Jahandyq geosaıası týrbýlenttilik pen ishki saıası transformasııalardy eskere otyryp, qazirgi qoǵamymyzǵa tán negizgi qundylyq tujyrymdamalaryn qaıta qarastyrý jáne damytýǵa jańa serpin berý qajet. Al Quryltaı bolashaq damý vektorlaryn talqylaýǵa, shoǵyrlandyrýǵa jáne anyqtaýǵa múmkindik týǵyzady. Ulttyq Quryltaıtyń bıylǵy «Adal adam – Adal eńbek – Adal tabys» atty úshinshi otyrysynda áleýmettik, sharýashylyq, ıdeologııalyq jáne basqa da salalardaǵy baǵdarymyz aıqyndaldy.
Jalpy, Prezıdent reformalarynyń saıasat, ekonomıka, ıdeologııa baǵytyndaǵy basymdyqtary, ultty uıystyrǵan alqaly jıynda kóterilgen bastamalar ómirimizge ene bastady. Otyrysta aıtylǵan ózekti ıdeologııalyq joldaýlar men sheshimder dáıekti túrde naqty strategııalyq maqsattarǵa aınaldy. Atap aıtqanda, nashaqorlyqqa jáne esirtki bıznesine qarsy kúrestiń 2023-2025 jyldarǵa arnalǵan, sondaı-aq Zańsyz oıyn bıznesine jáne lýdomanııaǵa qarsy kúrestiń 2024-2026 jyldarǵa arnalǵan keshendi jospary qabyldandy. Bul bastamalar qazirgi qoǵamdyq damý jaǵdaılaryna jaqsy áser etetini sózsiz.
Elimizde talantty, bilimdi, belsendi jastar kóp, sondyqtan olardyń boıyna eń asyl, ozyq qasıetterdi sińirý mańyzdy. Osy oraıda Memleket basshysy jastardy qoldaý máselelerine únemi erekshe kóńil bólip otyr. Atyraýdaǵy basqosýda jergilikti atqarýshy organdarǵa jastardy damytýdyń mádenı aspektilerine basa nazar aýdarýdy tapsyrdy. Buǵan qosa shyǵarmashylyq salalarda ashylatyn jańa múmkindikterge toqtaldy.
«Sońǵy jyldary kreatıvti ındýstrııa qarqyndy damyp keledi. Qazaqstannyń mádenı tolqyny keń qanat jaıyp, órenderimiz aımaqtyq jáne jahandyq deńgeıde tanyla bastaǵany kezdeısoqtyq emes. Ultymyzdyń orasan zor jasampazdyq áleýeti kıno, mýzyka, ádebıet jáne ónerdiń basqa da jańa salalarynda aıqyn kórinis tapqan. Kreatıvti ındýstrııa ekonomıkamyzdy órkendetýge tyń serpin beretinine senemin. Biz barlyq salada sıfrly nomadtar órkenıetiniń ozyq standarttaryna saı bolýymyz kerek. Jastarymyzdyń áleýeti men qarym-qabiletine qarasaq, «Qazaqstannyń qaryshty qadamyn» jasaýǵa bizdiń tolyq múmkindigimiz bar ekeni baıqalady. Basqa-basqa, biraq dál osy jerde batyl qımyldap, qulashymyzdy keń sermeýden qoryqpaý kerek. Árıne, munyń bári qatyp qalǵan qaǵıda emes. Alaıda ulttyń jańa sapasyn qalyptastyrý jolyndaǵy negizgi baǵyt-baǵdar bola alady. Elimizdegi árbir azamat osy basty qundylyqtardy berik ustanýy kerek», dedi Prezıdent.
Memleket basshysy usynǵan «Adal azamat» uǵymy osynyń bárin túgel qamtıdy. Sondaı-aq Ádiletti Qazaqstan ıdeıasymen úndesip jatyr. Osyndaı irgeli qundylyqty urpaq sanasyna sińire berýimiz kerek. Naqtyraq aıtsaq, «Adal azamat» tujyrymyn memlekettik jastar saıasaty júıesine engizý qajet. О́ıtkeni Ádiletti Qazaqstandy tek sanaly azamattar ǵana qura alady. Bul uǵymdar bir-birimen tyǵyz baılanysty. Osy rette júıe quraýshy normatıvtik-quqyqtyq aktilerdi, qoldanystaǵy strategııalyq qujattardy qaıta qarap shyqqan mańyzdy.
