Infografıkany jasaǵan Amangeldi QIIаS, «EQ»
Energetıka mınıstri Bolat Aqsholaqovtyń pikirine súıensek, qazir múddeli memlekettik organdar baǵany retteýdiń tıimdi tetikteri men usynystardy ázirleýge kiristi. Vedomstvo basshysy bul jumystyń qorytyndysyna sáıkes qosymsha aqparat beriletinin alǵa tartty. Jalpy, quzyrly organ jaǵarmaı materıaldaryna tapshylyqty boldyrmaý úshin birqatar shara qarastyrylyp jatqanyn jetkizdi. Bul birinshi kezekte óńdeý zaýyttarynyń qýattaryn arttyrýmen baılanysty.
Byltyr 12 aıda 3 munaı óńdeý zaýytynda óndiris kólemi 17,028 mln tonnaǵa jetip, 2020 jylǵy kezeńmen salystyrǵanda ósim 107,7%-dy kórsetti. Munaı ónimderin óndirý kólemine toqtalsaq, avtobenzın – 4 812,8 myń tonnany qurady nemese byltyrǵy kezeńnen 107,3%-ǵa kóp. Dızel otyny – 4 870,2 myń tonnaǵa jetse, avıaotyn – 586,5 myń tonnany jáne mazýt 2 410,4 myń tonnany qurady.
Bıyl munaı óńdeý kólemi 18 mln tonnaǵa jýyqtaıdy dep josparlanǵan. Bul 2021 jylǵy kórsetkishten 5,1%-ǵa artyq.
«Jańa zaýyttyń qurylysy uzaq ýaqyt pen qomaqty qarajatty qajet etetini belgili. Sondyqtan búginde Shymkenttegi munaı óńdeý zaýytynyń qýatyn arttyrý joldary pysyqtalyp jatyr. Kezinde bul kásiporyn qazirge qaraǵanda áldeqaıda kóp ónim beretin. Sondaı-aq munaı óńdeý zaýyttaryn uzaq merzimge jóndeý kezeńine aýysý barysyn aıaqtaýdy kózdep otyrmyz. Zaýyttar jyl saıyn tehnıkalyq jóndeýdi qajet etetini barshaǵa málim. Kezinde TOR (ozyq damý aımaǵy) júıesi engizilip, soǵan sáıkes jóndeý aralyǵyn úsh jylǵa deıin arttyrý qarastyrylǵan. Bul máseleler mınıstrlik pen kompanııalar arasynda sheshilip jatyr.
Buǵan qosa tutynýdyń maýsymdyq ósimin retteý úshin munaı ónimderi rezervteriniń qurylýy, óńdeý zaýyttary jóndeý jumystaryna kóshkende aýyl sharýashylyǵy taýar óndirýshilerin dızel otynymen qamtýdy úılestirý men kúzgi jáne kóktemgi dala jumystarynyń qarqynyn báseńdetpeý de óte mańyzdy», dedi mınıstr.
Bas energetık aıtqandaı, kúngeı óńirdegi kásiporynnyń óndiris kólemin arttyrýdyń múmkindigi bar. Másele zaýytty qajetti shıkizatpen qamtýda jatyr. Ol úshin munaı qubyrynyń ótkizý qabiletin arttyrý kerek.
«Shymkent MО́Z-diń aýmaǵy keń jáne zaýyttyń jalpy sharýashylyqtary qysqa merzimde ulǵaıyp kele jatqan qajettilikterdi qamtyp, qýat kólemin arttyrýǵa múmkindik beredi. Alaıda kásiporyndy munaımen qamtamasyz etý máselesin esten shyǵarýǵa bolmaıdy. Qazir Atyraý-Keńqııaq munaı qubyrynyń ótkizý qabiletin keńeıtý jóninde oılaný qajet. Ońtústiktegi MО́Z-de kómirtek shıkizatyn óńdeýdi úzdiksiz júrgizý úshin ótkizý qabiletin 6 mln tonnaǵa deıin arttyrýǵa baılanysty qosymsha jumystardy qolǵa alý kerek. Jóndeý aralyq kezeńge baılanysty 3 MО́Z-diń aǵymdaǵy jóndeý sıkline taldaý júrgizilip, zaýyttarda óńdeýdiń qaıtalama prosesteri toqtaýynyń jıyntyq ýaqyty jylyna 100 kúnnen asatyny belgili boldy. Sondyqtan qazir 5 jylǵa arnalǵan jóndeý kestesin ázirlep jatyrmyz. Bul jylyna 3 zaýyttyń bireýin ǵana toqtatýǵa múmkindik berip, óndiris kólemin tutastaı jyl kóleminde teńestirýge jol ashady. Munaı ónimderiniń rezervterine kelsek, ony qurýdan bólek, bıyl birinshi toqsanda «QazMunaıGaz» ulttyq kompanııasynyń bazasynda munaı ónimderine baılanysty «QTJ» UK» AQ-nyń 50 myń tonnaǵa deıingi jaǵarmaıdy saqtaýǵa qaýqarly bazany paıdalanyp, 150 myń kóleminde rezerv qurylady dep boljanyp otyr. Onyń deni – dızel otyny. Talapqa saı rezervýar parki qarastyrylǵan. Sondyqtan osyndaı rezervterdi qurý úshin osy qýattardy qoldanamyz dep úmittenemiz», dedi Energetıka mınıstri.
