Medısına • 11 Aqpan, 2025
«Qant dıabeti» uǵymyn qazaqtildi ǵylymı aınalymǵa engizgen
Qazir keń qoldanystaǵy «qant dıabeti» uǵymyn bilemiz. Biraq ony qazaqtildi ǵylymı aınalymǵa kimniń engizgenin bile bermeımiz. Bul – esimi úlken árippen jazylatyn, sebebi janyna shıpa izdegen talaıdyń alǵysyn alǵan endokrınolog, joǵary bilikti dáriger, medısına ǵylymdarynyń kandıdaty, professor Makosh Ybyraeva.Ol – medısınalyq oqýlyqtardaǵy «ishki aýrýlar» termıniniń, endokrınologııa boıynsha klınıkalyq leksııalardyń avtory. Al onyń ǵylymǵa kelýi tipti de qyzyq.
Ǵylym • 11 Aqpan, 2025
Genetıka – bizdiń qoǵam úshin ári qyzyq, ári jumbaq álem. О́ıtkeni ǵylymnyń bul baǵytynda áli de «ashylmaǵan araldar» kóp. Sol syrdyń birnesheýin ashýǵa kúsh salǵan jan otandyq ǵylymnyń eki birdeı, atap aıtqanda, tuqymqýalaý men densaýlyq baǵyty boıynsha damytýǵa aıtarlyqtaı úles qosyp keledi. Shetelderden qanshama usynys tússe de, elde qalýdy jón kórgen keıipkerimiz – bazasynda birneshe zerthanasy, ǵylymı ortalyǵy, 150-deı qyzmetkeri bar úlken ınstıtýtty basqaratyn eń jas basshylardyń biri.
Ǵylym • 11 Aqpan, 2025
Álemde keıingi 20 jyl boıy zerttelip kele jatsa da, aıtarlyqtaı nátıjesi bolmaǵan baǵytta jańalyq ashyp, bútin bir salada betburys jasaǵan ǵalym bizdiń elde turady. Onyń eleýli eńbeginen keıin aldaǵy ýaqytta qazir oqytylyp júrgen dúnıejúzindegi bıologııa oqýlyqtary qaıta jazylýy bek múmkin. Sondaı-aq qaterli isik, búginde áli emi tabylmaǵan parkınson, alsgeımer sekildi aýrýlardyń aldyn alar, shıpa bolar dáriler jasalýy tipti de ǵajap emes.
Qoǵam • 11 Aqpan, 2025
Alty Nobel laýreatynan hat alǵan qyz
10 jasar oqýshy Asyljan Baqytjanqyzy 6 birdeı Nobel laýreatynan hat alypty. Tańǵaldyrǵan jaıt týraly keıipkerimiziń ákesi óziniń áleýmettik jelidegi paraqshasynda jarııalady. Onyń aıtýynsha, balasy 1-synypqa barmaı turyp «Ǵalym bolǵym keledi» depti.
Pikir • 05 Aqpan, 2025
Elimizdiń soltústik pen ortalyq óńirlerinde aıazdyń sebebinen sabaq bolmaıtynyn bile qalsa, oqýshylar qos qolyn kóterip qýanatynyn kóz kórdi. Muǵalimderdiń ishinde de (tanys pedagogterden, áreketinen) arqany keńge salatyndardyń baryn bilemiz. Ata-analar arasynda da tańmen talasyp, qarlatyp, borandatyp balasyn mektepke tasyǵysy kelmeıtindikten, bilim basqarmasynan «sabaq búgin de bolmaıdy» degendi kútip otyratyndar jeterlik.
Zań men Tártip • 04 Aqpan, 2025
Byltyr 1 shildede «Ǵylym jáne tehnologııalyq saıasat týraly» zań qabyldandy. Qujatqa qol qoıylǵanǵa deıin jobaǵa ǵalymdar tarapynan otandyq ǵylymdy damytýǵa, saladaǵy biraz kedergini joıýǵa, ǵylymı uıymdardyń jumysyn jetildirýge baılanysty óte kóp usynys aıtyldy. Alaıda túrli sebeppen qosylmaı qaldy. Olqylyqtyń ornyn toltyrý maqsatynda zańǵa ózgerister engizilmek. Osyǵan oraı ótken aptada Ulttyq ǵylym akademııasy ashyq talqylaý uıymdastyrdy, pikirtalasqa sol kezdegi Ǵylym jáne joǵary bilim vıse-mınıstri Darhan AHMED-ZAKI (materıal daıarlanyp jatqan kezde rektorlyq qyzmetke aýysty – red.), Májilis depýtaty Elnur BEISENBAEV, ǵalymdar qatysty. Otyrystaǵy oryndy oılar men laıyqty ýájderdiń jazbasha nusqasyn oqyrmandarǵa usynamyz.
Bilim • 30 Qańtar, 2025
Injener mamandardy daıarlaý túıtkili
Memleket basshysy byltyrǵy 12 sáýirdegi Ǵylym jáne tehnologııalar jónindegi ulttyq keńestiń otyrysynda halyqaralyq standarttar men tájirıbeni eskere otyryp, ınjenerlik kadrlardy daıarlaýdyń ulttyq modelin ázirleýdi tapsyrdy. Tapsyrmany iske asyrýdyń barysy qandaı? Bul týraly Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken brıfıngte baıandaldy.
Bilim • 29 Qańtar, 2025
Pensılvanııa ýnıversıteti grant usyndy
Oqý-aǵartý mınıstrliginiń taratqan aqparatyna súıensek, sheteldik beldi joǵary oqý ornynyń grantyn oljalaǵan oqýshy búginde Nazarbaev zııatkerlik mektebinde bilim alyp júr. Endi mekteptegi oqýyn bitirgen soń, ózin shaqyrǵan Pensılvanııa ýnıversıtetinde grantta oqı alady. Atalǵan ýnıversıtet Aıvı Lıgasyna (Ivy League – Amerıkanyń jáne álemniń eń úzdik joǵary oqý oryndar qaýymdastyǵy) kiredi. Qaýymdastyq quramyndaǵy bilim ordalary ondaǵy oqytý sapasynyń joǵarylyǵymen erekshelenedi, qaýymdastyqtyń quramynda Garvard ýnıversıteti sekildi bedeldi oqý ordalary bar.
Bilim • 28 Qańtar, 2025
Qańtardaǵy Ulttyq biryńǵaı testileý (UBT) ótip jatyr. 13 qańtarda bastalǵan testileýdi 2 aptada 79 myńnan asa adam, onyń ishinde erekshe bilim berý qajettilikteri bar 203 talapker (olarǵa qosymsha 40 mınýt beriledi) tapsyrǵan. Testilenýshilerdiń 30 paıyzy shekti ball jınaı almasa, 111 adamnyń nátıjesi joıylǵan.
Bilim • 25 Qańtar, 2025
«Bolashaq» stıpendııasynyń talaby ózgerdi
«Bolashaq» stıpendııasyn taǵaıyndaý úshin úmitkerlerdi irikteý qaǵıdalaryna ózgerister engizildi. Bul týraly Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi habarlady. Jańa talaptardyń tizbegine kóz salsaq, úmitkerlerge úmit syılaıtyny da, daıyndyǵyn pysyqtaýǵa ıtermeleıtini, buryn bolmaǵan kategorııanyń túri de bar.
