Bilim • 04 Sáýir, 2021
Aýtıst balalar qalaı bilim alyp júr?
BUU-nyń sheshimimen 2008 jyldan beri 2 sáýir Búkilálemdik aýtızm máselesi týraly aqparat taratý kúni retinde atalyp ótedi. О́tken aptada osyǵan oraı aqparat taratyldy. Biraq bizdi mazalaıtyny – jyl saıyn qaıtalanatyn derekterdi taratý emes, «Aýtıst balalar qalaı bilim alyp júr?» degen suraq. О́ıtkeni bul – elimizdegi aýtızmge shaldyqqan 6 myń balanyń bilimi men bolashaǵyna, tárbıesi men taǵdyryna qatysty másele.
Ǵylym • 02 Sáýir, 2021
Naýqasty aıaqqa turǵyzatyn ǵalym
О́z zamanynan oza týǵan Abaı qazaqqa «ǵylym tappaı maqtanba» dep ósıet qaldyrdy. Al Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev ǵulama týraly «Abaı jáne HHI ǵasyrdaǵy Qazaqstan» atty maqalasynda: «Ǵylymdaǵy jańalyqtar adamdy alǵa jeteleıdi. Aqyl-oımen ǵana ozatyn kezeń keldi», degen edi. Iá, ǵylym – qýatty kúsh. Osyny tereńnen túsingen elder árdaıym ǵylymǵa kóńil bólip otyrady, salaǵa kólemdi ınvestısııalar salyp, turaqty damýyn árdaıym nazarda ustaıdy. Bul turǵyda Qazaqstannyń da otandyq ǵylymǵa degen qoldaýy men salany ilgeriletýge baǵyttalǵan sharalary óz jemisin berip keledi. Kóbimiz baǵamdaı bermeıtin táýelsizdiktiń taǵy bir tabysy – toqyraý jyldaryndaǵy jáne odan keıingi qıyn-qystaý kezeńge qaramastan otandyq ǵylymdy saqtap qalýymyz. Búginde qazaqstandyq ǵalymdar álemdegi iri memleketterdiń mamandarymen ıyq tirese alatyn áleýetke ıe. Bas basylym turaqty túrde shyǵarylyp otyratyn «Ǵylym» beti arqyly otandyq ǵylymnyń árbir oń qadamyn qalt jibermeı, qazaqstandyq ǵalymdardyń jetistikterin udaıy nasıhattap keledi. Osy joly da «Egemen Qazaqstan» gazetin sáýir aıynda otandyq ǵylymnyń táýelsizdik jyldarynda ashqan jańalyqtarymen, ǵylymdaǵy jańa esimdermen tanystyrmaq.
Bilim • 01 Sáýir, 2021
О́z zamanynan oza týǵan Abaı qazaqqa «ǵylym tappaı maqtanba» dep ósıet qaldyrdy. Al Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev ǵulama týraly «Abaı jáne HHI ǵasyrdaǵy Qazaqstan» atty maqalasynda: «Ǵylymdaǵy jańalyqtar adamdy alǵa jeteleıdi. Aqyl-oımen ǵana ozatyn kezeń keldi», degen edi.
Qoǵam • 31 Naýryz, 2021
Oljas Jaqypbaev qylshyldap turǵan jas kúninde áskerı qyzmette júrip jarylystan jaralandy. Sonyń sebebinen orda buzar jasqa jetpeı zeınetke shyǵyp qaldy. Alaıda ol qarap otyra almady. II toptaǵy múgedek ekenine qaramastan, aýylda jattyǵý zalyn ashty, qazir onda jastar men jasóspirimder tegin jattyǵyp júr. Oǵan osy bastamasyn iske asyrýǵa Zhasproject jobasy septigin tıgizdi.
Qoǵam • 19 Naýryz, 2021
Mektep kitaphanashylarynyń jalaqysy artady
Byltyrdan bastap pedagogterdiń, mádenıet qyzmetkerleri retinde oblystyq, qalalyq kitaphanalar kitaphanashylarynyń jalaqysy kóbeıdi. Osydan keıin eki sanatqa da jatqyzylmaı, áleýmettik mártebesi anyqtalmaı kelgen mektep kitaphanashylary jaınaıqaıyn jetkizdi. Olardyń úni tıisti oryndarǵa jetken syńaıly. Sebebi bıyl mektep kitaphanashylarynyń jalaqysyn arttyrý máselesi sheshimin tappaq. Bul týraly Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov jaqynda ótken mınıstrliktiń keńeıtilgen alqa otyrysynda aıtty.
