Qujat sany 1 mıllıonnan asty

Ár halyq ótken tarıhynda memlekettilik bolǵanyn naqty derektermen ǵana dáleldeı alady. Qazaq handyǵynan bastap, kúni búginge deıin jazba jádiger­ler Uly dalada ordaly memleket bol­ǵanymyzdy aıǵaqtap otyr. Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Arhıvi Qazaq eliniń HH ǵasyrdyń ekinshi on jyldyǵynan bastap qaǵazǵa basylǵan saıası tarıhyn túgendep, urpaqtan-urpaqqa amanat etý maqsatynda saqtap keledi.

Qaı memleket bolsyn tarıhyn tańbalaýdy, saqtaýdy al­dyń­ǵy orynǵa qoıary anyq. Sol sebepti táýelsiz el bolyp, otaý tikken shaqta qujat saqtaý salasy memlekettik turǵydan demeý alyp, retke keltirildi. 1994 jyly 14 qańtar­da Memleket basshysynyń Jar­ly­ǵyna saı jańa tarıh Orta­lyq memlekettik arhıviniń negi­zinde Prezıdent Arhıvi qurylǵan edi. Táýelsiz memlekettiń qalyp­tasýynyń dáýirlik oqıǵalaryn, eli­mizdiń ishki jáne syrtqy saıa­sattyń, halyqaralyq qatynas­tyń, ekonomıkanyń, áleýmettik-mádenı damýyndaǵy mańyzdy qujattary da osynda jınaqtalǵan. Prezıdent aktileriniń túpnusqalary, halyq­aralyq jıyndardaǵy baıandama mátinderi, fotosýretteri, jarlyq­tar men qaýlylar da arhıv qoımasynda óz ornyn tapty. Sonymen qatar qoǵam qaırat­kerleriniń jeke tektik qujattary men basqarý qujattamasy da bar. Byltyrǵy derek boıynsha Arhıvte 856 myńnan astam is saqtaýly bolsa, bıyl bul sandardyń kórsetkishi ulǵaıǵan. 2023 jyl­dyń 1 qańtaryndaǵy kórsetkish bo­ıynsha 1 134 950 is bar ekenin naqty aıta alamyz. Sebebi byltyr Prezıdent Arhıvindegi qujattar tizimine 1920-1950 jyldardaǵy saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn aqtaý boıynsha Ishki ister mınıstr­ligi, Ulttyq qaýipsizdik komıteti, Bas prokýratýranyń arnaýly mem­leket­tik arhıvterinen qujat­tar tap­sy­ryla bastady. Bul qujat­tar­dyń tasymaly 2020 jyly qarashada Prezıdent Q.Toqaevtyń tapsyrmasymen Saıası qýǵyn-súr­gin qurbandaryn tolyq aqtaý jónin­degi memlekettik komıssııa ja­saqtalýynan bastaý alyp otyr. Mem­lekettik komıssııasynyń ju­mysyna kómek ári baǵyt-baǵ­daryna qoldaý retinde 2021 jyly Prezıdent Arhıviniń qurylymynda HH ǵasyrdaǵy saıası qýǵyn-súr­gin materıaldaryn zerdeleý orta­lyǵy quryldy. Kelip túsken qu­jattar negizinde arhıv pen Saıası qý­ǵyn-súrgin qurbandaryn to­lyq aqtaý jónindegi memleket­tik ko­mıssııanyń jobalyq ofısi bir­lesip HH ǵasyrdyń arhıvtik qujattaryn taldaý boıynsha ózara is-qımyl jasap, ǵylymı jobalar men jurtshylyqqa arnalǵan keń aýqymdy pýblısıstıkalyq basylymdardy daıyndap keledi.

Prezıdent Arhıvi el tarıhyn­daǵy mańyzdy saıası oqıǵalardyń qujattaryn saqtap qana qoımaı, arhıvshilerdiń kásibı biliktiligin arttyrý maqsatynda birqatar is-shara uıymdastyrǵanyn aıta ketken jón. Jas arhıvshilerdiń jazǵy mektebi, stýdentter arasyn­daǵy respýblıkalyq olımpıada, «Ashyq qoǵamǵa – ashyq Arhıv» atty arhıvshilerdiń halyqaralyq kongresi sózimizge dálel bola alady. Atalǵan is-sharalar jas maman­dardyń arhıv salasyna qyzyǵý­shylyǵyn arttyrýǵa, zamanaýı tehnologııalar men jańa ádisterdi ıgerýge, halyqaralyq qaty­nas­tardy damytýǵa baǵyt­talǵan. Bul – Prezıdent Arhıviniń jyl saıynǵy dástúrden jańylmaı, jas arhıvshilerdiń biliktilik tájirı­besin arttyrýǵa óz úlesin qosyp otyrǵan bastamalary.

