Bul eńbek ólketanýshy Tuńǵyshbek Baıqulovtyń zertteýleri negizinde ınstıtýt ǵalymdarynyń jetekshiligimen jazyldy.
Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Tarıh jáne etnologııa ınstıtýtynyń dırektory Zııabek Qabyldınovtiń aıtýynsha, shalǵaıdaǵy qazaq aýyldaryndaǵy adamdardyń taǵdyryna qatysty asharshylyqtyń qasiretke toly tarıhy jazylmaıynsha, tarıhshylar úshin bul másele kún tártibinen túspeıtini anyq.
Jańa jınaqqa arhıv qorlarynan tabylǵan tyń qujat materıaldarymen qatar, Áýlıeata óńirindegi náýbetti jyldardyń búgingi kúni kózi tiri kýágerleri bolǵan qarııalardyń estelik-áńgimeleri, fotosýretteri enip otyr. «Áýlıeata óńirindegi asharshylyq» jobasyn iske asyrý maqsatynda alapat asharshylyq týraly kýágerlerdiń estelikterin jazyp alýmen qatar, arhıvterdegi derekterdi jınastyrýda sandyq túbinde jatqan sarǵaıǵan qaǵazdar tabyldy. Jasy júzge kelip qalǵanyna qaramastan, kóńil túkpirine buǵyp qalǵan náýbet kúnder jaıyndaǵy estelikterdi shama-sharqynsha jetkizýge tyrysqan kýágerlerdiń bastan ótken aýyrtpalyǵy az bolmaǵan. «Aldymen malymyzdy aldy. Odan keıin janymyzǵa buǵaý saldy. Basty soqqy eldi asyrap otyrǵan baılarǵa tıdi. Odan keıin halyqtyń sózin sóıleıtin azamattarǵa noqta kıgizdi. Kóngenin de, kónbegenin de atty. Baılarmen birge aýyl aqsaqaldary men orta sharýalar, moldalar qýǵynǵa tústi. Beıbit eldiń berekesi qashyp, oshaǵyn oırandaǵan dúrbeleń keldi. Aǵaıynnan aqyl, kúshtiden kúsh ketip, almaǵaıyp zaman týdy...», deıdi olar.
El basyna túsken aýyrtpalyqtan erte eseıip, eresektermen birge asharshylyqtyń kermek dámin tatqan Mekemtas Myrzahmetov, Seıitqul Smaıylov, Jambyl Besbaev, Márzııa Ibragımova, Áshirbek Sársenbıev, Saılaýhan Ashanov, Esirkep Beısenov, Seıitqul Smaıylov, О́mirbek Medetbekov, Abdýlhalıl Maıýfı, Ermekbaı Aqylbaev, Qabyl Ibijanov, Altyn Dosjanova, Mysaly Mahambetov, Mákish Qýanyshbekov, taǵy basqa soǵys jáne tyl ardagerleri el basyna kún týǵan jyldardyń zardabyn áli kúnge kóńil túkpirinen óshirgen joq.
Náýbet kýágerleriniń aıtýynsha, eldiń ashtan qyrylyp jatqanyna qaramastan, ókimettiń sholaq belsendileri halyqtyń sońǵy azyǵyna deıin aýzynan jyryp, sypyryp alyp otyrǵan. Ashtyqqa tap bolǵan aǵaıyn-týystarynyń, aýyldastarynyń qamyn oılaǵan birli-jarym aqyl-parasatty jandarǵa jazyqsyz jala jabylǵan. Úıinde bir úzim nanǵa zar bolyp, ashtan qınalǵan bala-shaǵasyna egis dalasynan bir ýys bıdaı alǵany úshin aıyptalyp, Sibirge aıdalyp, sol jaqta opat bolǵandar qanshama. Osy oraıda tarıhshy ǵalymdar atap ótkendeı, jıyrmasynshy-otyzynshy jyldardaǵy qazaq halqynyń basyna tóngen zulmatty aýyr kezeń týraly keńeıtilgen aqparat alý qajet ekenin bir sát te umytýǵa bolmaıdy.
ALMATY
