ChatGPT bilimdi qalaı ózgertedi?

Jahandy ózgertip jatqan jasandy ıntellekt bilim salasyna da óz áserin tıgizetini anyq. Bilim berý platformalary dástúrli júıeden birte-birte bas tartyp jatyr. О́ıtkeni búgingi urpaqty buryńǵy bilimmen oqytý áste qıyn.

20 Qazan, 2023

AES salynsa, oǵan Balqashtyń sýy paıdalanylmaıdy

Álemdegi damyǵan memleketterdiń qataryna qosylyp, ekonomıkasy baqýatty da eńseli el bolýdy maqsut tutsaq, atom energııasyn beıbit paıda­laný jolynda batyl qadam jasaǵanymyz abzal. Áıtpegende kórshi elder­diń qýat kózderine kógendelip, energııaǵa táýeldi kúı keshe beretinimiz anyq. Muny osy salanyń mamandary men ǵalym­dary da aıtyp otyr.

20 Qazan, 2023

Salmaqty oılar men syndarly pikirler alańy

«Ádiletti Qazaqstan: bárimiz jáne árqaısysymyz úshin – azamattyq qoǵam damýynyń basty baǵyty» atty azamattyq forýmnyń ekinshi kúni plenarlyq otyryspen bastaldy. Jıyn barysynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń úndeýi oqyldy. Is-sharaǵa Májilis tóraǵasy Erlan Qoshanov, Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaeva qatysty.

20 Qazan, 2023

Batyl qutqarýshy

Naǵyz qutqarýshy júretin soqpaqqa túsý úshin tek jalań kúsh pen kózsiz batyr bolý azdyq etedi. Shyn qutqarýshynyń medısına men psıhologııa salasynan da habary bolý kerek. О́ıtkeni kúndelikti qyzmet barysynda adamdarǵa alǵashqy dárigerlik, psıhologııalyq kómek kórsetýge, bıikke órmelep, qyp-qyzyl shoqtyń kózine qoıyp ketýge, aq borannyń astynan adaspaı jol taýyp, adam ómirin arashalaýǵa, keıde muz astyna súńgýge týra keledi.

19 Qazan, 2023

Jan ıdirgen shyǵarma

Kóktemde qar sýy qaıta, jylqynyń jony kúnge bir qyzyp, tisin kókke endi qadaı bergende jelqursaq aıǵyr mingender jaqsy biledi. Janýar jaı turǵanda qalaı bılep, bir qyryndap júretinin. Basyn qaqshıta qulaǵyn tigip alǵan besti aıǵyr júrmeı-aq tórt aıaǵynan bılep bara jatady. Onyń shoq basqandaı alshysynan túsken, túsip otyrǵan aıaq alysynan arynyn sezerge kerek. Mingen boıda týlap ala jónelgen shý asaý taı-qunannyń ári-beri tartqany jaı delbeńbaı bolyp qalady. Meıli, shý asaý bolsa da. Al kisinese demi ókpe-baýyryn, júregimen qosa syrtqa atyp jibererdeı álgi besti aıǵyrdyń ornynan qozǵalyp ketkeniniń ózi jer teńselip ketkendeı áser etedi. Ony ustap, tizgindep otyrýda ońaı emes. Týra sol sııaqty áserdi shyǵarma oqyǵanda da baıqaýǵa bolady. Alyptardyń kesek týyndylary oqı bastaǵanda tórt aıaǵyn teń basqan tarlandaı arnalanyp, janyńdy uly bastaýlarǵa ala jóneledi. Taý teńselip ketkendeı, jer qozǵalyp, jazyq aǵyp, qum kóship bara jatqandaı. Jazdygúni kóz ushyndaǵy taýlardy saǵym kóterip áketkendeı, tura-tura zerikken dúnıe bir sátte qozǵala barady. Solardyń arasynan arna taýyp ǵumyrlar kóshedi. Dáýirler qulaǵyn qyltıtyp, ǵasyrlardyń júgi syz beredi.

19 Qazan, 2023

Sezim syry

Kórnekti ǵalym Zeınolla Qabdolov: «Tahaýı Ahtanov kim?» degen suraqqa «Úlken úsheý – «Qaharly kúnder», «Boran», «Shyraǵyń sónbesin», dep jaýap beripti. Ekinshi dú­nıe­júzilik soǵystan keıin ádebıetke kelgen jazý­shylardyń ishinen aldymen aýyzǵa Tahaýı Ahtanovtyń esimi ilinedi. Ol ádebıet esigin óziniń keıbir qatarlastary sekildi qaǵyp kirgen joq, erkin ashyp, áp degennen óz ornyn ıelendi.

19 Qazan, 2023

Nege ekenin bilmeımin...

