Sulý aǵys

Qarymdy qalamgerdiń balalyq shaǵy sum soǵyspen tuspa-tus kelip, jas kúninen taǵdyrdyń taýqymetin tartty. 1941 jyly ákesi áskerge alynady. Osy kezde eldegi bar aýyrtpalyq jasy úlken qarııalar men áıelderdiń basyna tústi. 1942 jyly anasy kolhoz jumysyn istep júrgende oqys oqıǵadan qaza boldy. Ol kezde Saıyn aǵanyń jasy nebári alty jasta eken. Endi ony atasy Muratbek tárbıeleıdi. Osy jandy muńǵa batyratyn oqıǵalardyń deni jazýshynyń «Jýsan ısi», «Jabaıy alma» povesterine arqaý bolǵan. Nege deseńiz, kez kelgen qalamger qandaı shyǵarma jazsa da, onyń negizinde ózi basynan ótkergen, kórgen, sezingen oqıǵalardyń jelisi jatary anyq. Máselen, «Jýsan ısindegi» Aıannyń beınesi – sýretkerdiń ózi me dep qalasyz. О́ıtkeni bul týyndyda ákesi soǵysqa ketken jetim balanyń basynan ótken oqıǵalar sondaı shynaıy beınelengen. Oqyrman Aıanmen birge jylap, birge kúledi. «Jabaıy alma» povesinde de avtordyń alty jasynan keıingi biraz ómiri keńinen qamtylǵan. Mundaǵy Kókinaı, Nuǵyman, Ájibek, Baıdaly, Toqtar men Názıra sekildi keıipkerlerdiń bári de bir-bir maqalaǵa júk bolatyn obrazdar.

Saıyn Muratbekov ádebıetke ózindik taqyrybymen kelip, ómir kubylysta­ryn ózgeshe órnektegen sýretker. Kórkemsóz ónerindegi shaǵyn janr týraly sóz bola qalǵanda, aldymen til ushyna Beıim­bet Maılın oralady. Bıaǵańnyń shy­ǵarmalaryn oqyǵanda kóz aldymyzǵa 20-30 jyldardaǵy oqıǵalar tizbektelip kele qalady. Ondaǵy keıipkerler beı­nesin umyta da almaısyz. Sol sekildi, Saıyn aǵanyń týyndylarynda da 50-60 jyldardaǵy aýyl ómiri, ondaǵy ózge­rister, qarapaıym eńbek adamdarynyń tynys-tirshiligi, qýanyshy men qaıǵysy kórkem sýrettelgen. Ol – B.Maılınnen keıin áńgime janrynyń damýyna mol úles qosqan qalamger. Qarapaıym keıip­kerleriniń basynda bolatyn árqıly sezim bulqynystary men tolǵanystaryn asa bir dáldikpen názik baıandaıdy. Jazýshy­nyń sulý aǵyspen jazylǵan jup-jumyr áńgimelerindegi erekshelik – qysqalyq. Bos sózge barmaıdy. Bir-eki detalmen ke­ıipker jansaraıyn keremet ashady. My­saly, «Kúsen-Kúsekedegi» – Kúseke, «Otaý úıdegi» – Uzaq pen Tana, «Ananyń arma­nyn­daǵy» – áje, «Kámentoǵaıdaǵy» – Kámen, «Eskek jeldegi» – Rysjan, «Jeńeshedegi» – Qamar, «Basynda Úshqaranyńdaǵy» – Zaǵıpa sııaqty obrazdardan halqymyzdyń bolmysyna tán adaldyq, tazalyq, meıir­bandylyq, qonaqjaılylyq sekildi asyl qasıetterdi aıshyqty kórkemdegen.

Sondaı áńgimeniń biri – «Meniń qaryn­dasym». Shyǵarma ataýynyń ózi jylylyq shaqyrady. Bastalýy da tosyn. «Qysqy demalysta aýylǵa kelgen» aǵasynyń «son­sha­lyqty tez ósip, ózgerip ketken qaryn­dasy» kóz aldymyzda turady. «Keshe ǵana jolda kele jatqanymda ony kóz aldyma tipten basqasha elestetip edim. Orta boıly, tolyqsha kelgen qara tory júzdi, ár kezdegi erke qalpynda menimen talasa ketýge daıyn turatyn ójet qyz. Sholaqtaý kelgen súıkimdi murny únemi kúlki nyshanyn ańǵartyp, sóılegen kezde jybyrlap turatyn». Endi jasy on jetige kelgen Álıma az ýaqytta ózgergen. «Júris-turysy da, sóıleýi de, tipti ezý tartyp kúlgeni de» basqasha. Boıy suńǵaqta­nyp, qara tory erke júzi ashańdana tús­ken. Oınaqshyp turatyn otty kózderi de oıly tartqan. «Sholaq murnynyń ushy úshkildenip, qyrlana túsipti. Jańadan tikkizgen qyzyl drap paltosy da óńine jarastyq berip tur. Bir sózben aıt­qan­da, qaryndasym tamasha sulý qyz bolypty. «Qyz degen tez boıjetedi», – dep apamnyń talaı aıtqany esime tústi. Biraq men onyń ásem sulýlyǵynan góri, tıise ketýden taıynbaıtyn, erke qylyǵyn ańsap kelgen edim ǵoı». Qysqasy, osy qa­rapaıym qyzdyń boıynan onyń syrtqy beınesi ǵana emes, ishki jan dúnıesi de óz­gergenin baıqaısyz. Onyń tup-tunyq móldir kózinde jan bilmeıtin tereń syr bar. Ol syr tegin syr emes, mahabbat syry. Sóıtsek, Álımany ózgertken mahabbat syry. Osy 5-6 betten aspaıtyn shaǵyn áńgimede jazýshy adam jany­nyń názik pernesin tamyrshydaı tap basady. Áńgime keıipkerin kelisti sýretteıdi. Bul shyǵarmanyń jazylǵanyna biraz jyl ótse de, Álımanyń beınesi oqyrman­ǵa áli ystyq.

Shyn máninde, Saıyn Muratbekov – az jazsa da, saz jazǵan syrshyl sýretker. Onyń ádebıet qazynasyn baıytqan lırı­kalyq shuraıly shyǵarmalarymen san urpaq sýsyndap óseri anyq.