Jumys bergen demeýshim
1986 jyly Almatyda Jeltoqsan oqıǵasy boldy. Sonan keıin-aq keıbir óńirlerde bedeldi, laýazymdy qyzmet atqaryp júrgen ulttyq kadrlardyń basyna qara bult úıirile bastady. Taldyqorǵan oblysy (qazirgi Almaty oblysy), Qaratal aýdanynda qara tizimge birinshi bolyp ilikken men edim. 1973 jyldan bastap qazaq-orys tilderinde shyǵatyn aýdandyq «Kommýnızm joly» – «Pýt k kommýnızmý» gazetiniń redaktory qyzmetin 31 jasymnan bastap úzbeı atqaryp kele jatqan edim. 18 adam eńbek etetin redaksııanyń orys bóliminde taza orys ultynyń ókilderi jumys isteıtin. Qazaq bólimine talantty qazaq jastary qabyldanǵan. Gazet materıaldary qazaqshadan orysshaǵa, orysshadan qazaqshaǵa aýdarylyp, 8000 tırajben shyǵatyn. Bekitilgen kóligimniń júrgizýshisi de Gennadıı Lavrenko degen orys azamaty-tuǵyn. Men naǵyz ınternasıonalıst basshy edim. Tipti úıimdegi kishi ulymdy baǵatyn, bizben birge turatyn Anna Antakova esimdi ájeı de orys bolatyn. Bir-birimizben bite qaınasyp ketkenimiz sonshalyq, jaqyn týystaı aralasatynbyz.
О́kinishke qaraı, Qazaqstandy Kolbın basqarǵan jyldarda KOKP Ortalyq komıtetiniń «qazaq ultshyldyǵyn» aıyptaǵan Qaýlysy barlyq baspasózde jarııalanǵannan keıin Qaratal aýpartkomynyń birinshi hatshysy Iýrıı Ivanovıch Kýznesov birden maǵan shúıildi. Aqıqaty sol, bizdiń aýdandy qazaq ultynyń sany az degen jeleýmen uzaq jyldar boıy ózge ulttyń ókilderi basqarǵan. Alǵashqy bıýrosyna kúlli ujym múshelerin qatystyryp, maǵan aqylǵa syıymsyz jalalar jabyldy. Meni «ultshyl» dep tanyǵan jaladan orys ultynyń ókilderimen oryssha gazet shyǵaryp otyrǵanym da qutqara almady. Aqyry úsh ret bıýroǵa túsip, partııalyq qatań sógis alyp, 1988 jyly kóktemde jumystan qýyldym. Onymen qoımaı, úsh aıda jumysqa turmasań «jatypisher» bolyp sottalasyń degen eskertý jasaldy.
Men biraz ýaqyttan soń jerles inim Janat Elshibekov jaýapty hatshy qyzmetin atqaratyn «Sosıalıstik Qazaqstanǵa» (qazirgi «Egemen Qazaqstan») maqalalar jaza bastadym (oǵan aýdan basshylarynyń úkimi júrmeıdi ǵoı).
Gazettiń bas redaktory Sherhan Murtaza jazǵan dúnıelerimdi toqtaýsyz jarııalap otyrdy. Shtattaǵy tilshi sııaqty qomaqty qalamaqy da tólenip turdy. Aýdandyq gazettiń sońǵy bes jyldaǵy qarjylyq qujattary tekserilip, tekserý júrip jatqanda bas gazet materıaldarymdy jarııalap, eńsemdi kóterip, mártebemdi ósirdi. Meniń tilshiligim birneshe jylǵa sozyldy.
