«Qazaqstandaǵy Brıtan Keńesi usynǵan sýret»
Brıtan Keńesi – Ulybrıtanııanyń mádenı baılanystar men bilim berý múmkindikterin usynatyn halyqaralyq uıymy. Ol Qazaqstan Úkimetiniń óner, kreatıvti ekonomıka, bilim jáne aǵylshyn tili salalaryndaǵy ustanǵan baǵytyna sáıkes jekelegen adamdarǵa jáne mekemelerge shyǵarmashylyq ıdeıalardy zertteýge jáne iske asyrýǵa, joǵary sapaly bilim alý men álemdik deńgeıde biliktilikke ıe bolý jolynda Ulybrıtanııamen baılanys qurýǵa múmkindik beredi.
Brıtan Keńesiniń Jahandyq seriktestikterdi damytý baǵdarlamasy (Going Global Partnerships programme) álem boıynsha ýnıversıtetterge, kolledjderge jáne ózge de bilim berý mekemelerine qýatty, ádil, ınklıýzıvti joǵary bilim berýde halyqaralyq baılanysty kúsheıte otyryp, ǵylym, tehnıka, kásiptik bilim men oqytý baǵytynda birlesip jumys isteýge qoldaý kórsetedi. 2021 jyldan bastap Qazaqstanda atalǵan baǵdarlamanyń bir baǵyty bolyp sanalatyn Ulybrıtanııa men Qazaqstan ýnıversıtetteri arasyndaǵy transulttyq bilim berýdi (TNE) damytýǵa baǵyttalǵan InterLinks (InterLınks) shaǵyn granttar jobasy iske asyrylyp keledi. Bul fakýltetaralyq baǵdarlama jergilikti ýnıversıtetterge ekijaqty baılanystardy kúsheıte otyryp, Ulybrıtanııadaǵy áriptesterimen tyǵyz baılanys ornatýǵa múmkindik beredi. Joba qos dıplom, birlesken ǵylymı yntymaqtastyq, qashyqtyqtan oqytý men oqytýda sıfrlyq tehnologııalardy paıdalaný, stýdentter men qyzmetkerlerdiń utqyrlyǵyn arttyrý sııaqty seriktestikke negizdelgen.
Sonymen qatar InterLinks jobasy kásipkerlik daǵdylary men kreatıvti ındýstrııalardy damytýǵa baǵyttalǵan jáne bes jyl boıy sátti júzege asyrylyp kele jatqan Creative Spark (Kreatıvti bastaý) baǵdarlamasymen de baılanysty. Bul baǵdarlama Ulybrıtanııa men 7 eldiń 110 ýnıversıteti men shyǵarmashylyq ınstıtýty arasyndaǵy seriktestikti damytýǵa baǵyttalǵan. Qazaqstanmen 9 seriktestik quryldy. Olardyn 5-eýi InterLinks jobasy aıasynda Ulybrıtanııa ýnıversıtetterimen yntymaqtastyǵyn jalǵastyrýda.
Úsh jyl ishinde InterLinks 22 seriktestikke qoldaý kórsetip, shamamen 220 000 fýnt sterlıng mólsherindegi qarajatyn grant retinde bóldi. Birqatar seriktestiktiń ózara jumysyna toqtala ketsek, London ýnıversıtetiniń Shyǵystaný jáne afrıkataný mektebi Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetimen jáne L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetimen yntymaqtasa otyryp, Ulybrıtanııanyń ozyq tájirıbesi negizinde doktoranttar men ǵylymı qyzmetkerlerge arnalǵan Zertteý ádistemesi kýrsyn ázirledi jáne qanatqaqty túrde ótkizdi. Glazgo ýnıversıteti Q.Sátbaev ýnıversıtetimen ınjenerlik magıstr dárejesin oqytýdy qarastyryp jatsa, Qazaq ulttyq qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıteti Sasseks ýnıversıtetimen joǵary bilim berý mektebiniń úlgisin jetildirý jáne jańa joǵary bilim berý kýrstaryn birlesip jobalaý nemese birlesken doktorantýra baǵdarlamalaryn iske asyrý múmkindikterin qarastyryp keledi. Alaıda InterLinks jobasy aıasyndaǵy seriktestik tek ulttyq ýnıversıtettermen yntymaqtasýmen shektelmegen. Mysaly, Qaraǵandy ındýstrııalyq ýnıversıteti Portsmýt ýnıversıtetiniń kómegimen birlesken ǵylymı jobalardyń strategııasyn jáne qyzmetkerler men stýdentter almasý mehanızmderin qaıta qarastyrdy. Qazirgi ýaqytta Olster ýnıversıteti (Soltústik Irlandııa) A.Baıtursynuly atyndaǵy Qostanaı óńirlik ýnıversıtetimen aǵylshyn tilinde birlesken magıstr baǵdarlamasyn oqytýǵa ýaǵdalasty.
