýyl turǵyny taza sý ishetin bolady.

Joba aıasynda aýyl sporty­nyń da tamyryna qan júgiredi. Máselen, bul oraıdaǵy úsh joba­nyń biri – Arshaly aýdanyndaǵy deneshynyqtyrý-saýyqtyrý ke­sheniniń qurylysy. Joba quny 832,7 mln teńgeni quraıdy. Se­lı­nograd aýdanynda 1124,7 mln teńge ıgerilmek, al Shor­tan­dy kentindegi standıondy jóndeýge 120 mln teńge baǵyt­tal­ǵan. Bul shyn máninde el ishin­degi buqa­ralyq sportqa degen ja­nashyrlyq emes pe.

El ishindegi qolaısyzdyqtyń biri – tozyǵy jetken jol. Tirshi­liktiń kúretamyry kópten beri qaraýsyz qalyp edi. Endi mine, sharapaty mol joba aıasynda tolaıym jóndeýge qol jetpese de, ishinara ilgerileýshilik bar ekenin aıta ketkenimiz jón. 11 eldi mekendi baılanystyratyn joldarǵa jóndeý jumystaryn júrgizý úshin 17 joba qolǵa aly­­nyp otyr. Áýel basta jeti jyl­ǵa kózdelgen joba barysynda oblystyń 300 myńnan astam tur­ǵyny ınfraqurylymdar jón­delip, áleýmettik-turmystyq nysandar qaltqysyz qyzmet ete­tin deńgeıge jetken soń janǵa jaıly turmys keshetin bolady. Munyń barlyǵy – memleket tarapynan qolǵa alynyp otyrǵan qomaqty sharýa.

Sóz sońynda joǵaryda biz ókinishpen aıtqan bolashaǵy joq degen úkimi bar aýyldardyń úmi­ti kesilmese eken degen tilek bar. Onyń arǵy jaǵynda shoq jul­dyzdaı shaǵyn aýyldyń taǵ­dyry tur. Endigi bir úmit sol aýyl­dyń perzentterinde ekendigi daýsyz. Shaǵyn aýyldardan shyqqan úlken bıznestiń basynda júrgen azamattar barshylyq. Memleket tarapynan sozylǵan kómek qoly­nyń jetpeı jatqan tusyna el azamattarynyń ózi perzenttik pe­ıil­­derimen kómektesip, týǵan je­riniń tuǵyryn bıiktetýge tıtim­deı bolsa da úlesterin qossa eken deımiz. Bálkim sonda janary jáýdirep qalǵan shalǵaıdaǵy sha­ǵyn aýyldyń jalynan jel eser.

 

Aqmola oblysy

 

Sońǵy jańalyqtar

Atyraýda bir kúnde 2 adam sýǵa batty

Aımaqtar • Búgin, 19:10

Atyraýda óńirlik jedel shtab quryldy

Aımaqtar • Búgin, 16:20

Dorbalasa dári tapshylyǵy joıylmaıdy

Aımaqtar • Búgin, 16:07

COVID-19: Hattamaǵa ózgeris qajet pe?

Qazaqstan • Búgin, 09:25

Uqsas jańalyqtar