Odan bólek, Qasym-Jomart Kemeluly atap ótkendeı, tól qundylyqtarymyzdy buqaralyq aqparat quraldary men kreatıvti ındýstrııa, ásirese, kıno, mýzyka jáne ádebıet arqyly dáripteýde salalyq vedomstvo kópshiliktiń qyzyǵýshylyǵyn týǵyzatyn tyń jobalar usynýǵa tıis. Iаǵnı memlekettik apparat pen qoǵamdyq kúshterdiń bári bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵaryp, jumyla jumys isteýi kerek.
Progressıvti qoǵam bolý úshin el bolashaǵy bolatyn jastardyń róli joǵary. Olardyń dúnıetanymy men qundylyqtary jańa qoǵamnyń irgetasyn qalaıdy. Bul rette jastar týraly sóz qozǵaǵanda eń mańyzdy másele – jalpy halyq sanyndaǵy jastar úlesiniń kúrt kóbeıip ketýi. Munyń saldary qandaı bolýy múmkin?
Máselen, túrli esepteýler boıynsha, tabıǵı qozǵalys pen ólim-jitimdi qospaǵanda, kelesi saılaý sıklinde elektorattyń 40%-ǵa jýyǵyn jastar quramaq. Sondyqtan olardyń qazirgi suranystary men kózqarastary aldaǵy saıası naýqannyń negizi bola alady. Osylaısha jastar memlekettiń aldaǵy ýaqyttaǵy beınesin anyqtaıdy. Muny eskerip, jas urpaqtyń qundylyq baǵdarlary men suranystaryn bilip otyrǵan abzal.
Kópke málim, «Jastar» ǵylymı zertteý ortalyǵy keıingi on jyldan astam ýaqyt boıy jastar arasynda júıeli túrde qoǵamdyq pikir ólshemderin júrgizip keledi. Jyl saıyn jastardyń qundylyq portreti aıqyndalady. Aıtalyq, keıingi bes jyl boıy jastar úshin basty qundylyq otbasy bolyp otyr. Muny azamattardyń 72,6%-y rastady. Byltyrǵy ólshem boıynsha negizgi qundylyq qataryna dostyq (32,3%) pen densaýlyq ta (26,9%) kiredi.
Al jastardyń bolashaq portretine kelsek, kópshiliginde (72,8%) jaǵymdy oı qalyptastyrady. Zertteýler kórsetkendeı, olardyń 33,5%-y bolashaqqa senimmen jáne optımızmmen qaraıdy eken. Áýeli, jastar úlesiniń kúrt kóbeıýiniń aldaǵy ýaqyttaǵy negatıvti saldaryn eskere otyryp, múddeli taraptar jastar úlesiniń artýyn aldaǵy bes-on jylǵa naqty demografııalyq prızma modelin qurýy kerek. Iаǵnı «evidence-based» qaǵıdaty oryndalyp, keleshek urpaq sapaly bilimge qol jetkizip, áleýmettik teńdik qalyptasyp, laıyqty jalaqysy bar jumysqa tura alýy qajet.
Ekinshiden, jastar úlesi artyp kele jatqanyn eskerip, «Táýelsiz urpaqtyń beınesi» keshendi zertteýin júrgizý oryndy. Bul jerde aıta ketetin bir jaıt, búginde zertteýlerdiń kópshiligi jastardy sheteldik qundylyq prızmasy negizindegi «obektpen» qarastyrady. Al shyn máninde, biz óz kózqarasymyzdy damytýymyz kerek, ulttyq teorııalyq jáne empırıkalyq negizderimizdi qalap, ulttyq ǵylymı mektepterimiz úshin ınstıtýsııalyq ortany qurýymyz qajet.
«Jastar» ǵylymı zertteý ortalyǵy jas urpaq arasyndaǵy, sondaı-aq qoǵamdaǵy túıtkildi máselelerdi anyqtaý boıynsha óz áleýetin is júzinde iske asyrýǵa árdaıym daıyn. Atalǵan usynymdar Ádiletti Qazaqstannyń ustanymyn odan ári nyǵaıtý úshin jańa múmkindikter týǵyzyp, «Adal azamat» ıdeıasyn júıeli júzege asyrýǵa sep bolady.
Aısulý ERNIIаZOVA,
«Jastar» ǵylymı-zertteý ortalyǵynyń dırektory