Osylaısha, InterLinks jobasy eki el ýnıversıtetteriniń arasynda buryn-sońdy bolmaǵan seriktestik múmkindikterin týdyryp otyr. 2023 jylǵy InterLinks jobasynyń iske asýyn baǵalaý esebine qatysqan brıtandyq respondentterdiń birqatary InterLinks-ke deıin olar Qazaqstandy qarastyrmaǵanyn aıtsa, al qazaqstandyq qatysýshylar bul joba osyǵan deıin Ulybrıtanııamen seriktestik ornatýdaǵy sátsizdikterdi joıyp, ózara yntymaqtastyqqa jol ashqanyn bildirgen.
Kez kelgen el úshin sheteldik ýnıversıtetterdiń kampýstaryn ashý bilim salasynyń bedelin arttyryp, osy salada atqarylyp jatqan jumystardyń nátıjesin kórsetedi. Alaıda transulttyq bilim berý strategııasy aıasynda Ulybrıtanııa ýnıversıtetteriniń kópshiligi az kapıtaldy qajet etetin, táýekeli tómen baǵyttardy izdeıdi. Osy strategııalardy ustana otyryp, ornatylǵan ekijaqty seriktestiktiń birden-bir mysaly retinde 2023 jyly A.Jubanov atyndaǵy Aqtóbe óńirlik ýnıversıtetinde Herıot-Ýatt ýnıversıtetiniń qos dıplomdyq úsh baǵdarlamasynyń iske qosylýyn aıtýǵa bolady. Herıot-Ýatt ýnıversıteti 2021 jyldan beri InterLinks jobasynyń seriktesi retinde qazaqstandyq ýnıversıtettermen áriptestik ornatýdy kózdegen bolatyn. Nátıjesinde, aımaqtyq ýnıversıtetpen tabysty yntymaqtastyq ornatylyp, 300 stýdentke Qazaqstan Úkimetiniń granttyq qoldaýy qamtamasyz etildi. Osylaısha, atalǵan ýnıversıtettiń stýdentteri álemge áıgili brıtandyq ýnıversıtet júıesi boıynsha bilim alyp, qos dıplom alý múmkindigine ıe boldy.
Bul Brıtan Keńesiniń InterLinks shaǵyn jobasy Qazaqstan Úkimetiniń qoldaýy arqasynda aýqymdy ulttyq jobaǵa aınalyp, eki el arasynda mańyzdy bilim berý baǵdarlamalaryn iske asyrýǵa negiz bolǵanyn kórsetedi.
Osy oraıda bıyl 29 aqpan men 1 naýryz aralyǵynda Brıtan Keńesi ınternasııalaý jáne halyqaralyq seriktestikterdiń sapasyn qamtamasyz etý tásilderine arnalǵan forým ótkizedi. Forým barysynda plenarlyq sessııalar uıymdastyrylady jáne Ulybrıtanııanyń Sapany qamtamasyz etý agenttigi (Quality Assurance Agency) trenıng uıymdastyratyn bolady. Sonymen qatar Brıtan Keńesi 7 elde, sonyń ishinde Qazaqstanda da júrgizilgen transulttyq bilim berý boıynsha aımaqtyq zertteýlerin usynady. Bul zertteý Qazaqstandaǵy transulttyq bilim saıasatyn egjeı-tegjeıli taldaýdyń jáne ony 2024 jyly odan ári jetildirýdiń bastamasy sanalady.
Nadejda TRÝBOVA,
Qazaqstandaǵy Brıtan Keńesi Bilim baǵdarlamalarynyń jetekshisi
