Rýhanııat • 01 Qarasha, 2024
L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ janyndaǵy «Eýrazııa tarıhy jáne mádenıetin zertteý» ortalyǵynyń dırektory, UǴA qurmetti akademıgi Sataı Syzdyqov – kóne tarıh taǵylymyn búgingi ıdeologııalyq negizdermen baılanystyryp júrgen az ǵalymnyń biri. Onyń eńbekterinde «qazylyq» uǵymy erekshe oryn alady. О́ziniń aıtýynsha, qazylyq sózindegi «qaz» túbiriniń «qazaq» ataýymen, túrki dáýirindegi qazaq rý-taıpalarynyń ata-babasy bolyp tabylatyn qarlyq túrkilerimen tikeleı baılanysy bar. «Qazylyq etý» – kezinde qazaq memlekettiliginiń basqarý ınstıtýty bolǵany tarıhtan belgili. Onyń ber jaǵynda ózi týyp-ósken jeri – Qarqaraly óńiri de ótken zamandarda «qazylyq» dep atalǵan. HVIII ǵasyrda sýyryp salma aqyn Kúderiqoja Kóshekuly «Qarqaraly – Qazylyq», jatatuǵyn jazylyp» dep osy óńirmen qoshtasqan.
Abaı • 10 Tamyz, 2024
Abaı hakimdigimen, oıshyldyǵymen, el bıleý ónegesimen, aqyndyq, kompozıtorlyq, aýdarmashylyq, sheshendik-tapqyrlyq ónerimen aıryqshalanady. Abaı qubylysy degenimiz – rýhtar álemi («Rýh – Rabbymnyń qupııasy»), syrlar dúnıesi, kórkem oılar ǵajapstany.
Rýhanııat • 05 Sáýir, 2023
Aqańnyń dárisi, Smaǵuldyń tóreligi, Mirjaqyptyń daýysy
Ult táýelsizdigi, namysy, muraty jolynda jan alysyp, jan berisken Alash qaıratkerleri Ahmet Baıtursynulynyń, Mirjaqyp Dýlatulynyń, Smaǵul Sadýaqasulynyń tulǵalyq bolmysy, sanatkerlik qyzmeti, ustazdyq, bilimdilik mádenıeti, sheberligi, oılaý, sóıleý, danalyq deńgeıi, ushqyrlyq qabileti elshildiktiń eren úlgisi der edik.
Tarıh • 02 Naýryz, 2023
Buqar jyraýdyń danalyq ǵıbratnamasy
Ata tarıhymyzda Syrym Datuly (1783-1791 j.), Isataı-Mahambet (1836-1837 j.), Kenesary Qasymuly (1837-1847 j.) bastaǵan ult-azattyq kóterilister ultyn súıgen jyraýlardyń júregin jaıyndaı týlatyp, Ult, Zaman, Ýaqyt atynan janartaýdaı kúrkirep, ses sózin seldetken-di. Ult-azattyq ıdeıany – eń basty, eń negizgi oı qazyǵyna, qýatty sarynǵa, áleýmettik-fılosofııalyq mazmunǵa aınaldyrdy. Ásirese Buqar jyraý ónernamasy zamannyń tili, úni, syry deýge laıyq. Akademık-jazýshy Sábıt Muqanov «Qazaqtyń HVIII-HIH ǵasyrdaǵy ádebıetiniń tarıhynan ocherkter» deıtin kitabynda (1942): «Buqardyń sózderi HVIII ǵasyrdaǵy qazaq tirshiliginiń ensıklopedııasy» dep jazady. Ras sóz, jandy pikir.
Qazaqstan • 15 Aqpan, 2022
Halyqtyń qadir-qasıetin, dástúri men tájirıbesin, pálsafalyq, áleýmettik kózqarasyn, qaharmandyq rýhyn, ata kásibin, tilin, dinı, danalyq qaǵıdattaryn, turmys-tirshiligin, mádenıetin, ónerin, minezin jete túsinbeıinshe, kóregen, bekzat, namysty kóshbasshy ataný qıyn.
