Bul qumyralardyń jasalý merzimi bizdiń zamanymyzǵa deıingi úsh myńjyldyqtyń ortasy men eki myńjyldyqtyń bastapqy kezeńine keledi.
Ǵalymdar ony Tersek mádenıetine tıesili deıdi. Tersek – eneolıt dáýiriniń sońǵy kezeńderinde Torǵaı ólkesin mekendegen taıpalardyń mádenıeti. Ol jaıynda alǵash ret 1940-1950 jyldary A.Formozov zertteýlerinde oǵan «tersek turaqtary», «Tersek-qaraǵaı mádenıeti» dep anyqtama bergen. Al osy mádenıet týraly S.Qalıeva, V.Logvın eńbekterinde tolyǵyraq qamtylǵan. Ásirese ótken ǵasyrdyń sekseninshi jyldarynyń ortasynan bastalǵan zertteý jumystarynda Torǵaı jerindegi Dúzbaı-2, Dúzbaı-3, Bestamaq, Qumkeshý-1, Qojaı-1, Qaıyńdy-3,Toqanaı-2 sekildi eldi mekenderdegi qazbalardan tabylǵan janýarlar súıekteriniń arasynda, ásirese jylqy súıekteri kóp kezdesken. Ǵalymdardyń paıymdaýynsha, Tersek mádenıeti taıpalary erteden qalyptasqan ańshylyqpen qatar, mal sharýashylyǵyn jetik meńgergen. Onyń ishinde jylqyny kóp ustaǵan bolýy múmkin deıdi. Alaıda Tersek mádenıetiniń qola dáýiriniń Andron mádenıetine tıgizgen yqpaly tereńirek zerttelmegen.
