Kúı kúımesi márege jetti

Qazaq dalasynda óshpes iz qal­dyrǵan kúıshi-kompozıtorlar qatarynda Dına Nurpeıisovanyń esimi erekshe súıispenshilikpen atalady. Kúıshi Dına óziniń bul óner­ge qushtarlyǵyn bir esteliginde: «Qur­manǵazynyń kúılerin bala kezimnen estip óstim. Birde ákem kúıshiden meniń oryndaýymdaǵy kúılerdi tyńdap, sheberligimdi ushtaýǵa kómektesýin, ustaz bolýyn ótindi», dep eske alady. Toǵyz jasynda ákesinen úırengen án-kúılerdi meńgerip, qasıetti qara dombyrany janyna serik etken Dınany jurt sol kezdiń ózinde-aq «dombyrashy qyz» dep atap ketken edi.

Kúıshiniń tyrnaqaldy «Bul­bul», «Baıjuma», «Kógentúp» kúıleri ózeginen Batys óńiri kúı­shilik dástúriniń sarqylmas saryny aıqyn seziledi. Jastaıynan Dáýletkereı, Músiráli, Álikeı, Túrkesh, Uzaq, Esjan, Baıjuma, Balamaısań sııaqty dáýlesker kúıshilerdiń mektebin meńgergen daryn ıesine Qurmanǵazydaı uly kúıshiniń bata berýi tegin bolmasa kerek-ti. Onyń: «Dombyrany tartpas buryn eń aldymen qulaq kúıin keltirip, ábden baptap al», degen aqyl-keńesinen shákirtiniń dombyra tartysyna aıryqsha mán bergen ustaz ulaǵatyn ańǵarý qıyn emes. Dınanyń repertýarynda tek Qurmanǵazynyń ǵana emes, ataqty Dáýletkereıdiń, Soqyr Esjannyń, Álikeı men Balamaısań syndy dala danyshpandarynyń shyǵarmalary da kóptep kezdesedi. Kúı dúldúli sheberligin shyń­daý maqsatynda kóptegen óner sa­ıystaryna qatysyp, qazaq ult­tyq kúı óneri úlgisiniń úzilmeı jalǵasýyna aıtarlyqtaı úles qosty. Kúı oryndaýshylardyń keıingi óskeleń býynyna qasıetti qara dombyranyń qońyr únin, halyq kompozıtorlarynyń ozyq dástúrin tabys etken ǵajaıyp daryn ıesi mereıtoıynda oryn­dalǵan shyǵarmalar da syńǵyr­laǵan syrshyl únimen jan baýrady.

– Shyǵarmashylyq keshti ót­kizýdegi maqsatymyz – merekeni joǵary deńgeıde atap ótý, kúı­shi mereıtoıyn oıdaǵydaı qory­tyndylaý, halqymyzdyń dás­túrli mýzykalyq aspaptyq mura­syn ulyqtap, óskeleń urpaqty da­lalyq órkenıettiń daýylpaz rýhynda tárbıeleý, sonymen qatar mýzykalyq-pedagogıkalyq bilim berý salasynda oryndaýshylyq dástúrdiń qalyptasýy men damýyn ári qaraı laıyqty jalǵastyrý, – deıdi Dombyra kafedrasynyń meńgerýshisi, «Mádenıet sala­sy­nyń úzdigi» Batyrlan Ábenov.

О́ner keshinde ýnıversıtet rektory, Qazaqstannyń halyq ártisi Aıman Musaqojaeva kúıshiniń óshpes óneri men ónegeli ǵumy­ry týraly baıandady. Kúıshiniń shóberesi, «Kúı anasy» qorynyń basshysy Tólegen Qýanyshev osy baǵytta atqarylǵan is-sharalar úshin Mádenıet jáne sport mı­nıstrligine, Kompozıtorlar oda­ǵyna, Kúıshiler odaǵyna, Qazaq ult­tyq óner ýnıversıtetine, Halel Dosmuhamedov atyndaǵy Atyraý ýnıversıteti men D.Nur­peıisova atyndaǵy akademııalyq kolledj­ge, sondaı-aq О́skemendegi Oralhan Bókeı atyndaǵy óner shyǵarmashylyǵy ujymyna alǵys bildirdi. Kúıshi apamyzdyń mereıtoıyna arnalǵan merekelik tartýlar áńgimege arqaý etildi. Sonyń biri, astanadaǵy kúıshi Dına kóshesi boıynda boı kótergen, tulǵa beınesi shynaıy bederlengen eńseli eskertkish deýge tolyq negiz bar. Belgili músinshi Jalyn Baýyrqannyń bul týyndysy kúı anasyna ǵana emes, jalpy qazaq halqynyń ónerine, sonyń ishinde kúıdiń qudiretine kórsetilgen qurmet retinde qabyldandy.