Abaı • 18 Qarasha, 2020
Akademık Álkeı Marǵulan uly sýretker, klassık jazýshy Muhtar Áýezovke erip, 1924 jyly Shyńǵystaýda bolǵanynda ushan-teńiz áserge bólenip, qyzyqty áńgimeler estip, Abaı týyp-ósken óreli jurttyń «úlkeni de, kishisi de oıǵa batqan, tuńǵıyq, ózgeshe tyńdaýshylardyń aldynda «danyshpan qarııalary shalqyǵan oılaryn tebirente salmaqpen quıyltyp oı qozǵap, tolǵaýlarmen, termelermen adamdy eriksiz ózine tartyp, keıde sóz arasynda ataqty oıshyldardan mysal keltirip otyratynyn» tebirene jazady.
Abaı • 02 Qarasha, 2020
«Osy óleń – oqıtuǵyn duǵam meniń»
Sóz degenimiz – garmonııa, fılosofııa, magııa, energııa, tanym, paıym. «Jaqsy sóz jaqsy terek tárizdi, onyń tamyry tereńde bolady da butaqtary aspan boılap ketedi. Demek, ol Qudaı ámirimen mezgil-mezgil jemis berip turatyn qasıetti terekke uqsaıdy», deıdi Quran. Muhammed (s.ǵ.s.) hadıs sharıfinde «Sózde sıqyr bar, al óleńde – danalyq», deıdi. Sopylyq poezııanyń kórnekti ókili, dintanýshy, ámbebap daryn Máshhúr Júsip Kópeıuly «Halyq tili – Qudaı qalamy» deıtin túıindi pikir aıtady.
Ádebıet • 27 Qazan, 2020
Baǵzy zamanda qytaı oıshyly Konfýsıı: «Kitap oqyǵanyńdy ǵana bilip, oı júgirtkendi bilmegen adam oqýdan ońaı jalyǵady» degen. Handyq zamanynyń ataqty jyraýy Shalkıiz: «Sóılesin qalam syrymdy, Tyńdasyn álem jyrymdy» dep urandaǵan. Sonda aıtqysh ımprovızator, joryqshy jyraý qalam, qara sııa, aq qaǵazdy paıdalanǵan, «alys jerden mórli shubar hat» alǵan. Rımniń ataqty shesheni Sıseron: «Qalam – eń jaqsy ustaz, jazylǵan sóz tap qazir oılaǵan sózden artyq» dep naqty kórsetipti. Allanyń kitaby Quran kárimde: «Oqy: Jaratqan ıeńniń atymen oqy! Oqy! Seniń Táńiriń – eń ardaqty! Ol qalammen jazý úıretti. Ol adamzatqa bilmegen nársesin úıretken» dep jazylǵan (ál-Álaq súresi, 1, 3-5 aıat). Sonda adamzattyń rýhanı jetilýine, órkendeýine oqý, jazý, qalam ustaý, sııany paıdalaný kerektiń keregi eken.
Abaı • 25 Tamyz, 2020
«Jigitter, oıyn arzan, kúlki qymbat»
Abaıdyń shyǵarmashylyq ónernamasynda óziniń ustanymyn, kózqarasyn tanytatyn «sóz sarasy», «sóz maıy», «sóz mánisi», «shyn sóz», «qasıet tutyp, oıǵa umtyl, qan qaınap, qýat egilsin!», «qýaty kúshti nurly sóz», «taza oıla», «sózdiń shyny», «aqyl sóz», «jaqsy sóz» deıtin kesek-kesek, lek-lek maǵynaly uǵymdar aqyn poezııasynyń asyl sıpattaryn aıqyn tanytady.
Abaı • 27 Aqpan, 2020
Abaı «kámálátti sheberlik» haqyndaǵy pikirlerimen bólisedi. Tabıǵat – oqýlyq. Tabıǵat – qazyna. Tabıǵat – sýrethana, ıaǵnı qısapsyz boıaýlar men dybystar dúnıesi. Jahan «júrgizip qoıǵan saǵat sııaqty» desedi. Tabıǵatty 1) tyńdaý 2) oǵan baǵyný, taǵylym alý 3) aqyl jumsap, qurmetteý paryz. Onda ǵajaıypty uly úılesim, kórkemdik kelisim bar. Ishki garmonııa qatań saqtalǵan, aqyl-oı qýaty shamalaı almaıtyn, jandy-jansyz dúnıeniń qurylymynda ámbebap ózara árekettestik bar, myńdaǵan, mıllıondaǵan baılanystar men qarym-qatynastar júıesi bar.
