Keshe Syrtqy ister mınıstrliginde jýrnalıstermen kezekti brıfıng bolyp, ony Qazaqstan Respýblıkasynyń Birikken Arab Ámirlikterindegi (BAÁ) Tótenshe jáne ókiletti elshisi Qaırat Lama Shárip ótkizdi.
Elshi aldymen BAÁ týraly birshama qyzyqty, tanymdyq anyqtamalar berip ótti. Ámirlikterdiń 10 mln.-ǵa jýyq turǵyny 83,6 myń sharshy shaqyrym jerge qonystanǵan. Turǵyndardyń 13 paıyzy ǵana osy eldiń azamattary, qalǵandarynyń bári ekspatrıanttar, ıaǵnı kóship kelgender. El astanasy – Abý-Dabıde 1,5 mln., al eń úlken qalalary – Dýbaıda 2 mln.-nan artyq adam turady. 1971 jyly qabyldanǵan konstıtýsııaǵa sáıkes, bıliktiń joǵary organy – eldegi jeti ámirliktiń bıleýshilerinen turatyn Joǵary keńes. Olar óz qatarynan 5 jylǵa prezıdent saılaıdy.
2015 jylǵy derekke qaraǵanda, eldiń barlyq IJО́-si 432 mlrd. AQSh dollary kólemine jetken, bul jan basyna shaqqanda 44 771 myń dollar degen sóz. Osyǵan qaraǵanda, BAÁ álemdegi eń joǵary damyǵan elderdiń qataryna enedi. Elge sheteldik tikeleı ınvestısııa tartý jóninen de BAÁ álemdegi aldyńǵy qatarda, byltyr onyń kólemi 10,1 mlrd. dollarǵa jetken.
Qazaqstan men BAÁ arasyndaǵy qatynastardyń tyǵyz damýyna Memleket basshylarynyń jasaǵan resmı jáne jumys saparlary ıgi áserin tıgizip turady. Qazaqstan Prezıdenti N.Nazarbaev BAÁ-ǵa sońǵy ret 2014 jyldyń 28-30 qazany kúnderi resmı saparmen boldy. Sol joly N.Nazarbaev Búkilálemdik ıslam ekonomıkalyq forýmynyń 10-otyrysyna qatysty. Osy forýmda N.Nazarbaevqa «Islam qarajaty boıynsha jahandyq kóshbasshy» atty syılyq berildi.
BAÁ – Qazaqstannyń Parsy shyǵanaǵyndaǵy arab elderiniń arasynda birinshi orynda turǵan saýda áriptesi. Álemdik ekonomıkanyń qıyn jaǵdaıda ekendigine qaramaı, Qazaqstan – BAÁ arasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq baılanys byltyr 109,4 mln. AQSh dollaryn qurap, burynǵy kórsetkishterden kem bolǵan joq. Jalpy, shyǵanaq aımaǵy Qazaqstan úshin syrtqy saýdanyń ósýi men otandyq ekonomıkanyń básekelestigin arttyrý jolynda mańyzdy ról atqarady. Buǵan kelesi úsh faktor tikeleı áser etedi:
Bul aımaq Azııa men Eýropanyń syrtqa shyǵaratyn júginiń epısentrine aınalyp keledi. Sonyń ishinde Qytaıdyń Eýropa, Taıaý Shyǵys, Ortalyq Azııa jáne Qap taýyndaǵy elderge tasymaldanatyn júginiń negizgi bóligi osynda shoǵyrlanady;
Álemniń eń úlken kólik habynyń biri retinde mundaǵy porttyq jáne qoımalyq qyzmettiń áleýeti zor. Osy jerden taýarlardyń Ońtústik-Shyǵys Azııa, Afrıka qurlyǵy elderine jóneltiletin qysqa joldary bastalady;
Azyq-túlik taýarlaryna degen eksporttyq áleýettiń (aımaq tamaq ónimderiniń 80-90 paıyzyn syrttan tasıdy) artýy da oǵan degen qyzyǵýshylyqty arttyra túsýde.
Qazirgi kezde Qazaqstan tamaq ónimderiniń Parsy shyǵanaǵy aımaǵy elderine tasymaldanýy kóńildegideı emes. Onyń negizgi sebepteriniń birine kóliktik-logıstıkalyq júıeniń kúrdeliligi jatady. Alaıda, Qazaqstan – Túrikmenstan – Iran – Bender Abbas porty baǵytyndaǵy temirjoldyń ashylýymen bul másele oń sheshimin tabary sózsiz.
BAÁ Qazaqstannyń sheteldik iri ınvestorlarynyń birine jatady. Ulttyq banktiń derekterine qaraǵanda, 2005 jyldan 2014 jylǵa deıin bul elden Qazaqstan ekonomıkasyna 2 mlrd. AQSh dollaryna jýyq ınvestısııa quıylǵan. Ámirlikter kapıtalynyń aralasýymen Qazaqstanda 200 birlesken kásiporyn tirkelgen. Iske asyrylyp jatqan iri ınvestısııalyq jobalar da jeterlik. Sonyń ishinde Astana qalasynda salynyp jatqan kópfýnksııaly 1,6 mlrd. AQSh dollaryna teń «Abý-Dabı Plaza» keshenin aıtýǵa bolady.
Qarjy-qarajat salasyndaǵy tıimdi yntymaqtastyqtyń biri retinde Abý-Dabı ámirliginiń «Ál-Halal» ıslam bankin ataýǵa bolady. Ashylǵan ýaqytynan beri bul bank 20 shaqty kásiporyndy qarjylandyrdy. Búgingi tańda jalpy quny 80 mln. dollarǵa teń bolatyn taǵy da 7 jobany qarjylandyrý máselesin sheshti, al 10 joba qarastyrylý ústinde eken.
Jaqsybaı SAMRAT,
«Egemen Qazaqstan»