Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń tikeleı qamqorlyǵymen Aral óńiriniń ekologııasyn saýyqtyrý, ekonomıkasyn damytý, halqynyń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartý baǵytynda kóptegen jobalar júzege asyryldy. Sonymen qatar, óz sheshimin tappaı otyrǵan máseleler de bar.
Búgingi kúni Aral aýdanynda 77 myń halyq bolsa, sonyń ishinde 32 myńnan astamy Aral qalasynda turady. Qala ortalyǵynda 24 sor kól bar bolatyn. Onyń 4-eýi kómildi. Taǵy 4 kóldi kómý úshin tıisti jobalyq-smetalyq qujattary daıyndalyp, memlekettik saraptamadan ótti. Osy 4 sor kóldi kómýge 186 mln. teńge qajet. Sorlar kómilse, ekologııalyq jaǵdaı jaqsaryp, olardan bólinetin ıister azaıyp, aýa raıy durystalyp, adam densaýlyǵyna jaqsy áseri bolady jáne qurǵaǵan jerlerge qurylystar, oıyn alańdary, gúlzarlar salynyp, qala abattanyp kórkeıer edi.
Aral óńirinde jyldyń basym bóliginde jel, daýyl bolatyndyqtan, kóp jerlerde qum kóshi aýyldardy basýda. Aýdandaǵy qum basqan Aqespe, Shıjaǵa, Sazdy, Qosaman aýyldyq okrýgteriniń aınalasyna sekseýil kóshetterin otyrǵyzý arqyly qum kóshkinine tosqaýyl jasaýǵa bolady. Nátıjesinde osy eldi mekender qum basý qaýpinen qutylyp, jol qatynasy jaqsarar edi jáne halyqtyń ómir súrýine jaǵdaı jasalyp, olardyń áleýmettik-turmystyq deńgeıi artar edi. Qum kóshkinin toqtatý úshin qumda ósetin sekseýil, jyńǵyl, dúzgin egýge qarajat qaralýy tıis dep esepteımin.
Nazar aýdaratyn taǵy bir másele – Aral teńizinen jáne kólder júıesinen Qytaı aýlarymen balyq aýlaý. Osynyń saldarynan qazirgi kezde kúrdeli ekologııalyq jaǵdaı týyndap otyr. Qytaı aýlary qurylǵan teńiz ben kólderde sýdan alynbaı qalǵan balyq ólekseleri kóbeıip ketti. Sebebi, bul aýlar kapron aýlar sııaqty emes, sýda shirimeı uzaq saqtalady. Sondyqtan osy aýlar qurylǵan jerlerdi tazalaýdyń tıisti is-sharalary qarastyrylyp, teńiz jáne kólderdegi tabıǵat paıdalanýshylarǵa Qytaı aýlaryn qoldanýǵa zań júzinde tyıym salynýy qajet dep sanaımyz.
Joǵaryda kórsetilgen máselelerdi oń sheshýge Úkimet tarapynan tıisti kómekter jasalady ǵoı degen úmittemin.
Gennadıı ShIPOVSKIH,
Májilis depýtaty