El gazeti Qaratalda keńinen taraǵan. Kúlli memlekettik qyzmetkerler, muǵalimder, basqa da zııaly qaýym ókilderi jazdyryp alyp oqıdy. Qazir de solaı. Maqalamdy oqyǵandar telefon soǵyp, quttyqtaıdy-aı. Sóıtip men úshin jańa álem ashyldy. Maqalam jıi-jıi jarııalanǵan soń maǵan bıliktiń kózqarasy jumsardy da. Onyń mysyn basqan «Sosıalıstik Qazaqstan» (qazirgi «Egemen») edi. Jergilikti bıshigesh Iý.I.Kýznesov myrza meni redaktorlyqtan qýsa da óz maqsatyn oryndaı almady. Aýdandyq gazettiń basshylyǵyna orys ultynyń ókilin ótkize almady. Keıin ózi de saıası sahnadan taıyp turdy.
Aınalaıyn, «SQ», meni seksen altynyń sergeldeńinen osylaı qutqarǵan edi. Sonyń bedeliniń arqasynda qurdymǵa túspeı, densaýlyǵymdy saqtap, aman qaldym.
Osylaısha meni «Qazaq ultshyldyǵynyń» keıipkerine aınaldyrmaq bolǵan birinshi basshynyń jymysqy áreketin «EGEMENIM» toıtaryp tastaǵany esimnen ketpeıdi. Demeýshimniń janashyrlyǵy munymen de bitpedi.
Kúızelisten de aıyqtyrdy
2005 jyly naýryz aıynda Úshtóbe qalasyndaǵy «Shańyraq» kıiz úı jasaý kombınatynyń bas ınjeneri, jan-jarym Imash Balabekov qatty aýyrdy. О́ndiris te toqtap, 1500-ge jýyq qazaq jumyssyz qaldy. Kıiz úı shyǵaratyn ulttyq kásiporyn múldem joıylýǵa aınaldy. Otaǵasy kóp uzamaı kóz jumdy. Men sodan súreńsiz álemge endim de kettim. Janarym buldyrap, oqý qabiletimnen aıyryldym. Gazettiń áripteri sekirip, bıleı bastaıtyn syrqatqa shaldyǵyp, tósekten tura da almadym.
Bul aýrýdan aıyqtyrǵan da «Egemen» edi. Ol kezdegi basshy Saýytbek Adrahmanov bolatyn. Qazir ǵoı, buǵan bireý sener, bireý senbes. Uzaq jyldar ózim de bul basylymnyń erekshe qýaty bar ekenin túsine almadym. Eshkimge tis jaryp aıtpadym da. Qudaı-aý, «Egemen Qazaqstan» emdeıdi degenge kim senedi? Onda jarııalanǵan keıbir maqalalarda adamdy kúızelisten aryltatyn tylsymdyq kúshtiń qýaty bar ekenin kim boljapty?
Respýblıkanyń bas gazeti psıholog mindetin de atqara alady eken. Oǵan meniń basymnan ótken myna oqıǵa kýá. Birde akademık Rymǵalı Nurǵalıevtiń «Enshiler» degen týyndysy jarııalandy. Rekeńmen biz QazMÝ-de birge oqyǵan edik. Bir qyzyǵy aty-jónindegi áripteri sekirgen de joq, bılemedi de. Syqıyp tur. Tańǵaldym. «Enshilerdi» qanshama ret oqyǵanymdy bilmeımin. Áıteýir oqı berdim, oqı berdim. Birneshe kúnnen soń kózim ashylyp, bozǵylt álemnen shyqqanymdy baıqadym. Kári anam Arǵyntaı men balalarym qatty qýandy. Sol gazet nómirlerin áli saqtap júrmin.
O, Alla! Sodan beri ózime unaǵan maqalalardy saqtap qoıyp, qaıta-qaıta oqyp júremin. Munyń qandaı qubylys ekenin bilmeımin. Biletinim, Rekeńniń «Enshilerin» jarııalap, gazet meni ózge álemnen qaıtaryp aldy. Sodan keıin Allanyń nury jaýyp, maýsym aıynyń 6-synda meni sol kezdegi aýdannyń jas ákimi Qaırat Dosaev «Qaratal» gazetine qaıtadan redaktor etip taǵaıyndady. Zeınetke 2012 jyly qańtar aıynda ǵana shyqtym.