Jalpy, bıyl 100-den asa túrli deńgeıde is-shara ótkizilse, sonyń tórteýiniń ǵylymı-tájirıbelik jáne teorııalyq konferensııaǵa arnalýy kúıshi murasyn zerttep, zerdeleý isiniń ilgerileı túskenin aıǵaqtaıdy. Munymen qatar kúı bulbulyna arnap úsh kitap jaryq kórdi. Atap aıtar bolsaq, «Kúı anasy Dına» (avt. T.Qýanyshev), «Dına Nurpeıiso­va» (avt. A.Sıtalıev, A. Úlkenbaeva), «Dına, Ásem Qońyr» (avt. K.Sa­harbaeva). Bul kitaptardyń bar­lyǵy zamanaýı talaptarǵa saı san­dyq formatta kıýar kodtarmen, elektrondy fleshkalarmen basyp shyǵarylǵan.

Taǵy bir aıryqsha atap óte­tin jaıt, «Degdar» qory ótkizgen qaıyrymdylyq sharasy barysynda sheberlerge arnaıy tapsyrys­pen jasatylǵan 160 dombyra óner mektebi túlekteri men az qamtyl­ǵan otbasylaryndaǵy órenderge «Astana Opera» teatrynda saltanatty jaǵdaıda tabys etil­di. «Kazaqkonsert» birlestigimen bir­ge ult-aspaptar orkestrleriniń jáne kúıshilerdiń arasynda chellendj uıymdastyrylyp, oǵan 10-nan asa óner ujymy men 20-ǵa jýyq kúıshi qatysty. «Egemen Qazaqstan», «Kazahstanskaıa pravda», taǵy da basqa basylymdar men ınternet betterinde 75-ke jýyq maqala, suhbat jaryq kórdi. Batys Qazaqstan oblysynyń Jana­qala aýdanynda Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Aıt­jan Toqtaǵannyń tóraǵalyǵy­men D.Nur­peıisova atyndaǵy respýb­lıkalyq kúıshiler baıqaýy ótki­zilip, jas kúıshiler ónerine qam­qorlyq kórsetildi. «Kúı anasy» qory sheberler qolynan shyqqan sý jańa dombyrany 30-ǵa jýyq jas kúıshige tabys etti. Belgili kompozıtor, qobyzshy Álqýat Qazaqbaev qobyz ben fortepıanoǵa arnap mýzykalyq shyǵarma jazsa, aqyn Aıbatyr Seıtaq óleń arnady.

– Dına Nurpeıisovanyń so­ńynda qalǵan mol murasy áli de tynymsyz zertteýdi qajet etedi. Apamyzdyń asyl murasy týra­ly dúnıeler aldaǵy ýaqytta zert­teýshi-ǵalymdardyń qundy eńbek­terimen munan da molyǵa túsedi degen úmittemiz. Sonda ǵana erekshe daryn ıesiniń kúmbirlegen kúı-ǵumyry jarasymdy jalǵasa bermek. Sonymen birge kúıshi Dınaǵa ornatylǵan eskertkish­tiń mańyndaǵy alańdy keleshekte Kúıshiler alleıasy dep ataý­dy uıǵa­ryp otyrmyz, – deıdi T.Qýanyshev.

О́ner keshinde Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri D.Ǵyly­movtyń dırıjerligimen Qaz­UО́Ý-diń halyq aspaptar or­kes­tri kúıshi Dınanyń injý-mar­jan kúılerin oryndady. Belgili kúıshi Sh.Ábiltaı, Qazaq­stan­nyń eńbek sińirgen ártisi T.Álip­baev, Qazaqstannyń eń­bek si­ńir­gen qaıratkerleri A.Ah­ma­dıev, A.Muzdahanova, halyq­ara­lyq baıqaýlardyń laýreaty A.Toqtaǵan, respýblıkalyq baı­qaý­lardyń laýreaty M.Rysqalıev oryn­­daýyndaǵy jaýhar týyndylar marjan syry túbine shók­ken teńiz tektes tereń álem – kúı qudiretine barynsha bas ıgizdi. Stýdent-jastar kúıshi Dına shy­ǵarmashylyǵyna arnalǵan kitap jáne dombyra kórmesinen kóp maǵlumattarǵa qanyqty. Keshti Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaı­ratkeri, Qazaq ulttyq óner ýnı­versıtetiniń professory, kúıshi Janǵalı Júzbaı júrgizdi.