Bıyl ǵasyrlyq toıy atap ótilip jatqan kórnekti jazýshy Tahaýı Ahtanovtyń «Qaharly kúnderdegi» ataqqumar Ýálıdi, «Mahabbat muńyndaǵy» jaýapsyz Nııazdy, «Borandaǵy» ádiletsiz Qasbolatty, jaýyz belsendi Jappasbaıdy bilmeıtin oqyrman kemde-kem. Bul keıipkerlerdiń bári de synshyl sýretkerdiń týyndylaryndaǵy ómir shyndyǵynyń qarama-qaıshylyqty sıpatyn beredi. Sol ýaqyttyń aqıqaty men jalǵanyn, sol qoǵamnyń dańqy men daqpyrtyn, dertin kórsetedi. Sóıte tura avtor qalamy lırıkalyq syrshyldyq sarynnan da alys emes. Tipti jazýshynyń adam janynyń tereń ıirimderine úńilip, úmiti men ókinishin, sezimi men áserin qozǵaıtyn keı shyǵarmalaryn kóp jurt bile bermeıdi. Sonaý 1960 jyly jazylǵan shap-shaǵyn «Ol solaı edi» áńgimesi de oqyrmanǵa beımálim bolýy múmkin.

19 Qazan, 2023

Alanııadaǵy ajal trassasy: Túrkııanyń týrıstik qalasynda 3 aıda 6 otandasymyz qaza tapty

Sońǵy úsh aıda Túrkııanyń Alanııa qalasynda 6 otandasymyz jol apatyna ushyrap, kóz jumdy, dep habarlaıdy Egemen.kz.

19 Qazan, 2023

Elordada Asqar Zabıkýlınge eskertkish qoıyldy

Astanada №6 mamandandyrylǵan órt sóndirý bóliminiń aýmaǵynda erlikpen qaza tapqan órt sóndirýshi Asqar Zabıkýlınniń qurmetine eskertkish ashyldy, dep habarlaıdy Egemen.kz qalalyq TJD baspasóz qyzmetine silteme jasap.

19 Qazan, 2023

«О́rt bolǵan jerge asyqqanda, jol bermeıtinder kóp kedergi keltiredi» – Manas Qaıyrhanuly

Búgin – adamdarǵa qashanda kómek qolyn sozýǵa ázir Qutqarýshylar kúni. Aıtýly mereke qarsańynda olardyń jankeshti eńbegin qalaı aıtsaq ta jarasady. Baqsaq bul kúni kóbine órt sóndirýshi-qutqarýshylar týraly kóp aıtylady. Al órt sóndirý bóliminiń júrgizýshileri tasada qalyp qoıyp jatady. Bul olqylyqtyń ornyn toltyrmasqa bolmas dep apat ornyna dereý jetkizetin júrgizýshiniń biri azamattyq qorǵaý serjanty Manas Qaıyrhanulymen áńgimelesip kórdik.

19 Qazan, 2023

Otyz jylǵy eren eńbek

О́rtke qarsy ójettik tanytý ekiniń biriniń qolynan kele bermeıdi. Sol úshin de qutqarýshy – myqtylar tańdaıtyn mamandyq. Kún-tún demeı, basyn qaterge tigip, tilsiz jaýǵa, túrli jaǵdaıǵa qarsy attanatyn olar qurmetke shynymen laıyqty. Osy bir salada otyz jyl boıy eńbek etip júrgen balqashtyq Dáýlet Dolbaev ta kóp adamǵa ekinshi ómir syılaǵan.

19 Qazan, 2023

Alǵys degen – el syıy

Qutqarýshylar jumysy qashanda aqtara aıtyp, aq alǵysyńdy bildirýge ábden laıyqty. Mamandyqtyń túr-túri bar, degenmen janyn shúberekke túıip júrip, ózgeniń ómirin qorǵap qalatyn órenderdiń eńbegi – óz aldyna bir tóbe.

19 Qazan, 2023

Kásipke adaldyq

Olardyń jumysy qaýip-qater­ge toly. Kún saıyn qyz­­met barysynda basyn báı­ge­ge tigedi. О́ıtkeni adam ómiri bárinen mańyzdy. Sol úshin ózderin qurban etýge bar. Áńgi­me kimder jaıynda eke­nin ańǵarǵan bolarsyzdar. Árıne, qutqarýshylar týraly. Qutqarýshylardyń kásibı merekesine oraı olardyń kún saıynǵy erligin jazǵymyz keldi. Alaıda ajalmen betpe-bet jumys isteıtin kásip ıeleri ózin beıbit kúnniń batyry dep sanamaıdy. Olar úshin adamdy qutqarý – erlik emes, mindet. Sondyqtan da tótenshe jaǵdaı qyzmetindegi barsha maman­darǵa alǵystan basqa aıtarymyz joq.