Biraq «Egemennen» eshqashan qol úzgen emespin. Baıyrǵy oqyrmanyna bul basylym taǵy da syı jasaıdy-aý dep oılamappyn. Qazirgi Darhan Qydyráli tóraǵa bolyp otyrǵan tóre gazet taǵy da tosyn qyryn tanytty.
Jalǵyzdyqtan qutqardy
El gazeti – «Egemen Qazaqstandy» úıge jazdyryp alyp, úzbeı oqyp kele jatqanymnyń jemisi me, álde ózine adaldyǵymnyń jeńisi me, bıyl 2020 jyly alpys jastan asqandardyń bári úıden shyqpasyn degen bas sanıtar dárigerdiń nusqaýy kelgende perishte bolyp taǵy súıredi-aı.
Bıyl shilde aıynda gazetti ala almaı qaldym. Onsyz eń qymbatymdy joǵaltqandaı bolyp, qınalǵanym-aı. Qarap otyrsam gazetsiz bir kún de ómir súre almaıdy ekenmin. Dereý jaǵdaıdy túzedim. «Egemen Qazaqstan» úıden shyqpaı japadan jalǵyz otyrǵan meni rýhanı azyqpen qamtamasyz etip, kóńilimdi kóterip, jalǵyzdyqtan qutqardy.
Baspasózdiń kóbi búginde aptalyqqa aınalǵany belgili. Tek «Egemen» ǵana aptasyna bes márte shyǵyp, úıime burqyrap keledi-aı. Kók qaqpamnyń joǵarǵy tesikterine syımaı, qaz-qatar tizilip turǵanyn kórgende qýanyp, qusqa aınalyp usha jóneletindeı kúı keshemin. Qashanǵy teledıdarǵa telmiresiń. Uıaly telefonǵa da úıir emespin. Al «Egemen» betterinde respýblıkamyzdyń júregi soǵyp turady, qozǵaıtyn taqyryby da ár alýan, mazmuny tereń, oqyrmanǵa unaıtyn materıaldar óte kóp. Bir baǵanǵa beriletin jýrnalıster Darhan Qydyráliniń, Mıras Asannyń, Qarashash Toqsanbaıdyń, basqa da qalamgerlerdiń suhbattary men paıymdy pikirleri ári súısindiredi, ári sanańdy jaman pıǵyldan, úreı men qorqynyshtan tazartady.
Maǵan unaǵan materıaldardyń bárin tizbektep jaza almaımyn, maqala aıasy kótermeıdi.
Endeshe bul gazet óziniń myńdaǵan oqyrmandarynyń ishki álemine kún bolyp shuǵyla shashyp, aı bolyp nuryn tógip tur. Adam jany úshin kúres degenimiz osy emes pe?
Iá, óz ómirimdegi oqys oqıǵalardan túıgenim: «Egemen» jeke adamnyń taǵdyryna yqpal jasaıdy eken. Úsh basshy: Sherhan Murtaza, Saýytbek Abdrahmanov, Darhan Qydyráli tusyndaǵy úsh tosyn oqıǵa gazettiń óte sapaly, mazmundy, asa qýatty bolyp shyqqanyn aıǵaqtaıdy. Onyń turaqty oqyrmany bolý da bir baqyt!
Biz – aǵa urpaqpyz. Keńes zamanynda týyp, mektepte – orta, ýnıversıtette joǵary bilim alyp, kitappen tárbıelenip, gazet-jýrnalmen rýhtanyp, armanymyzǵa jettik. Men gazetsiz ómirimdi elestete de almaımyn. Sondyqtan da el gazeti – «Egemen Qazaqstandy» keler 2021 jylǵa da jazdyryp alyp, ár nómirin saǵyna kútetin bolamyn, ınshalla! Men saǵan rızamyn, «Egemen Qazaqstan»!
Máken О́SERBAEVA,
Qazaqstannyń Qurmetti jýrnalısi
Almaty oblysy,
Qaratal aýdany