Bilim • 16 Naýryz, 2021
Bilim men ǵylymnyń aldynda jańa mindetter tur
Budan bylaı muǵalimder jumysqa konkýrs arqyly qabyldanady. Pedagogterge jáne pedagogıkalyq mamandyqtarda oqıtyn stýdentterge qashyqtan bilim berýdiń ádis-tásilderi oqytylady. Joǵary oqý oryndary oqytýshylarynyń jalaqysyn arttyrý jumystary jalǵasady. Prezıdenttiń tapsyrmasy boıynsha jyl saıyn 500 jas ǵalym shetelderdegi úzdik ǵylymı mekemelerde taǵylymdamadan ótýge jiberiledi. Bilim men ǵylym salasyndaǵy osy jáne ózge de ózgerister, atqarylǵan ister, aldaǵy mindetter jóninde jaýapty mınıstrliktiń alqa otyrysynda aıtyldy.
Bilim • 15 Naýryz, 2021
Joǵary oqý oryndary nelikten jabylady?
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasymen sapasyz bilim berip jatqan joǵary oqý oryndary jabylyp jatyr. Biraq sońǵy ýaqytta atalǵan máselege qatysty qoǵamda daýly pikirler kóbeıip ketti. Osydan kelip kókeıge kúmán uıalatqan suraqtar týady. Qysqartýdyń kesirin kórip qalmaımyz ba? Jalpy, ýnıversıtetterdi jabý qalaı júrgizilip jatyr? Naqty qandaı krıterııler yqpal etedi?
Rýhanııat • 05 Naýryz, 2021
Ǵylym joly – aýyr jol. Sebebi bul asqan yjdaǵatty, zor yqylasty, sarqylmaıtyn kúsh-jiger men myqty mıssııany qajet etedi. Al osyndaı jaýapty joldy tańdaý áıel qaýymyna jaýapkershilik júgin eki ese aýyrlatqanmen birdeı. Sodan da bolar álemniń birqatar memleketinde ǵylymdaǵy áıelder sany az. AQSh, Eýropa jáne Aýstralııanyń 38 elindegi 541 ýnıversıtet pen ǵylymı-zertteý mekemelerinen alynǵan málimetter negizinde zertteý júrgizildi. Cell Stem Cell ǵylymı jýrnalynda jarııalanǵan zertteý qorytyndysyna qaraǵanda, dosentterdiń 42 paıyzy, tolyq deńgeıli professorlardyń 23 paıyzy ǵana – áıelder. Biraq Qazaqstanda sońǵy ýaqytta ǵalym áıelderdiń qatary kóbeıip keledi.
Bilim • 23 Aqpan, 2021
Bilimge muqtaj erekshe balalarǵa karantınniń kesiri tıip otyr
Jahandyq bilim sarapshylary pandemııa jaılaǵaly bilimdegi daǵdarystyń bastalǵanyn aıtyp, dabyl qaǵyp jatyr. Jaqynda jarııalanǵan PISA – Bilim alýshylardyń jetistigin halyqaralyq baǵalaý baǵdarlamasynyń kórsetkishteri qashyqtan oqytýdyń 3 aıdaǵy nátıjesi boıynsha damyǵan elderdiń ózinde bilim sapasynyń aıtarlyqtaı nasharlap ketkenin kórsetti. Máselen, álemde bilim berý sapasy jóninen aldyńǵy qatardan túspeıtin Aýstralııa oqýshylarynyń matematıkalyq saýattylyǵy 16,7%, al oqý saýattylyǵy 11,5%-ǵa tómendepti. Alpaýyt AQSh-ta 2019-2020 jyldar boıynsha bilim alýshylardyń kórsetkishi matematıkadan 30%, oqý saýattylyǵynan tipti 50%-ǵa nasharlap ketken.
Qoǵam • 17 Aqpan, 2021
«Jyrtqysh jýrnaldarǵa» jem bola beremiz be?
Jaqynda ǵylym metrıkasymen aınalysatyn álemdegi jetekshi jýrnaldardyń biri Scientometrics basylymynda kólemdi zertteý maqala jarııalandy. Onda 2015-2017 jyldar aralyǵynda Scopus bazasynda jarııalanǵan ǵalymdardyń eńbekterine júrgizilgen saraptamanyń qorytyndysy berilipti. Atalǵan nátıje boıynsha Qazaqstan «jyrtqysh jýrnaldarǵa» maqala jarııalaǵysh 20 eldiń qataryna qosylǵan. Shyn máninde bul – memleketimizdiń ǵylymı áleýetine degen oń kózqarasqa nuqsan keltiretin jaǵdaı. Nashar kórsetkishtermen alǵa shyǵyp ketýimizdiń sebebi nede? Mundaı máseleniń sheshimi qandaı?