19 Qazan, 2023

Sán-saltanat salyǵy nemese jalpyǵa birdeı jaıdaq shkala joıyla ma?

Keler jyldan bastap Qazaqstanda sán-saltanat salyǵy engiziledi. Ulttyq ekonomıka mınıstri Álibek Qýantyrov salyqtyń bul túri Salyq kodeksine ózgerister engizilgennen keıin kúshine enetinin aıtady. Qazir elde birkelki tabys salyǵynyń shkalasy bar. Árbir azamat tabysynyń mólsherine qaramastan, memleketke tabysynyń 10 paıyzyn tóleýge mindetti. Bul – álemdegi eń tómengi kórsetkishterdiń biri. Qosymsha qun salyǵy 12% quraıdy, bul da joǵary júkteme bolyp sanalmaıdy. Bul másele bizdiń elde 2013 jyldan beri resmı emes túrde, 2020 jyldan eldik deńgeıde talqylanyp keledi. Biraq azamattardyń qandaı zattary men múlkine ulǵaıtylǵan salyq salynýy múmkin ekendigi týraly naqty anyqtama áli resmı túrde talqylanǵan joq.

19 Qazan, 2023

Baǵaǵa toqtaý bolmaı tur

Keıingi kezderi yryqqa kónbeı kele jatqan azyq-túlik taýarlary men turmystyq zattar jáne de kórsetilgen qyzmet quny elenbeıtin somada eptep-eptep qymbattap barady. Baǵanyń turaqtamaı, osylaısha úzdiksiz ósýiniń kesirinen tutynýshylar kúndelikti qajettilikteri úshin de qaryzǵa jıi kirýdi ádetke aınaldyryp aldy. Otyz jyldyń ol jaq, bul jaǵynda shyrmaýǵa iliktirgen qymbatshylyqqa qazirgi tańda tótep berý ońaıǵa soǵyp turǵan joq...

19 Qazan, 2023

Jan qalaýy – qutqarýshy

Baǵlan Alshynbaev Sátbaev qalasyndaǵy №2 órt sóndirý bólimshesinde qaraýyl bastyǵy bolyp qyzmet isteıdi.

19 Qazan, 2023

Qaýiptiń ótinde júrgender

Olar – aptap ystyqta, sarshunaq aıazda da árdaıym sapta. Ot pen sý, jeldiń ótinde, qaýip pen qaterdiń bel ortasynda júrse de olar úshin adam ómirin qutqarý – eń joǵary mıssııa. Jyldamdyq, eptilik pen batyldyq – qutqarýshyǵa tán qabilet. Bizdiń elimizde osy bir qıyn da, qyzyqty mamandyqty ómiriniń mánine aınaldyrǵan adamdar az emes. Olardyń ómiri men eńbegi talaıǵa úlgi.

19 Qazan, 2023

Depýtat mártebesi qalaı talqylandy?

Sarǵaıǵan gazet betterine úńilsek, Egemendik týraly deklarasııa qabyldanar tusta Joǵarǵy keńestiń jumysy qaýyrt bolǵanyn baıqaımyz. Máselen, «Sosıalıstik Qazaqstan» gazetiniń 1990 jylǵy 20 qazandaǵy nómirindegi maqalada depýtattardyń mártebesine qatysty másele talqylanǵan.

19 Qazan, 2023

Shetel asqan qazaq balasy ata-anasyn izdep júr

Keıingi 20 jyl ishinde sheteldikter elimizden 10 myńǵa jýyq bala asyrap alǵan. Otanynan otbasyn tappaǵan baldyrǵandardyń jartysynan kóbi AQSh asqan kórinedi. Solardyń biri – 1999 jyly Taraz qalasynda týyp, 2000 jyly amerıkalyq otbasy asyrap alǵan Pol Sardar Babkok esimdi qandasymyz.

18 Qazan, 2023

Eńsegeı boıly Er Jaýǵash

Elimizdiń qalmaqtarmen birneshe ǵa­syrǵa jalǵasqan, birde úzilip, qaıta órship otyrǵan shaıqasy 300-350 jylǵa sozylypty. Ábilǵazy bahadúr 1603-1604 jyldary qalmaq áskeri Ho­rezmge shabýyl jasady dep jazady. Qal­maq qolynyń qazaq jeri shekarasynan boılaı ótip, Orta Azııa aýmaǵyna deıingi keńistikke suǵynyp ketkenin baıandaıdy. Olarǵa qatty soqqy bergen Esim han bastaǵan qazaq áskeri 1627 jyly qalmaqtarǵa shabýyl jasady, qalmaqtar amalsyz keıin sheginedi. Budan keıin Joń­ǵar odaǵyn qurǵan qalmaqtarmen bir­neshe joıqyn urys, keskilesken maıdan bolǵany tarıhtan málim.

18 Qazan, 2023