Ranking sarapshylarynyń aıtýynsha, qazirgi ýaqytta qurylys kompanııalarynyń turǵyn úıdi paıdalanýǵa berýine halyqtyń qatysý úlesi 44 paıyzdan asyp otyr. Bul – aıtarlyqtaı joǵary kórsetkish. Sońǵy eki jylda úleskerlik qurylys salasyndaǵy qylmystyq ister boıynsha 16 adam sottalyp, 300-den astam kompanııa ákimshilik jaýapkershilikke tartylypty. Sarapshylardyń aıtýynsha, úleskerlik qurylys naryǵynyń 80 paıyzy úleskerlerden aqsha tartýǵa ruqsatsyz jáne qujatsyz satylady. Onyń ústine qurylys kompanııasy turǵyn úıdi paıdalanýǵa berýdi baıaýlatatyn nemese ony salýdan múlde bas tartatyn jaǵdaılar sany da az emes.
«Qazaqstandyq turǵyn úı kompanııasynyń» (QTK) málimetinshe, qazir elimizde 196 nysandy ruqsatsyz nemese kepildiksiz salyp jatqan 176 qurylys kompanııasy bar. Olardyń basym bóligi Astana qalasynda (136 nysan).
Árıne, problemalyq nysandardyń jaǵdaıy birinshi kezekte qoldanystaǵy zańnamanyń jáne turǵyn úı naryǵyndaǵy ýákiletti uıymdar qyzmetiniń arqasynda birtindep sheshilip jatyr. Úleskerlerdiń zańdy quqyǵy men múddesin qorǵaý maqsatynda Qazaqstanda «Turǵyn úı qurylysyna úlestik qatysý týraly» Zań bar, onda turǵyn úı qurylysyna úleskerlik qatysýdy uıymdastyrýdyń úsh zańdy tásili qarastyrylǵan:
- «Qazaqstandyq turǵyn úı kompanııasy» AQ-nan kepildik alý;
- Ekinshi deńgeıli bank jobasyna qatysý;
- Qurylys salýshynyń óz qarajaty esebinen turǵyn úıdiń qańqasyn salǵannan keıin jergilikti atqarýshy organnan ruqsat alý.
Kóppáterli turǵyn úıler salý úshin jeke jáne zańdy tulǵalardan aqsha qarajatyn ózge tásildermen tartýǵa tyıym salynady.
Turǵyn úı qurylysynyń kepildigi – úlestik qurylystyń mańyzdy quramdastarynyń biri. Úlestik qurylysqa kepildik berý tetigi myńdaǵan adamǵa qoljetimdi jáne sapaly baspana alýǵa kómektese otyryp, memlekettiń áleýmettik baǵdarlanǵan mindetterin sheshedi. Bul tetik jobanyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etedi: qurylys úderisin baqylaý jáne monıtorıngileý júzege asyrylady, sondaı-aq úleskerler salymynyń saqtalýyn jáne jobanyń merziminde aıaqtalýyn qamtamasyz etý maqsatynda aqsha qarajatynyń maqsatqa saı paıdalanylýyn qamtamasyz etedi.
Qurylys kompanııalaryna kepildik berýge jaýapty biryńǵaı operator — «Qazaqstandyq turǵyn úı kompanııasy». Bıyl qarashada QTK 1 trln teńgege kepildikti jabýǵa qol jetkizdi. Jalpy aýdany 5,2 mln sharshy metr bolatyn 215 jobaǵa kepildik berildi, bul – 60 myń úleskerdiń salymyn qorǵaýǵa múmkindik degen sóz. 228 myńǵa jýyq azamat turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyqqa kepildik berý arqyly (otbasy koeffısıentin eskere otyryp) ózderiniń turǵyn úı jaǵdaılaryn jaqsarta aldy.
«Sońǵy bir jylda kompanııa qyzmeti jaqsardy. Qazir barlyq ótinish tek Digital Baiterek onlaın portaly arqyly qabyldanady. О́tinimderdi qaraýdyń ortasha ýaqyty – 8-15 aralyǵyndaǵy jumys kúni. Buryn kepildikter negizinen úsh megapolıste ǵana berilse, qazir sıfrlandyrý nátıjesinde 12 óńirdi qamtıdy. Barlyq aqparat turǵyn úı portalynda jalpyǵa qoljetimdi, munda azamattar salynyp jatqan nysandardy TJK kepildiginiń nemese ákimdik ruqsatynyń bar-joǵyn teksere alady. Bul kúmándi jobalarǵa aqsha salmaý jáne aqyr sońynda aksıonerge aldanyp qalmaý úshin jasalýy kerek», dep málimdeıdi Ranking.
Sonymen qatar kóptegen azamat kepildiktiń ne úshin qajet ekenin jáne ol úleskerlerdi qalaı qorǵaıtynyn túsine bermeıdi. QTK málimetinshe, kompanııa myna jaǵdaılarda kepildik bere alady:
- Turǵyn úıdi paıdalanýǵa berý merzimin buzý;
- Aqshany maqsatsyz paıdalaný;
- Zańdy kúshine engen sot sheshimimen belgilengen qurylys kompanııasynyń tólem qabiletsizdigi.
Kepildik jaǵdaıy týyndaǵan kezde QTK qarjylandyrýy qurylys kompanııalarynyń kepildik jarnalary esebinen qalyptastyrylatyn rezervtik qarajat esebinen júzege asyrylatyn jáne tek esep aıyrysýmen baılanysty shyǵyndardy jabýǵa arnalǵan nysannyń qurylysyn aıaqtaýǵa mindetteme alady.
«Turǵyn úı qurylysyna úlestik qatysý týraly» Zań qurylys kompanııasy men ýákiletti kompanııaǵa qarjylyq turaqtylyq pen tájirıbege qoıylatyn biliktilik talaptaryn belgileıdi. Kompanııa ınjınırıngtik kompanııalar arqyly úleskerler aqshasynyń maqsatty jumsalýyn, qurylys barysyn baqylaý jáne baqylaý tetikterin qoldanady. Osylaısha, turǵyn úı qurylysyna kepildik berý úleskerlerdiń quqyqtaryn qorǵaýdyń shuǵyl qajetti quralyna aınalyp otyr. Qurylys jobasyn tańdaǵan kezde bolashaq úlesker qurylys salýshynyń málimetterin egjeı-tegjeıli zerttep, onyń QTK kepildigi bar ekenine kóz jetkizýi kerek.