B.Aqsholaqov sharýalardy dızelmen qamtý jumystary aqpannan bastalatynyn, sol sekildi aldymen jaǵarmaı ońtústikke jiberiletinin jetkizdi.
MО́Z jóndeý merzimderin aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshiler úshin dızel otynyn tıep jóneltýmen úılestirý boıynsha mynadaı sharalardy qabyldaıtyn bolamyz: aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerdiń muqtajdyqtary úshin dızel otynyn jóneltý 2022 jylǵy aqpannan bastap, negizinen, ońtústik óńirlerge júzege asyrylady. Bıylǵa arnalǵan jetkizilimderdiń jalpy kólemi eki maýsymǵa da 800-850 myń tonna dızel deńgeıinde boljanyp otyr. Sondaı-aq Shymkent MО́Z-ge jóndeý jumystarynyń merzimin qarashaǵa aýystyryp, 2023 jylǵa qaraı jalǵastyrý múmkindigi pysyqtalyp jatyr. Pavlodar MО́Z-degi jóndeý jumystaryn da maýsymnyń sońynan shildeniń ortasyna deıin, ıaǵnı egin salý naýqany aıaqtalǵannan soń júrgizý qarastyrylýda.
MО́Z-degi tasymaldaý úderisin avtomatty túrde baqylaıtyn júıelerdiń bolmaýy da sharýany shatqaıaqtatyp tur. Sol sebepti áýejaılardyń barlyq munaı bazasy men otyn quıý keshenderin esepke alý baqylaý aspaptarymen mindetti túrde jaraqtandyrýǵa baılanysty zańnamalyq ózgerister ázirlenbek. Dese de bul usynys bıznes qaýymdastyqpen muqııat talqylaýdy talap etedi. Osyǵan qatysty qazir bızneske áserdi azaıtý úshin akkredıttelgen kompanııalarmen konsýltasııalyq jumys júrgizilip jatyr.
Jaǵarmaı materıaldaryn óndirip, taratý júıesin reformalaý jónindegi mindet Úkimettiń, atap aıtqanda Energetıka mınıstrliginiń aldyna qoıylǵany belgili. Birinshiden, bul deldaldardy joıyp, kóterme saýda ókilderine qoıylatyn talaptardy kúsheıtýge qatysty. Onyń túpkilikti erejeleri áli talqylanyp jatyr.
«Keıbir talaptyń qatańdaýy, eń aldymen baǵanyń kúrt kóterilýine jol bermeý úshin, sondaı-aq kóterme saýdaǵa menshik quqyǵyndaǵy munaı bazalary bar adamdar ǵana jiberilýi kerek dep sanaımyz. Búgin shekti naryqtyq baǵalardy eskerip, bırjalyq saýda-sattyqty qalpyna keltirý múmkindigin qarastyryp jatyrmyz, sonymen qatar osyǵan qatysýshylardy shekteý máseleleri qaralatyn bolady. Múmkin, bırja saýdasy birneshe sessııaǵa bólinip, iri janarmaı quıý stansalary men birneshe janarmaı quıý stansasy bar shaǵyn jeliler bıznestiń aýqymyn eskerip, bólek saýda jasaı alatyn bolady. Jalpy, bul avtojanarmaı quıý stansalaryna bırja arqyly tikeleı deldaldardan emes, tikeleı resýrs ustaýshylardan satyp alýǵa múmkindik beredi dep esepteımiz. Tıisinshe, bul baǵa saıasatyna da, resýrstardyń qoljetimdiligi máselesine de oń áser etedi», dep túıindedi sózin mınıstr.