О́tken jyldyń qazan aıynda ótken «Ashyq qoǵamǵa – ashyq Arhıv» atty arhıvshilerdiń halyq­aralyq kongresine BUU, EO jáne IýNESKO-nyń, Azııa men AQSh, TMD-nyń 15-ke jýyq elinen jetekshi ǵalymdar, sarapshylar men mamandar qatysty. Arhıv isin damy­tý, qujattyq murany saqtaý máse­leleri birneshe dıspýttyq aýdı­to­rııalarda talqylanyp, álem arhıv­shileri arasynda turaqty halyq­aralyq kásibı suhbat alańy quryldy.

Prezıdenttiń ótken jylǵy 9 aqpandaǵy Jarlyǵyna sáıkes Arhıv «Qazaqstan Respýblıkasy Prezı­dentiniń Arhıvi» respýb­lıkalyq memlekettik mekemesi bolyp qaıta quryldy. Jarlyqqa oraı Prezıdent Arhıviniń jańa ereje­si bekitilip, 2035 jylǵa deıingi damý tujyrymdamasy men strate­gııa­lyq jospary daıyndaldy. Tujyrymdamanyń mazmuny Qazaqstan Respýblıkasynyń Ult­tyq arhıv qorynyń qujattaryn jınaqtaýyn, esepke alynýyn, saqtalýyn qamtamasyz etilýin, paıdalanýyn anyqtaıdy. Sondaı-aq arhıvti sıfrlyq formatqa kóshirý, onyń qujattaný jáne arhıv isi salasyndaǵy ǵylymı, ádistemelik jáne úılestirý ortalyǵy retinde qalyptasýy, tasymaldaýshylar arhıvteý ádisnamasynan qoldanbaly boljamdyq sıpattaǵy jańa ǵylymı sheshimder negizindegi aqparattyq arhıvteý ádisnamasyna deıingi qyzmetterdi ınnovasııalyq joba­laýǵa baǵyttalǵan. Tujyrymdama jobasyn ázirleýge arhıv ujymy tolyq qatysyp, qyzmetkerlerdiń aıtqan kóptegen usynysy qujatqa engizildi. Tujyrymdamaǵa engen ózgerister arhıvti keshendi damy­týǵa, Ulttyq arhıv qory qujat­tarynyń saqtalýyn qamtamasyz etýge, olardy qoǵam men memlekettiń áleýmettik-quqyqtyq, ǵylymı jáne mádenı múddelerinde keńinen paı­dalanýǵa baǵyttalyp otyr. Arhıv­tiń barlyq óndiristik proses­terin sapaly sıfrlyq transformasııalaý – mekeme qyzmetiniń negizgi baǵyttarynyń biri. Dál osy sıfrlandyrý arhıv qyzmetiniń ashyqtyǵy men aıqyndyǵyn kór­setip, halyqqa sapaly qyzmet etýge múmkindik beredi. Mundaǵy basty maqsat – negizgi basymdyqtardy aı­qyndap, bolashaqta atqarylýǵa tıis qyzmetterdi belgileý. Tujy­rym­damanyń qorytyndy bólimin­de arhıv jumysynda mádenı qun­dylyqtar men arhıv qujattaryna aq­paratqa qol jetkizýge adam quqyq­tarynyń qamtamasyz etilýi basym jaǵdaıǵa ıe bolatyny aıtylǵan.

HH ǵasyrdan bastap búgingi Qazaq­stannyń saıası tarıhyna qatys­ty biregeı qujattaryn retimen saq­tap, jınaqtap otyrǵan Prezıdent Arhıvindegi qorlardy tek otandyq emes, sheteldik zertteýshiler de bel­sendi paıdalanyp keledi. Arhıvtegi qujattar negizinde zertteýshiler men arhıvshilerdiń eńbegimen túrli jınaqtar, monografııalar, maqalalar udaıy jaryqqa shyǵyp otyrady.

Daıana TOQBERGENOVA,

Prezıdent Arhıviniń qoǵammen baılanys mamany